RBI news: તમે ચેકથી પેમેન્ટ કરી રહ્યા હોવ, તો હવે જાણી લો આ બદલાયેલા નિયમો
છેલ્લું અપડેટ : 24 Dec 2025
RBI news: જો તમે ચેકથી ચુકવણી કરતા હોવ તો આ ખબર તમારી માટે મહત્ત્વની છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંકે ચેકથી પેમેન્ટ કરનાર લોકો માટે મહત્ત્વનો નિર્ણય લીધો છે. RBIએ એ નવી સિસ્ટમને શરૂઆત હાલ પૂરતી ટાળી દીધી છે. જે હેઠળ બેંકોને ચેક મળ્યાના માત્ર ત્રણ કલાકની અંદર તેને પાસ અથવા રિજેક્ટ કરી દેવામાં આવતો. આ વ્યવસ્થા 3 જાન્યુઆરી 2026થી લાગુ થવાનો હતો. પરંતુ હવે આને આગળની સૂચના ન મળે ત્યાં સુધી રોકી દેવામાં આવ્યો છે.
RBIનું આયોજન શું હતું?
RBIદેશમાં ચેક ક્લિયરન્સની પ્રોસેસને ઝડપી અને આધુનિરક બનાવવા ઈચ્છે છે. આનો હેતુ તેને કન્ટિન્યુઅસ ક્લિયરિંગ એંડ સેટલમેન્ટ એટલે કે, CCS ફ્રેમવર્કની જાહેરાત કરી હતી. આનો બીજો તબક્કો એટલે કે, ફેઝ-2 સૌથી મહત્ત્વનો મનાઈ રહ્યો છે, કારણ કે, આમાં ચેક ક્લિયરન્સનો સમય ઘણો ઓછો થઈ જાય છે.
બીજા તબક્કા હેઠળ, બેંકને ચેકની ડિજિટલ છબી પ્રાપ્ત થાય છે, ત્યારે તેને તેને સ્વીકારવા અથવા નકારવા માટે ફક્ત ત્રણ કલાકનો સમય મળે છે. જો બેંક આ સમયમર્યાદામાં જવાબ આપવામાં નિષ્ફળ જાય છે, તો ચેક આપમેળે ક્લિયર થયેલ માનવામાં આવે છે.
RBI એ અચાનક અમલીકરણ પર બ્રેક કેમ લગાવી?
24 ડિસેમ્બરે જારી કરાયેલા પરિપત્રમાં, RBI એ જણાવ્યું હતું કે CCS ફ્રેમવર્કનો બીજો તબક્કો મુલતવી રાખવામાં આવ્યો છે. જ્યારે કોઈ ચોક્કસ કારણ જાહેરમાં જાહેર કરવામાં આવ્યું નથી, એવું માનવામાં આવે છે કે આ નિર્ણય બેંકોની તકનીકી તૈયારી, સિસ્ટમ અપગ્રેડ અને ઓપરેશનલ પડકારોને કારણે લેવામાં આવ્યો છે. RBI એ સ્પષ્ટ કર્યું કે નવી તારીખ જાહેર ન થાય ત્યાં સુધી, હાલની સિસ્ટમ, તબક્કો 1, પહેલાની જેમ ચાલુ રહેશે.
ચેક ક્લિયરન્સ હાલમાં કેવી રીતે થઈ રહ્યું છે?
આ વર્ષની શરૂઆતમાં તબક્કો 1 લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો. આ હેઠળ, ચેક ટ્રંકેશન સિસ્ટમ (CTS) દ્વારા ચેકની ભૌતિક હિલચાલ દૂર કરવામાં આવી છે. હવે, ચેક ક્લિયરન્સ ડિજિટલ છબીઓ અને ઈલેક્ટ્રોનિક ડેટા દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવે છે.
બેંકો હવે દિવસ દરમિયાન ચેકના ચોક્કસ બેચની રાહ જોતી નથી; ચેક મળતાની સાથે જ તેની છબી ક્લિયરિંગ હાઉસને મોકલવામાં આવે છે. ડ્રોઈ બેંક છબીની સમીક્ષા કરે છે, નિર્ણય લે છે અને ઈલેક્ટ્રોનિક રીતે મંજૂરી અથવા અસ્વીકાર મોકલે છે.
ચેક પ્રોસેસિંગ સમયમાં કયા ફેરફારો થયા છે?
RBIએ ચેક પ્રોસેસિંગના કલાકોમાં પણ સુધારો કર્યો છે. ચેક ડિપોઝિટ વિન્ડો હવે સવારે 9 વાગ્યાથી બપોરે 3 વાગ્યા સુધી ખુલ્લી રહેશે. બેંકો સવારે 9 વાગ્યાથી સાંજે 7 વાગ્યા સુધી ચેક કન્ફર્મ અથવા અસ્વીકાર કરી શકે છે. આનાથી ગ્રાહકોને તે જ દિવસે ચેક ક્લિયરન્સની શક્યતાઓ વધે છે.
ફેઝ-2ના વિલંબની જનતા પર અસર
ફેઝ-2 મુલતવી રાખવાનો અર્થ એ છે કે ત્રણ કલાકની કડક ચેક ક્લિયરન્સ સમય મર્યાદા હવે લાગુ કરવામાં આવશે નહીં. આનો અર્થ એ છે કે ચેક ક્લિયર થવામાં થોડો સમય લાગી શકે છે. જો કે, વર્તમાન સિસ્ટમ પહેલા કરતા ઘણી ઝડપી છે, તેથી ગ્રાહકોને કોઈ નોંધપાત્ર અસુવિધાનો સામનો કરવો પડશે નહીં.
