VIDEO : RBIની બેંકોને કડક ચેતવણી: ગ્રાહકોને ગેરમાર્ગે દોર્યા તો થશે મોટી કાર્યવાહી!
છેલ્લું અપડેટ : 17 Jun 2026
RBI પોતાના ગ્રાહકોની સુરક્ષા અને તેમની સુવિધાઓનું ખૂબ જ સારી રીતે ધ્યાન રાખે છે. આ માટે કેન્દ્રીય બેંક દ્વારા સમય-સમય પર બેંકોને અનેક પ્રકારના દિશા-નિર્દેશો પણ આપવામાં આવે છે. આવી જ રીતે તાજેતરમાં રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા તરફથી બેંકોને સખત સૂચના આપવામાં આવી છે કે તેઓ પોતાના ગ્રાહકોને કોઈપણ રીતે ગેરમાર્ગે ન દોરે. જો કોઈ બેંક આવું કરતી પકડાશે, તો તેની સામે કડક કાનૂની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
RBI એ શું કહ્યું?
તાજેતરમાં જ રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાએ બેંકો માટે નવા દિશા-નિર્દેશો જાહેર કર્યા છે. જે અંતર્ગત હવે કોઈ પણ બેંક ગ્રાહકો પર કોઈ પણ સ્કીમ (યોજના) બળજબરી થોપી શકશે નહીં અને ગ્રાહકોને છેતરીને કે ગેરમાર્ગે દોરીને પણ આવું કંઈ કરી શકાશે નહીં. RBI એ 15 જૂન 2026ના રોજ 'રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (કમર્શિયલ બેંક)નો બીજો સુધારો (અમેન્ડમેન્ટ) નિર્દેશ 2026' જાહેર કર્યો છે. આ નિર્દેશો તમામ કમર્શિયલ બેંકો પર લાગુ થાય છે.
આમાં સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંક, પેમેન્ટ બેંક, પ્રાદેશિક ગ્રામીણ બેંક અને લોકલ એરિયા બેંક માટે અલગ-અલગ ગાઇડલાઇન્સ છે. RBIના આ નિર્દેશો 1 જાન્યુઆરી, 2027થી અમલમાં આવશે. આ નિર્દેશ જાહેર થયા બાદ બેંકોને પોતાની વ્યવસ્થામાં સુધારો લાવવા માટે સાડા છ મહિનાનો સમય આપવામાં આવશે.
બેંકો માટેના મુખ્ય દિશા-નિર્દેશો
RBI એ બેંકોને જે કડક સૂચનાઓ આપી
અપડેટ લિસ્ટ: બેંકોએ પોતાની વેબસાઇટ પર તમામ પેનલ હેઠળના (Empanelled) DSA (ડાયરેક્ટ સેલિંગ એજન્ટ) અને DMA (ડાયરેક્ટ માર્કેટિંગ એજન્ટ) ની અપડેટ કરેલી યાદી પ્રસિદ્ધ કરવી પડશે. આ યાદીમાં કોઈ પણ ફેરફાર થાય તો તેના 7 દિવસની અંદર તેને અપડેટ કરવાની રહેશે.
સ્ટાફની ઓળખ: બેંક બ્રાન્ચે પોતાના સત્તાવાર સ્ટાફ, એજન્ટ અથવા થર્ડ-પાર્ટી પ્રોડક્ટના પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે સ્પષ્ટ તફાવત બતાવવો પડશે – પછી ભલે તે અલગ યુનિફોર્મ (ડ્રેસ કોડ) દ્વારા હોય કે વિશિષ્ટ આઈડી કાર્ડ (ID) દ્વારા.
લેખિત બાંહેધરી: બેંકોએ DSA અને DMA પાસેથી લેખિત બાંહેધરી (અન્ડરટેકિંગ) લેવી પડશે કે તેઓ અને તેમના સબ-એજન્ટો બેંકના 'કોડ ઓફ કંડક્ટ' (આચારસંહિતા) નું સંપૂર્ણ પાલન કરશે. આ 'કોડ ઓફ કંડક્ટ' ને બેંકની વેબસાઇટ પર જાહેર જનતા માટે પ્રદર્શિત કરવાનો રહેશે.
એજન્ટો માટે સમય મર્યાદા: એજન્ટો ગ્રાહકોનો સંપર્ક માત્ર સવારે 9:00 વાગ્યાથી સાંજના 7:00 વાગ્યા વચ્ચે જ કરી શકશે.
મંજૂરી વગર મુલાકાત નહીં: ગ્રાહકની પૂર્વ મંજૂરી વિના એજન્ટો તેમના ઘરે કે ઓફિસે જઈ શકશે નહીં. આ સિવાય તેઓ પોતાની જાતને બેંકના કાયમી કર્મચારી તરીકે રજૂ કરી શકશે નહીં.
ખોટા દાવા પર પ્રતિબંધ: કોઈ પણ થર્ડ-પાર્ટી કર્મચારી બેંકનો સ્ટાફ હોવાનો ખોટો દાવો કરી શકશે નહીં અને ગ્રાહક સાથે બેંક વતી કોઈ વચન પણ આપી શકશે નહીં.
બેંકો ગ્રાહકોને કેવી રીતે ગેરમાર્ગે દોરે છે?
તમને જણાવી દઈએ કે RBI એ આ કડક પગલું એટલા માટે ભર્યું છે કારણ કે બેંકો દ્વારા અવારનવાર ગ્રાહકોને કોઈ ને કોઈ રીતે ગેરમાર્ગે દોરવામાં (મિસસેલિંગ કરવામાં) આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જ્યારે કોઈ ગ્રાહક બેંકમાં કોઈ સામાન્ય પૂછપરછ માટે જાય છે, ત્યારે તેને લોન કે અન્ય કોઈ સ્કીમ અથવા ઈન્સ્યોરન્સ પોલિસી પધરાવી દેવામાં આવે છે.
આ ઉપરાંત, ઓનલાઈન બેંકિંગ સેવાઓમાં પણ ઘણી એવી ગેરમાર્ગે દોરનારી લિંક્સ હોય છે, જેના પર ભૂલથી ક્લિક થતાં જ ગ્રાહકની સ્પષ્ટ સંમતિ (Consent) વિના કોઈ પ્રોડક્ટ એક્ટિવેટ થઈ જાય છે કે વેચી દેવામાં આવે છે. ગ્રાહકોને આવી છેતરપિંડી અને મુશ્કેલીઓથી બચાવવા માટે જ RBI એ આ નવી માર્ગદર્શિકા જાહેર કરી છે.