Iran Israel conflict: ભારતમાં રસોઈ ગૅસનું સંકટ? અખાતી દેશોમાં જહાજો ફસાતા માત્ર 30 દિવસનો LPG સ્ટોક બાકી
છેલ્લું અપડેટ : 04 Mar 2026
Iran Israel conflict: પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા જતા સંઘર્ષને કારણે આગામી અઠવાડિયામાં ભારતમાં રસોઈ ગૅસ (LPG)ની અછતનું જોખમ વધી ગયું છે. ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ નજીક ગેસ વહન કરતા અનેક જહાજો ફસાયા છે, જેના કારણે ભારતના ઉર્જા પુરવઠા પર દબાણ વધી રહ્યું છે.
નિષ્ણાતોના મતે, જો માર્ચમાં આવનારા LPG જહાજો ટૂંક સમયમાં ભારત માટે રવાના નહીં થાય, તો દેશમાં રસોઈ ગૅસની તીવ્ર અછતનો સામનો કરવો પડી શકે છે. આની સીધી અસર લાખો પરિવારો પર પડી શકે છે.
પશ્ચિમ એશિયા પર વધુ નિર્ભરતા
ભારત વિશ્વનો બીજો સૌથી મોટો એલપીજી ખરીદનાર દેશ છે. ડેટા ફર્મ કપલર અનુસાર, ભારત તેની એલપીજી જરૂરિયાતોના 90 ટકાથી વધુ પશ્ચિમ એશિયાઈ દેશોમાંથી પૂર્ણ કરે છે. તેથી, ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં કોઈપણ કટોકટી ભારતના પુરવઠા પર સીધી અસર કરે છે.
ભારતે તાજેતરના વર્ષોમાં યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ પાસેથી એલપીજી ખરીદવા માટે લાંબા ગાળાના કરારો પર પણ હસ્તાક્ષર કર્યા છે, પરંતુ ત્યાંથી આવતા જથ્થા હજુ પણ ખૂબ ઓછા છે. વધુમાં, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સથી આવતા ગેસ માટે નૂર શુલ્ક પણ ઊંચા છે.
નિષ્ણાતો કહે છે કે જો હવે અમેરિકા પાસેથી LPG ખરીદવામાં આવે તો પણ તે એપ્રિલ પહેલાં ભારત પહોંચશે નહીં.
કપ્લર વિશ્લેષક સુમિત રિટોલિયાના મતે, ભારત પાસે અન્ય એલપીજી સપ્લાયર્સ શોધવા માટે મર્યાદિત વિકલ્પો છે. અમેરિકા, રશિયા અથવા આર્જેન્ટિના પાસેથી થોડો વધારાનો ગેસ મેળવી શકાય છે, પરંતુ તેનો જથ્થો ઓછો હશે અને તે વૈશ્વિક ભાવો અને જહાજોની ઉપલબ્ધતા પર આધાર રાખશે.
આશરે 30 દિવસનો ગૅસ સ્ટોક
સરકારી અધિકારીઓના મતે, ભારતમાં હાલમાં આશરે 30 દિવસનો એલપીજી અનામત છે. જોકે, જો ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં તણાવ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે, તો પુરવઠાનું દબાણ વધી શકે છે.
ભારતમાં લગભગ આઠ અઠવાડિયાનો ક્રૂડ ઓઈલ અને પેટ્રોલિયમ પ્રોડક્ટનો ભંડાર છે, તેથી તાત્કાલિક અછતનું જોખમ ઓછું છે. જોકે, જો ગલ્ફ રિજનનો દરિયાઈ માર્ગ લાંબા સમય સુધી બંધ રહે છે, તો તેલ પુરવઠા પર અસર પડી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં, રિફાઇનરીઓને તેલનો વપરાશ મર્યાદિત કરવો પડી શકે છે અને ઇંધણ નિકાસ પણ બંધ કરવી પડી શકે છે.
પશ્ચિમ એશિયામાં થયેલા હુમલાઓ બાદ, ભારતીય રિફાઈનરી કંપનીઓએ ઉર્જા પુરવઠા માટે આકસ્મિક યોજનાઓની ચર્ચા કરવા માટે સરકારી અધિકારીઓ સાથે મુલાકાત કરી છે. ભારત તેના એલએનજીનો લગભગ બે તૃતીયાંશ ભાગ અને તેના લગભગ અડધા ક્રૂડ તેલનો આયાત આ પ્રદેશમાંથી કરે છે.
એલએનજી અને ઉદ્યોગ પર અસર
એલએનજી પુરવઠા પર અસર પહેલાથી જ દેખાઈ રહી છે. દેશની સૌથી મોટી એલએનજી આયાતકાર પેટ્રોનેટ LNG એ કતારથી આવતા ગૅસ પર ફોર્સ મેજ્યોર જાહેર કર્યું છે, જેના પરિણામે ગ્રાહકોને ગેસ પુરવઠામાં લગભગ 50 ટકાનો ઘટાડો થયો છે.
ભારતમાં લગભગ આઠ અઠવાડિયાનો ક્રૂડ ઓઇલ અને પેટ્રોલિયમ પ્રોડક્ટનો ભંડાર છે, તેથી તાત્કાલિક અછતનું જોખમ ઓછું છે. જોકે, જો ગલ્ફ રિજનનો દરિયાઈ માર્ગ લાંબા સમય સુધી બંધ રહે છે, તો તેલ પુરવઠા પર અસર પડી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં, રિફાઇનરીઓને તેલનો વપરાશ મર્યાદિત કરવો પડી શકે છે અને ઈંધણ નિકાસ પણ બંધ કરવી પડી શકે છે.
સરકારે કહ્યું કે પરિસ્થિતિ નિયંત્રણમાં છે
તેલ મંત્રાલયે જણાવ્યું છે કે દેશના ઉર્જા ભંડાર મોટાભાગે સુરક્ષિત છે અને સરકાર કટોકટીને ઓછી કરવા માટે જરૂરી પગલાં લેવા તૈયાર છે.
