શેરબજાર પર નિયમોની બ્રેક, કોમોડિટી બજારમાં તેજી! BSEના નફા પર દબાણ, MCXને મોટો ફાયદો
છેલ્લું અપડેટ : 08 Oct 2026
અમદાવાદ : જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર દરમિયાન શેરબજાર અને કોમોડિટી બજારોમાં તીવ્ર વિપરીત સ્થિતિ જોવા મળી હતી. એક તરફ નબળા શેરબજાર અને નવા નિયમોના કારણે ફ્યુચર્સ એન્ડ ઓપ્શન્સ (F&O) ટ્રેડિંગમાં ઘટાડો થયો હતો, તો બીજી તરફ ક્રૂડ ઓઇલ, સોનું અને અન્ય કોમોડિટીમાં ઊંચી અસ્થિરતાને કારણે કોમોડિટી ડેરિવેટિવ્ઝ ટ્રેડિંગમાં જોરદાર વધારો થયો હતો.
આ સ્થિતિની સીધી અસર બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જ (BSE) અને મલ્ટી કોમોડિટી એક્સચેન્જ (MCX)ની કમાણી પર જોવા મળવાની ધારણા છે. અંદાજ મુજબ, બીજા ક્વાર્ટરમાં BSEનો નફો અગાઉના ક્વાર્ટરની સરખામણીમાં 13% ઘટી શકે છે, જ્યારે MCXના નફામાં ત્રિમાસિક ધોરણે 28%નો વધારો થવાની શક્યતા છે.
નવા CAS ફ્રેમવર્કથી F&O ટ્રેડિંગને મોટો ઝટકો
ઓગસ્ટ 2026માં અમલમાં આવેલા નવા CAS ફ્રેમવર્કની ઇક્વિટી ડેરિવેટિવ્ઝ ટ્રેડિંગ પર નોંધપાત્ર અસર જોવા મળી છે. જુલાઈમાં સરેરાશ દૈનિક F&O ટ્રેડિંગ વોલ્યુમ અગાઉના મહિનાની સરખામણીમાં 9% ઘટ્યું હતું. ત્યારબાદ ઓગસ્ટમાં તેમાં વધુ 22%નો ઘટાડો નોંધાયો હતો.
સપ્ટેમ્બરમાં ટ્રેડિંગ પ્રવૃત્તિમાં થોડો સુધારો થયો હતો અને ઓગસ્ટની સરખામણીમાં સરેરાશ દૈનિક વોલ્યુમ 10% વધ્યું હતું. જોકે, આ વોલ્યુમ પ્રથમ ક્વાર્ટરના સ્તરથી હજુ પણ નોંધપાત્ર રીતે ઓછું રહ્યું હતું.
ઓપ્શન્સ પ્રીમિયમ ટ્રેડિંગમાં પણ સમાન સ્થિતિ જોવા મળી હતી. જુલાઈમાં સરેરાશ દૈનિક પ્રીમિયમ ટ્રેડિંગ 14% અને ઓગસ્ટમાં 19% ઘટ્યું હતું. સપ્ટેમ્બરમાં તેમાં 22%નો વધારો થયો હતો, પરંતુ તે પણ પ્રથમ ક્વાર્ટરના સ્તર સુધી પહોંચી શક્યું નહોતું.
કેશ માર્કેટમાં પણ ટ્રેડિંગ ઘટ્યું
F&O સેગમેન્ટની સાથે કેશ માર્કેટમાં પણ નબળાઈ જોવા મળી હતી. નબળા બજાર અને રિટેલ રોકાણકારોની ઘટેલી સક્રિયતાને કારણે જુલાઈ અને ઓગસ્ટ દરમિયાન કેશ માર્કેટનું સરેરાશ દૈનિક ટર્નઓવર આશરે રૂ.1.3 લાખ કરોડ રહ્યું હતું. પ્રથમ ક્વાર્ટરમાં આ આંકડો લગભગ રૂ.1.5 લાખ કરોડ હતો.
સપ્ટેમ્બરમાં કેશ માર્કેટનું સરેરાશ દૈનિક ટર્નઓવર વધુ ઘટીને લગભગ રૂ.1.2 લાખ કરોડ રહ્યું હતું. એક્સચેન્જની આવકનો મોટો હિસ્સો ટ્રાન્ઝેક્શન ફીમાંથી આવતો હોવાથી ટ્રેડિંગ વોલ્યુમમાં ઘટાડાની સીધી અસર BSEની આવક પર પડી શકે છે.
જોકે, વાર્ષિક ધોરણે BSEની કમાણી મજબૂત રહેવાની અપેક્ષા છે. અંદાજ મુજબ, કંપનીનો નફો વાર્ષિક ધોરણે 36% વધી શકે છે, પરંતુ અગાઉના ક્વાર્ટરની સરખામણીમાં તેમાં 13% ઘટાડો થઈ શકે છે.
કોમોડિટી બજારમાં રેકોર્ડ ટ્રેડિંગ, MCXને ફાયદો
બીજી તરફ, વૈશ્વિક આર્થિક અનિશ્ચિતતા અને કોમોડિટીના ભાવમાં ભારે વધઘટનો સીધો ફાયદો કોમોડિટી ડેરિવેટિવ્ઝ બજારને થયો છે. ખાસ કરીને ઊર્જા અને ધાતુઓના સેગમેન્ટમાં ટ્રેડિંગ પ્રવૃત્તિમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે.
ઓગસ્ટ દરમિયાન કોમોડિટી ફ્યુચર્સ અને ઓપ્શન્સ બંનેમાં સરેરાશ દૈનિક ટર્નઓવર રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચ્યું હતું. ક્રૂડ ઓઇલ, સોનું અને અન્ય કોમોડિટીના ભાવમાં વધેલી અસ્થિરતાના કારણે વેપારીઓ અને રોકાણકારોની સક્રિયતા વધી હતી. તેની સીધી અસર MCXની આવક અને નફામાં જોવા મળવાની ધારણા છે.
અંદાજ મુજબ, બીજા ક્વાર્ટરમાં MCXનો નફો વાર્ષિક ધોરણે આશરે 168% અને ત્રિમાસિક ધોરણે 28% વધી શકે છે. આમ, એક તરફ શેરબજારના ટ્રેડિંગ વોલ્યુમમાં ઘટાડો BSE માટે પડકાર બની રહ્યો છે, તો બીજી તરફ કોમોડિટી બજારમાં વધેલી અસ્થિરતા MCX માટે કમાણીની મોટી તક બની છે.
એક્સચેન્જ બંને, પરંતુ કમાણીનું ગણિત અલગ
BSE અને MCX બંને એક્સચેન્જ હોવા છતાં તેમના આવકના મુખ્ય સ્ત્રોત અલગ છે. BSEની કામગીરીનો મોટો હિસ્સો ઇક્વિટી અને ડેરિવેટિવ્ઝ ટ્રેડિંગ સાથે જોડાયેલો છે. તેથી F&O અને કેશ માર્કેટમાં ટ્રેડિંગ ઘટે ત્યારે તેની ટ્રાન્ઝેક્શન ફી આવક પર સીધી અસર પડે છે.
તેની સામે MCXનો મુખ્ય વ્યવસાય કોમોડિટી ટ્રેડિંગ સાથે જોડાયેલો છે. વૈશ્વિક આર્થિક અનિશ્ચિતતા, ઊર્જા અને ધાતુઓના ભાવમાં વધઘટ તથા રોકાણકારોની વધેલી સક્રિયતાએ કોમોડિટી ટ્રેડિંગને વેગ આપ્યો છે. પરિણામે બીજા ક્વાર્ટરમાં બંને એક્સચેન્જની કમાણીમાં સ્પષ્ટ વિપરીતતા જોવા મળવાની શક્યતા છે.
