Dubai એરપોર્ટ પર ક્રેશ થયું તેજસ, આર્મેનિયાએ ભારત સાથેની 10 હજાર કરોડની ડીલ અટકાવી

દુબઈના અલ-મકતૂમ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ પર 21 નવેમ્બર, 2025ના રોજ એર-શો દરમિયાન ભારતનું લડાકુ વિમાન તેજસ Mk-1A ક્રેશ થયું હતું, જેમાં પાયલટનું મૃત્યુ થયું. ઇઝરાયલી મીડિયા પાસેથી મળતી જાણકારી અનુસાર આ ઘટના બાદ આર્મેનિયન સરકારે ભારત પાસેથી તેજસ ફાઇટર જેટ ખરીદવા અંગેની વાતચીત હાલમાં રોકી દીધી છે. જોકે આર્મેનિયા તરફથી કોઈ સત્તાવાર નિવેદન આવ્યું નથી.

પ્રથમ નિકાસ ઓર્ડર બનવાની તૈયારીમાં હતી આ ડીલ

આર્મેનિયા HAL(Hindustan Aeronautics Limited) અને ભારત સાથે 1.2 બિલિયન ડૉલર એટલે કે આશરે ₹10 હજાર કરોડના મૂલ્યે 12 તેજસ એરક્રાફ્ટ ખરીદવાની ડીલના અંતિમ તબક્કામાં હતું. જો આ ડીલ પૂર્ણ થઈ હોત, તો તે તેજસ માટેનો પ્રથમ નિકાસ ઓર્ડર બન્યો હોત. તેજસ પ્રોજેક્ટની શરૂઆત 1982માં MiG-21 વિમાનોને બદલવાના હેતુથી લાઇટ કૉમ્બેટ એરક્રાફ્ટ તરીકે થઈ હતી, જેને 1990માં 'તેજસ' નામ આપવામાં આવ્યું. જોકે, પ્રોડક્શનનો પ્રારંભ થયો હોવા છતાં, ભારતીય વાયુ સેનાને અત્યાર સુધીમાં માત્ર 40 તેજસ જ મળ્યા છે.

તેજસ: 'મેડ ઇન ઇન્ડિયા'નું પ્રતીક, 50% પાર્ટ્સ ભારતમાં નિર્મિત

ભારતીય ફાઇટર ફ્લીટ, જેમાં સુખોઈ Su-30MKI, રાફેલ, મિરાજ અને MiG-29 જેવા વિમાનોનો સમાવેશ થાય છે, તેમાં તેજસ સૌથી અલગ સ્થાન ધરાવે છે અને તેને ભારતીય વાયુ સેનાની કરોડરજ્જુ માનવામાં આવે છે. આ અત્યંત ફુર્તીલું ફાઇટર જેટ જેનું વજન માત્ર 6,500 કિલોગ્રામ છે, જે ભારતની સંરક્ષણ ક્ષમતાઓને મજબૂત બનાવે છે. તેના લગભગ 50% પાર્ટ્સ ભારતમાં જ બનેલા હોવાને કારણે તે 'મેડ ઇન ઇન્ડિયા'નું પ્રતીક છે.

તેજસ, ઇલેક્ટ્રોનિક વૉરફેર સિસ્ટમ, ગ્લાસ કૉકપિટ, ડિજિટલ મેપ જનરેટર અને સ્માર્ટ મલ્ટી-ફંક્શન ડિસ્પ્લે જેવી અદ્યતન વિશેષતાઓ ધરાવે છે. આ સુવિધાઓને કારણે તે વધુ રેન્જ અને ચોકસાઈ સાથે દુશ્મન પર હુમલો કરવા સક્ષમ બને છે. તેની એક મહત્ત્વની વિશેષતા એ છે કે તે માત્ર 460 મીટરના ટૂંકા રનવે પરથી પણ સફળતાપૂર્વક ઉડાન ભરી શકે છે. તેજસની રેન્જ આશરે 3,000 કિલોમીટર અને તેની ગતિ મર્યાદા 2205 કિમી/કલાક સુધીની છે.

HALને 97 તેજસ MK-1A વિમાનોનો મોટો ઓર્ડર

ભારત સરકારે આ વર્ષે સપ્ટેમ્બરમાં હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડને MK-1A પ્રકારના 97 વિમાનો સપ્લાય કરવાનો એક મોટો ઓર્ડર આપ્યો છે. આ ડીલ ₹623.70 અબજ (7.03 બિલિયન ડૉલર) છે અને કંપનીએ આ ઓર્ડર 2027-28થી શરૂ કરીને 6 વર્ષના સમયગાળામાં પૂરો કરવાનો છે. હાલમાં, A1 વેરિઅન્ટના 97 યુનિટ્સનું પ્રોડક્શન શરૂ થઈ ગયું છે.

તેજસમાં વેસ્ટર્ન સ્ટાન્ડર્ડ માટે ઇઝરાયલી સિસ્ટમનો ઉપયોગ

તેજસને વેસ્ટર્ન ફાઇટર જેટ્સ જેવું બનાવવાના હેતુથી તેમાં મોટા ભાગે ઇઝરાયલી સિસ્ટમ્સ અને વિદેશી પાર્ટ્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. ઉદાહરણ તરીકે, Mk-1Aમાં વપરાતું AESA રડાર અને ઇલેક્ટ્રોનિક વૉરફેર સિસ્ટમ ઇઝરાયલની કંપની 'એલ્ટા સિસ્ટમ્સ' દ્વારા બનાવાયા છે. આ સંજોગોમાં, જો આર્મેનિયા સાથેની ડીલ અટકે છે, તો ઇઝરાયલને પણ નુકસાન થશે, કેમ કે તેને આ ડીલમાંથી નોંધપાત્ર આવકની અપેક્ષા હતી.