Solar Trade War: ભારત માટે અમેરિકાના દરવાજા બંધ? સોલાર સેલ પર કુલ ટેક્સ 234 ટકાને પાર, નિકાસકારો મુશ્કેલીમાં
છેલ્લું અપડેટ : 27 Apr 2026
Solar Trade War: વૈશ્વિક ગ્રીન એનર્જી માર્કેટમાં મહાસત્તા બનવા તરફ આગળ વધી રહેલા ભારતીય સોલર મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટર માટે અમેરિકા તરફથી અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો આંચકો આવ્યો છે. અમેરિકાએ ભારતીય સોલર સેલ અને મોડ્યુલ્સની આયાત પર 123.04 ટકા જેટલી પ્રાથમિક એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટી લાદવાની સત્તાવાર જાહેરાત કરી છે. આ નિર્ણય માત્ર એક ટેક્સ નથી, પરંતુ ભારતીય નિકાસકારો માટે અમેરિકન બજારના દરવાજા લગભગ બંધ કરી દેનારો એક આર્થિક પ્રહાર છે.
ફેબ્રુઆરીમાં લાદવામાં આવેલી કાઉન્ટરવેલિંગ ડ્યુટી અને હવેની એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટી મળીને ભારતીય ઉત્પાદનો પર કુલ ટેક્સનો બોજ 234 ટકાથી પણ વધી ગયો છે. આ કઠોર નિર્ણયથી ભારતની ટોચની સોલર કંપનીઓ અને સરકારની રિન્યુએબલ એનર્જી નિકાસ રણનીતિ સામે ગંભીર પ્રશ્નાર્થચિહ્ન ઊભું થયું છે.
શા માટે લેવાયો આ નિર્ણય?
અમેરિકાના વાણિજ્ય વિભાગ દ્વારા 23 એપ્રિલ, 2026ના રોજ એક વિસ્તૃત તપાસ અહેવાલના આધારે આ નિર્ણય લેવાયો હતો. તપાસમાં પ્રાથમિક રીતે સાબિત થયું છે કે ભારત, ઇન્ડોનેશિયા અને લાઓસ જેવા દેશો તેમના સોલર ઉત્પાદનો અમેરિકન માર્કેટમાં તેની વાસ્તવિક ઉત્પાદન કિંમત કરતા ઘણી ઓછી કિંમતે વેચી રહ્યા છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં આ પ્રક્રિયાને ડમ્પિંગ કહેવામાં આવે છે. જ્યારે કોઈ દેશ પોતાના ઘરઆંગણે વેચાતી કિંમત કરતા પણ ઓછી કિંમતે બીજા દેશમાં માલ ઠાલવે, ત્યારે તેને અટકાવવા માટે એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટી લાદવામાં આવે છે. અમેરિકાનો દાવો છે કે, આ પ્રકારના અન્યાયી પ્રાઇસિંગને કારણે તેની સ્થાનિક કંપનીઓ સ્પર્ધામાં ટકી શકતી નથી અને તેમનું ઉત્પાદન ઠપ થઈ રહ્યું છે.
ડબલ ટેક્સનો ફટકો: એન્ટી-ડમ્પિંગ + કાઉન્ટરવેલિંગ ડ્યુટી
ભારતીય સોલર નિકાસકારો અત્યારે બેવડો માર સહન કરી રહ્યા છે. એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટી (123.04%): જે અત્યારે તાજેતરમાં લાદવામાં આવી છે. કાઉન્ટરવેલિંગ ડ્યુટી CVD (125.87%) જે આ વર્ષે ફેબ્રુઆરીમાં લાદવામાં આવી હતી. અમેરિકાનો આક્ષેપ છે કે, ભારત સરકાર તેની સોલર કંપનીઓને વિવિધ પ્રોત્સાહનો અને સબસિડી આપે છે, જે આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારના નિયમો વિરુદ્ધ છે. આ સબસિડીની અસરને બેઅસર કરવા માટે CVD લાદવામાં આવે છે. જ્યારે આ બંને ટેક્સ ભેગા થાય છે, ત્યારે ભારતીય સોલર મોડ્યુલ્સની કિંમત અમેરિકામાં ત્રણ ગણી થઈ જાય છે, જે તેને ગ્રાહકો માટે બિલકુલ બિન-સ્પર્ધાત્મક બનાવી દે છે.
અદાણી ગૃપ અને પ્રીમિયર એનર્જીસ જેવી દિગ્ગજો પર સીધી અસર
અમેરિકાની આ તપાસમાં ભારતની કેટલીક વિશાળ કંપનીઓને સીધું નિશાન બનાવવામાં આવી છે. તપાસ અહેવાલમાં સ્પષ્ટપણે જણાવવામાં આવ્યું છે કે અમુક કંપનીઓ માટે ડમ્પિંગ માર્જિન વધુ છે. અદાણી ગ્રુપની મુંદ્રા સોલર પીવી અને મુંદ્રા સોલર એનર્જી આ તપાસના મુખ્ય કેન્દ્રમાં છે. અમેરિકા અદાણી સોલર માટે સૌથી મોટું બજાર હતું, જ્યાં હવે નિકાસ કરવી અત્યંત મુશ્કેલ બની ગઈ છે. પ્રીમિયર એનર્જીસ આ કંપની માટે પણ વેઈટેડ એવરેજ ડમ્પિંગ માર્જિન 123.07 ટકા નક્કી કરવામાં આવ્યું છે. વારી એનર્જીસ અને વિક્રમ સોલર જેવી કંપનીઓ, જેમને વ્યક્તિગત રીતે તપાસવામાં આવી નથી, તેમના પર પણ 'ઓલ-અધર્સ' કેટેગરી હેઠળ સમાન દરે ટેક્સ લાગુ થશે.
ક્રિટિકલ સર્કમસ્ટાન્સિસ અને રેટ્રોએક્ટિવ ડ્યુટી
આ કેસમાં સૌથી વધુ ચોંકાવનારી બાબત ક્રિટિકલ સર્કમસ્ટાન્સિસ કલમનો ઉપયોગ છે. અમેરિકન સત્તાવાળાઓએ નોંધ્યું છે કે ડ્યુટી લાગવાની આશંકાએ ભારતીય નિકાસકારોએ છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં મોટા પ્રમાણમાં માલ અમેરિકામાં ઠાલવી દીધો હતો. આથી, આ ડ્યુટી માત્ર હવે પછીની આયાત પર જ નહીં, પરંતુ છેલ્લા 90 દિવસમાં જે માલ અમેરિકા પહોંચ્યો છે તેના પર પણ પાછલી તારીખથી લાગુ કરવામાં આવશે. આનાથી તે નિકાસકારોને કરોડો રૂપિયાનું નુકસાન થશે જેમણે પહેલેથી જ સોદા પૂર્ણ કરી લીધા છે.
નિકાસકારો હવે ક્યાં જશે?
અમેરિકાના કડક વલણને કારણે ભારતીય કંપનીઓ હવે વૈશ્વિક સ્તરે પોતાની રણનીતિમાં ધરમૂળથી ફેરફાર કરી રહી છે. યુરોપિયન બજાર: યુરોપિયન દેશો રિન્યુએબલ એનર્જી માટે આક્રમક લક્ષ્યાંકો ધરાવે છે અને ત્યાં અત્યારે અમેરિકા જેવા કડક ટેરિફ નથી. ભારતીય કંપનીઓ હવે યુરોપમાં પોતાનો હિસ્સો વધારવા મથશે.
મધ્ય પૂર્વ અને પશ્ચિમ એશિયા: સાઉદી અરેબિયા અને UAE જેવા દેશો સોલર પ્રોજેક્ટ્સ પાછળ અબજો ડોલર ખર્ચી રહ્યા છે. ભારતીય મોડ્યુલ્સ માટે આ બજારો શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ બની શકે છે.
ઘરેલું માગ પર નિર્ભરતા: ભારત સરકારનું 2030 સુધીમાં 500 GW રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરવાનું લક્ષ્ય છે. પીએમ સૂર્ય ઘર મફત વીજળી યોજના જેવા પ્રોજેક્ટ્સને કારણે ભારતમાં જ સોલર પેનલ્સની પ્રચંડ માંગ રહેવાની છે, જે નિકાસના નુકસાનની ભરપાઈ કરી શકે છે.
અમેરિકાની ચાઈના પ્લસ વન રણનીતિમાં ભારત ક્યાં?
ભૂતકાળમાં અમેરિકાએ ચીન, મલેશિયા, વિયેતનામ અને થાઈલેન્ડ જેવા દેશો પર પણ આવા જ પ્રતિબંધો મૂક્યા હતા. ભારત હંમેશા અમેરિકા માટે ચીનનો વિકલ્પ બનવાની આશા રાખતું હતું. પરંતુ અમેરિકાની વર્તમાન નીતિ માત્ર ચીન વિરોધી નથી, પણ તે અમેરિકા ફર્સ્ટ નીતિ છે. અમેરિકા પોતાના ઇન્ફ્લેશન રિડક્શન એક્ટ (IRA) દ્વારા સ્થાનિક ઉત્પાદકોને જંગી સબસિડી આપી રહ્યું છે. તે ઈચ્છે છે કે ક્લીન એનર્જીની સપ્લાય ચેઈન તેના પોતાના દેશમાં જ વિકસે. આ સ્થિતિમાં ભારત તેના વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર હોવા છતાં, વ્યાપારી હિતોના કારણે આ દંડનો ભોગ બન્યું છે.
આગળનો માર્ગ
અમેરિકાના ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ કોમર્સ દ્વારા 13 જુલાઈ, 2026 ના રોજ ફાઈનલ રિપોર્ટ આપવામાં આવશે. ત્યારબાદ ઓક્ટોબરમાં ઇન્ટરનેશનલ ટ્રેડ કમિશન (ITC) અંતિમ ચુકાદો આપશે. જો ભારત આ ડ્યુટીમાં રાહત મેળવવામાં નિષ્ફળ રહેશે, તો ભારતીય સોલર કંપનીઓના શેરમાં કડાકો અને પ્રોજેક્ટ કોસ્ટમાં વધારો જોવા મળી શકે છે.
ભારતીય વાણિજ્ય મંત્રાલયે આ મુદ્દે અમેરિકા સાથે વાતચીત શરૂ કરી છે, પરંતુ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ટેરિફમાં મોટી રાહત મળે તેવી શક્યતા ઓછી છે. હવે સમય આવી ગયો છે કે ભારતીય સોલર ઉત્પાદકો માત્ર નિકાસ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે ઉત્પાદન ખર્ચ ઘટાડે અને ગુણવત્તામાં વિશ્વસ્તરીય સ્પર્ધા કરે.
