મિડલ ઈસ્ટમાં ફરી મહાયુદ્ધના એંધાણ: ઇઝરાયેલ, હિઝબુલ્લાહ અને ઇરાનની જીદ વચ્ચે લખાશે નવી જંગની સ્ક્રિપ્ટ!

વર્ષ ૨૦૨૬માં પણ મિડલ ઈસ્ટ (Middle East) એટલે કે મધ્ય પૂર્વમાં પરિસ્થિતિ અત્યંત ગંભીર અને ચિંતાજનક બનેલી છે. ઇઝરાયેલે (Israel) સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહી દીધું છે કે જ્યાં સુધી હિઝબુલ્લાહ (Hezbollah) પોતાના હથિયારો નહીં છોડે, ત્યાં સુધી ઇઝરાયેલી સૈનિકો લેબનાનના (Lebanon) દક્ષિણ ભાગમાંથી પાછા નહીં હટે. બીજી તરફ, હિઝબુલ્લાહના મુખ્ય સમર્થક ઇરાનનું (Iran) વલણ એવું છે કે ઇઝરાયેલે પહેલા લેબનાનમાંથી સંપૂર્ણપણે હટી જવું જોઈએ અને લડાઈ બંધ કરવી જોઈએ. બંને પક્ષોની આ જીદ અત્યારે એક નવી જંગની સ્ક્રિપ્ટ (Script for New War) લખી રહી છે.

આ પણ વાંચો :

શું ભારતમાં સસ્તું થશે પેટ્રોલ-ડીઝલ? મિડલ ઈસ્ટમાં શાંતિની આશા વચ્ચે કેન્દ્રીય મંત્રી સુરેશ ગોપીનું મોટું નિવેદન

મિડલ ઈસ્ટ યુદ્ધમાં જીત કોની; અમેરિકા કે ઈરાન? આ 7 ઘા અમેરિકા ક્યારેય ભૂલી નહીં શકે!

રાજકીય વિશ્લેષકોના (Analysts) મતે, આ માત્ર કોઈ સામાન્ય સરહદ વિવાદ (Border Dispute) નથી. આ સમગ્ર પ્રાદેશિક શક્તિ સંતુલન (Regional Power Balance), હથિયાર નિયંત્રણ (Arms Control) અને મોટા દેશોની વ્યુહરચના (Strategies of Big Powers) સાથે જોડાયેલો મુદ્દો છે. લેબનાનની અર્થવ્યવસ્થા (Economy) પહેલાથી જ નબળી છે અને લાખો લોકો વિસ્થાપિત (Displaced) થઈ ચૂક્યા છે, તેથી જો નવી જંગ ફાટી નીકળશે તો માનવીય સંકટ (Humanitarian Crisis) વધુ ઘેરૂ બનશે.

ઇઝરાયેલનું વલણ:

આ પણ વાંચો :

અમેરિકા પર કરાર ભંગનો આરોપ લગાવી ઈરાને 'સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ' બ્લોક કર્યું, મિડલ ઈસ્ટમાં ફરી મોટો ભડકો

અમેરિકા-ઈરાન શાંતિ વાર્તા વચ્ચે ટ્રમ્પની મોટી ધમકી, મિડલ ઈસ્ટમાં ફરી ગરમાયું રાજકારણ

ઇઝરાયેલ વારંવાર કહી રહ્યું છે કે તેના નાગરિકોની સુરક્ષા (Security) સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે. હિઝબુલ્લાહ પાસે હજારો રોકેટ અને આધુનિક હથિયારો છે, જે ઇઝરાયેલના શહેરોને નિશાન બનાવી શકે છે. ઇઝરાયેલી વડાપ્રધાન અને સંરક્ષણ મંત્રીએ (Prime Minister and Defense Minister) સ્પષ્ટ કર્યું છે કે દક્ષિણ લેબનાનમાં સેફ્ટી ઝોન (Security Zone) જાળવી રાખવો જરૂરી છે.

ઇઝરાયેલનો તર્ક છે કે ભૂતકાળના કરારોમાં (Past Agreements) હિઝબુલ્લાહે હથિયારો છોડવાનો વાયદો કર્યો હતો પણ તે પૂરો કર્યો નથી, તેથી હવે તેમના પર ભરોસો કરી શકાય નહીં. ઇઝરાયેલે હિઝબુલ્લાહની ક્ષમતા ઘટાડવા માટે અત્યાર સુધીમાં અનેક હવાઈ હુમલા (Airstrikes) કર્યા છે, જેનાથી તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે.

હિઝબુલ્લાહ અને લેબનાનની લાચારી 

હિઝબુલ્લાહ પોતાની જાતને લેબનાનનો રક્ષક (Protector of Lebanon) ગણાવે છે. તેના નેતાઓનું કહેવું છે કે ઇઝરાયેલની હાજરી સામે તેઓ હથિયાર નહીં છોડે, ઇઝરાયેલ પહેલા લેબનાનની જમીન ખાલી કરે.

બીજી તરફ, લેબનાનની સરકાર (Lebanon Government) ખૂબ નબળી છે. દેશ આર્થિક સંકટ, રાજકીય અસ્થિરતા (Political Instability) અને વિવિધ જૂથો વચ્ચેના મતભેદોથી ઘેરાયેલો છે. હિઝબુલ્લાહ લેબનાનની રાજનીતિમાં (Politics) મજબૂત પકડ ધરાવે છે, જેના કારણે લેબનાનની સેનાની ભૂમિકા અહીં મર્યાદિત (Limited Role) જોવા મળી રહી છે.

ઇરાનની વ્યૂહાત્મક રમત 

ઇરાન એ હિઝબુલ્લાહનો મુખ્ય આકા છે, જે તેને હથિયાર, નાણાં અને લશ્કરી તાલીમ (Weapons, Money and Training) પૂરી પાડે છે. ઇરાને ચેતવણી આપી છે કે જો ઇઝરાયેલ હુમલા ચાલુ રાખશે તો તે મોટો જવાબ આપશે. ઇરાન અને ઇઝરાયેલ વચ્ચે લાંબા સમયથી પ્રોક્સી વોર (Proxy War - પરોક્ષ યુદ્ધ) ચાલી રહ્યું છે. ઇરાન આ ક્ષેત્રમાં પોતાનો પ્રભાવ (Regional Influence) વધારવા માટે લેબનાનને એક મોરચા તરીકે વાપરી રહ્યું છે.

જો યુદ્ધ થશે તો વૈશ્વિક અસરો શું થશે? 

જો શાંતિ વાટાઘાટો નિષ્ફળ જશે અને યુદ્ધ (War) શરૂ થશે, તો તેની ભયાનક અસરો જોવા મળશે: આ યુદ્ધથી સાઉદી અરેબિયા અને તુર્કી જેવા દેશો પ્રભાવિત થશે અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલની કિંમતો (Oil Prices) આસમાને પહોંચી શકે છે. હિઝબુલ્લાહના રોકેટ અને ઇઝરાયેલના મિસાઇલ હુમલાથી લેબનાનનું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (Infrastructure) બરબાદ થઈ જશે.

લાખો લોકો બેઘર બનશે, હોસ્પિટલો નષ્ટ થશે અને ભૂખમરો તેમજ રોગચાળો (Hunger and Disease) ફેલાવાની આશંકા રહેશે.

યુનાઇટેડ નેશન્સ (United Nations) અને અન્ય વૈશ્વિક શક્તિઓ અત્યારે સીઝફાયર (Ceasefire - યુદ્ધવિરામ) કરાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે, પરંતુ બંને પક્ષોની હઠના કારણે શાંતિના પ્રયાસો નિષ્ફળ સાબિત થઈ રહ્યા છે.