નેપાળમાં આવી શકે છે વધુ એક ‘જળપ્રલય’, વૈજ્ઞાનિકોની ચેતવણી
છેલ્લું અપડેટ : 27 Aug 2026
નેપાળમાં 26 ઓગસ્ટે ભોટે કોશી નદી (Bhotekoshi River)માં અચાનક આવેલા પૂરે ભારે તબાહી મચાવી હતી. હવે વૈજ્ઞાનિકોએ બીજી વિનાશક પૂરલહેર (Second Flood Wave)ની શક્યતા અંગે ચેતવણી આપી છે. નેપાળ-ચીન સરહદ નજીક નદીના ઉપરવાસમાં હજુ પણ પાણીના પ્રવાહમાં અવરોધ (Water Blockage) હોવાની આશંકા છે. જો આ અવરોધ અચાનક તૂટી જાય તો ફરીથી મોટા પ્રમાણમાં પાણી અને કાટમાળ નીચેના વિસ્તારોમાં ધસી શકે છે.
આ ચેતવણી કાઠમંડુ સ્થિત આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થા ICIMOD દ્વારા આપવામાં આવી છે. સંસ્થાના વૈજ્ઞાનિકો અને અધિકારીઓ હાલ અચાનક આવેલા પૂરના કારણોની તપાસ કરી રહ્યા છે અને નદીના ઉપરવાસમાં સ્થિતિ પર સતત નજર રાખી રહ્યા છે.
બીજી પૂરલહેરનું જોખમ કેમ?
વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર, લેન્ડે ખોલા વિસ્તારમાં બરફ અને ખડકોનો મોટો હિમસ્ખલન (Ice Avalanche) થયો હોવાની શક્યતા છે. તેના કારણે ભારે પ્રમાણમાં બરફ, પથ્થરો અને કાટમાળ નદીમાં પડ્યો હોઈ શકે છે. આ કાટમાળથી નદીનો પ્રવાહ થોડા સમય માટે અટકી ગયો હોય અને ઉપરવાસમાં પાણી એકઠું થયું હોય તેવી શક્યતા છે.
જો આ કુદરતી અવરોધ અચાનક તૂટી જાય તો એકસાથે મોટી માત્રામાં પાણી નીચે તરફ ધસી શકે છે. તેના કારણે ભોટે કોશી અને ત્રિશૂલી નદી પ્રણાલી (River System)ની આસપાસ રહેતા લોકો માટે ફરી ગંભીર ખતરો ઊભો થઈ શકે છે.
માત્ર 30 મિનિટમાં નદીનું જળસ્તર 9 મીટર વધ્યું
રિપોર્ટ અનુસાર, બુધવારે સવારે લગભગ 9 વાગ્યે ભોટે કોશી બેસિનમાં પાણીનું સ્તર ઝડપથી વધવાનું શરૂ થયું હતું. પૂરનું પાણી ત્રિશૂલી નદી પ્રણાલીમાં પહોંચ્યું હતું. ગલ્છીમાં માત્ર 30 મિનિટમાં નદીનું જળસ્તર લગભગ 9 મીટર વધી ગયું હતું. જ્યારે માલેખુમાં પણ આટલા જ સમયમાં જળસ્તરમાં લગભગ 7 મીટરનો વધારો નોંધાયો હતો.
આટલી ઝડપથી પાણી વધવું એ સંકેત આપે છે કે ઉપરવાસમાંથી અચાનક મોટી માત્રામાં પાણી અને કાટમાળ નીચે તરફ આવ્યો હતો.
વૈજ્ઞાનિકો તપાસી રહ્યા છે અનેક શક્યતાઓ
હાલ વૈજ્ઞાનિકો આ આપત્તિના કારણ અંગે અનેક સંભાવનાઓની તપાસ કરી રહ્યા છે. એક શક્યતા હિમસ્ખલનની છે, જ્યારે બીજી શક્યતા ભૂસ્ખલન (Landslide)ના કારણે નદીમાં અસ્થાયી કુદરતી બંધ (Natural Dam) બનવાની છે.
જો કાટમાળના કારણે નદીનો પ્રવાહ અટકી ગયો હોય, તો તેની પાછળ પાણીનો મોટો જથ્થો એકઠો થયો હોઈ શકે છે. આ અવરોધ તૂટે તો બીજી ભારે પૂરલહેર સર્જાઈ શકે છે.
ICIMODના નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, લેન્ડે ખોલામાં છેલ્લા 14 મહિનામાં બે વખત પૂર આવ્યું છે. જોકે આ વખતે હિમસ્ખલનને કારણે પૂર આવ્યું હોવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે, પરંતુ તેની હજુ સત્તાવાર પુષ્ટિ થઈ નથી.
હાલ નુઆકોટ અને ધાદિંગ સહિત નદીના પ્રવાહની દિશામાં આવતા વિસ્તારો પર પણ નજર રાખવામાં આવી રહી છે અને અસરગ્રસ્ત લોકોને સતર્ક રહેવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.