હોર્મુઝમાં અમેરિકાએ બનાવ્યો ‘સીક્રેટ રૂટ’: દરરોજ 1 કરોડ બેરલ તેલની સપ્લાય, શું છે આખું ઓપરેશન?
છેલ્લું અપડેટ : 20 Aug 2026
ઈરાન અને અમેરિકા (Iran-US) વચ્ચે છેલ્લા કેટલાક સમયથી ચાલી રહેલા તણાવની સૌથી મોટી અસર વિશ્વના મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગોમાંના એક સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ (Strait of Hormuz) પર જોવા મળી રહી છે. હોર્મુઝમાંથી વૈશ્વિક ઊર્જા સપ્લાય (Global Energy Supply) માટે મોટા પ્રમાણમાં ક્રૂડ ઓઈલની હેરફેર થાય છે. પરંતુ તણાવ અને સંભવિત નાકાબંધી વચ્ચે હવે અમેરિકાએ તેલની સપ્લાય ચાલુ રાખવા માટે એક કથિત ‘સીક્રેટ રૂટ’ (Secret Route) તૈયાર કર્યો હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા છે.
રિપોર્ટ અનુસાર, અમેરિકન સૈનિકો આ નિયંત્રિત માર્ગ (Controlled Corridor) દ્વારા તેલના ટેન્કરોની અવરજવરનું સંચાલન કરી રહ્યા છે અને તેમને સુરક્ષા પણ આપી રહ્યા છે. આ માર્ગનો મુખ્ય હેતુ ગલ્ફ દેશોમાંથી ક્રૂડ ઓઈલને વૈશ્વિક બજારો (Global Markets) સુધી પહોંચાડવાનો છે.
ઓમાન નજીક બનાવાયો કન્ટ્રોલ્ડ કોરિડોર
અહેવાલ મુજબ અમેરિકન સેનાએ ઓમાનના દરિયાકાંઠા નજીક હોર્મુઝના દક્ષિણ ભાગમાંથી એક નિયંત્રિત કોરિડોર બનાવ્યો છે. આ માર્ગનો ઉપયોગ ગલ્ફ દેશોમાંથી બહાર જતાં ઓઈલ ટેન્કરોને સુરક્ષિત રીતે પસાર કરાવવા માટે થઈ રહ્યો છે.
આ ઉપરાંત ખાલી ટેન્કરોને અરબ સાગર (Arabian Sea) તરફથી ગલ્ફ વિસ્તારમાં પ્રવેશ કરાવવા, ત્યાં ક્રૂડ ઓઈલ લોડ કરાવવા અને ત્યારબાદ ફરી સુરક્ષિત રીતે બહાર કાઢવામાં પણ આ કોરિડોરનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે.
આ સમગ્ર કથિત ઓપરેશન (Operation)ને અમેરિકાના ફોર્ટ બ્રેગ હેડક્વાર્ટર સાથે જોડાયેલી એક ખાસ ટાસ્ક ફોર્સ (Task Force) સંભાળી રહી હોવાનો અહેવાલ છે.
દરરોજ 1 કરોડ બેરલ તેલની હેરફેર
આ ઓપરેશનનો સૌથી મોટો દાવો તેલની સપ્લાય સાથે જોડાયેલો છે. અહેવાલ પ્રમાણે છેલ્લા બે અઠવાડિયાથી દરરોજ રાત્રે લગભગ 15થી 20 ઓઈલ ટેન્કર આ નિયંત્રિત માર્ગમાંથી પસાર થઈ રહ્યા છે.
અમેરિકન અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આ કોરિડોર મારફતે દરરોજ લગભગ 10 મિલિયન બેરલ એટલે કે 1 કરોડ બેરલ ક્રૂડ ઓઈલની સપ્લાય થઈ રહી છે. યુદ્ધ અને તણાવ પહેલાં હોર્મુઝમાંથી થતી કુલ તેલની અવરજવરની સરખામણીમાં આ લગભગ અડધો જથ્થો હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.
જો આ સપ્લાય લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે છે, તો આંતરરાષ્ટ્રીય ઓઈલ માર્કેટ (International Oil Market) માટે તે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે. કારણ કે હોર્મુઝમાં મોટા પાયે અવરજવર બંધ થવાથી વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ અને સપ્લાય પર ભારે અસર થઈ શકે છે.
અમેરિકાએ ઈરાનની નજર કેવી રીતે નબળી કરી?
સવાલ એ છે કે ઈરાન સાથે તણાવ વચ્ચે અમેરિકન સેના આટલી મોટી સંખ્યામાં ટેન્કરોની અવરજવર કેવી રીતે સંભાળી રહી છે?
રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે અમેરિકન સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (US Central Command)ના સૈન્ય ઓપરેશન દરમિયાન ઈરાનની રડાર સિસ્ટમ અને દરિયાઈ દેખરેખ ક્ષમતા (Maritime Surveillance Capability)ને નોંધપાત્ર નુકસાન થયું છે.
અમેરિકાનો દાવો છે કે ઈરાનની સમુદ્રમાં થતી હિલચાલ પર નજર રાખવાની ક્ષમતા અગાઉની સરખામણીમાં ઘટી ગઈ છે. આ સ્થિતિનો ફાયદો ઉઠાવીને અમેરિકન સૈન્ય ટેન્કરોને સુરક્ષિત માર્ગથી પસાર કરવામાં મદદ કરી રહ્યું છે.
સાથે જ અમેરિકન એરફોર્સ (US Air Force) ઈરાની ડ્રોન અને ક્રૂઝ મિસાઈલ (Cruise Missile)ના સંભવિત હુમલાથી બચવા માટે જહાજો અને અન્ય સૈન્ય એકમોને તાલીમ પણ આપી રહી હોવાનો અહેવાલ છે.
શું હોર્મુઝ પર અમેરિકાનો કબજો થઈ ગયો?
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તાજેતરમાં સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝને અમેરિકા સાથે જોડતો મોટો દાવો કર્યો હતો. ત્યારથી આ મુદ્દે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચા તેજ બની છે.
જોકે, કાનૂની રીતે એવું કહી શકાય નહીં કે હોર્મુઝ પર અમેરિકાનો સંપૂર્ણ કબજો થઈ ગયો છે. સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ એક મહત્વપૂર્ણ આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ (International Waterway) છે. ઈરાન લાંબા સમયથી આ વિસ્તારમાં પોતાની વ્યૂહાત્મક અસર ધરાવે છે, પરંતુ સમગ્ર જળમાર્ગને કોઈ એક દેશની માલિકી ગણાવી શકાય નહીં.
હાલ અમેરિકાએ અહીં જહાજોની અવરજવર પર પોતાનો સૈન્ય અને વ્યૂહાત્મક પ્રભાવ (Strategic Influence) વધાર્યો હોવાના અહેવાલો છે. જો અમેરિકાનો આ કથિત ‘સીક્રેટ કોરિડોર’ લાંબા સમય સુધી કાર્યરત રહે છે, તો તે ઈરાન-અમેરિકા તણાવની સાથે વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઈલ સપ્લાય (Global Oil Supply) અને બજાર પર પણ મોટી અસર પાડી શકે છે.
આ સમગ્ર મામલે હોર્મુઝમાં સૈન્ય ગતિવિધિઓ, ટેન્કરોની અવરજવર અને તેલની સપ્લાય પર દુનિયાભરની નજર છે.
