9/11ના 25 વર્ષ: વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરની ભવ્યતાથી વિનાશ સુધીની કહાની, જેને યાદ કરતાં આજે પણ રૂંવાડાં ઊભાં થઈ જાય

ન્યૂયોર્ક શહેરની ઓળખ અને આધુનિક એન્જિનિયરિંગ (Modern Engineering)ની અદભૂત મિસાલ ગણાતા વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના (World Trade Center) ટ્વિન ટાવર્સ (Twin Towers) આજે અસ્તિત્વમાં નથી. 11 સપ્ટેમ્બર 2001ના રોજ થયેલા આતંકી હુમલાએ અમેરિકાને જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વને હચમચાવી દીધું હતું. 110 માળના બંને ટાવર્સમાં વિમાનો અથડાવવામાં આવ્યા બાદ થોડા જ સમયમાં બંને ઈમારતો ધરાશાયી થઈ ગઈ હતી. આ હુમલામાં કુલ 2,997 લોકોનાં મોત થયા હતા.

હવે 11 સપ્ટેમ્બર 2001ના હુમલાને 25 વર્ષ પૂર્ણ થઈ રહ્યાં છે ત્યારે ફરી એક વખત સવાલ થાય છે કે આખરે વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર બનાવવાનો વિચાર ક્યાંથી આવ્યો હતો? આટલી વિશાળ ઈમારતો માટે જમીન કેવી રીતે તૈયાર કરવામાં આવી હતી? 110 માળના ટાવર્સને ઊભા રાખવા માટે કઈ એન્જિનિયરિંગ ટેક્નિકનો ઉપયોગ થયો હતો? અને હુમલા બાદ આ ઐતિહાસિક સ્થળનું શું થયું? આવો જાણીએ વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરની સમગ્ર કહાની.

વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર બનાવવાનો વિચાર ક્યાંથી આવ્યો?

વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર બનાવવાની યોજના અચાનક તૈયાર થઈ નહોતી. 1960માં ડાઉનટાઉન-લોઅર મેનહટન એસોસિએશને (Downtown-Lower Manhattan Association) લોઅર મેનહટનમાં એક વિશાળ આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર કેન્દ્ર બનાવવાની સંભાવના પર કામ શરૂ કર્યું હતું.

આ પછી ન્યૂયોર્ક અને ન્યૂ જર્સીના નેતાઓએ પોર્ટ ઓફ ન્યૂયોર્ક ઓથોરિટી (Port Authority of New York and New Jersey)ને આ પ્રોજેક્ટની શક્યતા અંગે અભ્યાસ કરવા કહ્યું હતું. માર્ચ 1961માં પોર્ટ ઓથોરિટીએ પોતાનો અહેવાલ રજૂ કર્યો અને આવા આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર કેન્દ્રને આર્થિક રીતે શક્ય ગણાવ્યું.

શરૂઆતમાં આ પ્રોજેક્ટ મેનહટનના પૂર્વ ભાગમાં બનાવવાનો વિચાર હતો. જોકે, બાદમાં સ્થળ બદલીને પશ્ચિમ ભાગમાં કરવામાં આવ્યું. તેનું એક મહત્વનું કારણ હડસન એન્ડ મેનહટન રેલરોડ ટર્મિનલ (Hudson & Manhattan Railroad Terminal)ને આ પ્રોજેક્ટ સાથે જોડવાનું હતું.

27 માર્ચ 1962ના રોજ ન્યૂયોર્ક અને ન્યૂ જર્સીએ આ પ્રકારના પ્રોજેક્ટ માટે જરૂરી કાયદાને મંજૂરી આપી. ત્યારબાદ પોર્ટ ઓથોરિટીએ હડસન એન્ડ મેનહટન રેલરોડની મિલકતો ખરીદવાનું શરૂ કર્યું. 1965 સુધીમાં પ્રસ્તાવિત સ્થળની અન્ય મિલકતો પણ ખરીદી લેવામાં આવી હતી.

પહેલા એક 70 માળના ટાવરની યોજના હતી

વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરની શરૂઆતની યોજના આજના ટ્વિન ટાવર્સ જેવી નહોતી. શરૂઆતમાં આશરે 70 માળની એક વિશાળ ઈમારત બનાવવાનો વિચાર હતો. પરંતુ બાદમાં આ યોજનામાં મોટો ફેરફાર કરવામાં આવ્યો અને બે 110 માળના ટાવર્સ બનાવવાનું નક્કી થયું.

આ પ્રોજેક્ટના ડિઝાઇન પર આર્કિટેક્ટ મિનોરુ યામાસાકી (Minoru Yamasaki) અને એમરી રોથ એન્ડ સન્સ (Emery Roth & Sons)એ કામ કર્યું હતું. બંને ટાવર્સને સમગ્ર પ્રોજેક્ટની મુખ્ય ઓળખ બનાવવામાં આવ્યા હતા.

9/11 મેમોરિયલ (9/11 Memorial)ના જણાવ્યા અનુસાર, ટ્વિન ટાવર્સને તે સમયની દુનિયાની સૌથી ઊંચી ઈમારતો બનાવવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા હતા. આ માટે ઊંચી ઈમારતોના નિર્માણમાં ઉપયોગમાં લેવાતી નવી ટેક્નિક અને એન્જિનિયરિંગનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.

ટ્વિન ટાવર્સની ઊંચાઈ કેટલી હતી?

1968ના પોર્ટ ઓથોરિટીના સત્તાવાર દસ્તાવેજોમાં બંને ટાવર્સની ઊંચાઈ આશરે 1,350 ફૂટ રાખવાની વાત હતી. જોકે, બાંધકામ પૂર્ણ થયા બાદ વાસ્તવિક ઊંચાઈ થોડી વધુ રહી હતી.

• નોર્થ ટાવર (North Tower): 1,368 ફૂટ
• સાઉથ ટાવર (South Tower): 1,362 ફૂટ
• બંને ટાવર: 110 માળ
• દરેક ટાવરનો આધાર: આશરે 209 × 209 ફૂટ

નોર્થ ટાવર પર પાછળથી એન્ટેના (Antenna) લગાવવામાં આવ્યું હતું, જેના કારણે તેની કુલ ઊંચાઈ લગભગ 1,728 ફૂટ સુધી પહોંચી હતી.

આટલી ઊંચી ઈમારત માટે જમીન કેવી રીતે તૈયાર કરાઈ?

વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરની જગ્યાની સૌથી મોટી મુશ્કેલી તેની જમીન હતી. લોઅર મેનહટનનો આ વિસ્તાર કુદરતી રીતે મજબૂત જમીન પર વિકસેલો નહોતો. આ વિસ્તારનો મોટો હિસ્સો જમીન ભરીને એટલે કે લેન્ડફિલ (Landfill) દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યો હતો.

110 માળના ટાવર્સ ઊભા કરવા માટે મજબૂત પાયો અત્યંત જરૂરી હતો. તેથી ઈમારતોનો પાયો સીધો બેડરોક (Bedrock) સુધી પહોંચાડવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો. 9/11 મેમોરિયલના જણાવ્યા મુજબ, રસ્તાની સપાટીથી આશરે 70 ફૂટ નીચે બેડરોક હતો.

બાંધકામ દરમિયાન સાઇટમાંથી 10 લાખ ક્યુબિક યાર્ડથી વધુ માટી અને પથ્થર કાઢવામાં આવ્યા હતા. આમાંથી મળેલી સામગ્રીનો ઉપયોગ હડસન નદીના કિનારે બેટરી પાર્ક સિટી (Battery Park City) માટે જમીન તૈયાર કરવામાં પણ કરવામાં આવ્યો હતો.

હડસન નદીનું પાણી અંદર ન આવે તે માટે ખાસ દીવાલ

વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરની સાઇટ હડસન નદીની નજીક હતી. એટલી ઊંડી ખોદકામ કરવામાં આવે તો નદીનું પાણી બાંધકામ વિસ્તારમાં ઘૂસી જવાની મોટી શક્યતા હતી.

આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે સ્લરી વોલ (Slurry Wall) ટેક્નિકનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. જમીનમાં ઊંડી ખાઈઓ બનાવી તેમાં ખાસ પ્રકારનું માટી અને પાણીનું મિશ્રણ ભરવામાં આવ્યું. ત્યારબાદ તેમાં સ્ટીલ રિઇન્ફોર્સમેન્ટ (Steel Reinforcement) સાથે કૉન્ક્રીટ નાખવામાં આવ્યું.

આ રીતે એક મજબૂત ભૂગર્ભ દીવાલ ઊભી કરવામાં આવી હતી. આ દીવાલમાં કુલ 158 પેનલ હતા. દરેક પેનલ આશરે 3 ફૂટ જાડી, 22 ફૂટ પહોળી અને 70થી 80 ફૂટ જેટલી ઊંડી હતી. આખી દીવાલ આશરે 3,500 ફૂટ લાંબી હતી.

આ દીવાલ તૈયાર થયા પછી તેની અંદરની માટી અને પથ્થર કાઢીને બેડરોક સુધી પહોંચવામાં આવ્યું. આ જ ભાગ આગળ જઈને ટ્વિન ટાવર્સના પાયાનો આધાર બન્યો.

બાંધકામ ક્યારે શરૂ થયું?

વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરનું બાંધકામ 5 ઓગસ્ટ 1966ના રોજ શરૂ થયું હતું. શરૂઆતના લગભગ બે વર્ષ દરમિયાન મોટાભાગનું કામ જમીનની નીચે કરવામાં આવ્યું હતું.

1968માં ટ્વિન ટાવર્સનું વર્ટિકલ કન્સ્ટ્રક્શન (Vertical Construction) ઝડપથી ઉપર તરફ આગળ વધવા લાગ્યું.

વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર: મહત્વની તારીખો

• 5 ઓગસ્ટ 1966: બાંધકામ શરૂ થયું.
• 1968: ટાવર્સનું ઊભું બાંધકામ શરૂ થયું.
• ડિસેમ્બર 1970: નોર્થ ટાવરનું બાંધકામ પૂર્ણ થયું.
• જુલાઈ 1971: સાઉથ ટાવરનું બાંધકામ પૂર્ણ થયું.
• 4 એપ્રિલ 1973: વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરનું સત્તાવાર ઉદ્ઘાટન થયું.

બાંધકામમાં કેટલા લોકો જોડાયા હતા?

1968ના પોર્ટ ઓથોરિટીના દસ્તાવેજોમાં અંદાજ લગાવવામાં આવ્યો હતો કે સમગ્ર પ્રોજેક્ટ માટે આશરે 20,000થી 30,000 માનવ-વર્ષ (Man-Years) જેટલું કામ જરૂરી બનશે.

બાંધકામના સૌથી વ્યસ્ત સમયગાળા દરમિયાન એક સમયે આશરે 7,000થી 8,000 લોકો કામ કરી શકતા હતા. આટલા મોટા પ્રોજેક્ટ માટે એ સમયના ધોરણે આ એક વિશાળ માનવબળ હતું.

વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર પાછળ કેટલો ખર્ચ થયો?

વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરની શરૂઆતની અંદાજિત કિંમત આશરે 57.5 કરોડ ડોલર હતી. જોકે, પ્રોજેક્ટ આગળ વધતાં ખર્ચમાં વધારો થયો અને 1973માં કોમ્પ્લેક્સ ખુલ્યું ત્યાં સુધી તેની કિંમત આશરે 80 કરોડ ડોલર સુધી પહોંચી હતી.

આ ખર્ચમાં ફાઉન્ડેશન (Foundation), ભૂગર્ભ દીવાલ, લિફ્ટ અને એસ્કેલેટર (Elevator & Escalator), સ્ટીલ અને બહારની એલ્યુમિનિયમ દિવાલ જેવા અનેક કામનો સમાવેશ થતો હતો.

ટ્વિન ટાવર્સનું સ્ટ્રક્ચર ખાસ કેમ હતું?

ટ્વિન ટાવર્સની સૌથી મોટી એન્જિનિયરિંગ ખાસિયત તેનું બાહ્ય સ્ટ્રક્ચર હતું. નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ સ્ટાન્ડર્ડ્સ એન્ડ ટેક્નોલોજી (NIST) મુજબ, બંને ટાવર્સમાં ચાર મુખ્ય સ્ટ્રક્ચરલ ભાગ હતા.

1. બાહ્ય સ્ટીલ ફ્રેમ (Exterior Structure)
2. સેન્ટ્રલ કોર (Central Core)
3. ફ્લોર સિસ્ટમ (Floor System)
4. ઉપરનો હેટ ટ્રસ (Hat Truss)

બાહ્ય સ્ટ્રક્ચરને એવી રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું હતું કે તે પવનથી સર્જાતા આડા દબાણને પણ સંભાળી શકે. આ પદ્ધતિને ફ્રેમ્ડ-ટ્યુબ સ્ટ્રક્ચર (Framed-Tube Structure) કહેવામાં આવે છે.

આ ડિઝાઇનનો મોટો ફાયદો એ હતો કે ઈમારતની અંદર મોટી સંખ્યામાં થાંભલા મૂકવાની જરૂર પડતી નહોતી. પરિણામે મોટા અને ખુલ્લા ઓફિસ ફ્લોર (Open Office Floor) તૈયાર કરી શકાયા હતા.

બહારથી દેખાતા સ્ટીલના થાંભલા કેવી રીતે હતા?

1968ના દસ્તાવેજ અનુસાર, ટાવરના નીચેના ભાગમાં બાહ્ય સ્ટીલના થાંભલા આશરે 10 ફૂટના અંતરે હતા. લગભગ 40 ફૂટની ઊંચાઈએ આ થાંભલાઓ ત્રણ-ત્રણના જૂથમાં વહેંચાઈ જતા હતા.

આ થાંભલાઓ વચ્ચે મોટી બારીઓ લગાવવામાં આવી હતી. બારીની પહોળાઈ આશરે 22 ઈંચ હતી. ઉપર જતા આ થાંભલાઓ એક ખાસ પ્રકારના સજાવટી સ્ટ્રક્ચરમાં સમાપ્ત થતા હતા.

આ જ બાહ્ય સ્ટીલ ફ્રેમને કારણે ટ્વિન ટાવર્સ બહારથી એકસરખા અને ખૂબ જ વિશિષ્ટ દેખાતા હતા.

ઈમારતની અંદરનું સ્ટ્રક્ચર કેવી રીતે કામ કરતું?

દરેક ટાવરની મધ્યમાં સેન્ટ્રલ કોર હતો. તેમાં લિફ્ટ, સીડીઓ અને અન્ય જરૂરી સુવિધાઓ આવેલી હતી.

ફ્લોરમાં સ્ટીલ ટ્રસ (Steel Truss) અને કૉન્ક્રીટ સ્લેબ (Concrete Slab)ની સંયુક્ત વ્યવસ્થા હતી. આ કારણે મોટા ખુલ્લા ઓફિસ વિસ્તારો બનાવી શકાયા હતા.

મહત્વની વાત એ હતી કે ઈમારતનું તમામ વજન માત્ર મધ્યના કોર પર નહોતું. બાહ્ય સ્ટીલનું સ્ટ્રક્ચર પણ ઈમારતને ઊભી રાખવામાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવતું હતું.

આટલી ઊંચી ઈમારત પવનમાં કેવી રીતે સ્થિર રહેતી?

110 માળની ઈમારત માટે પવન એક મોટી એન્જિનિયરિંગ ચેલેન્જ (Engineering Challenge) હતી. ડિઝાઇન તૈયાર કરતી વખતે પવનના દબાણને ખાસ ધ્યાનમાં લેવામાં આવ્યું હતું.

ઝડપી પવન દરમિયાન ટાવરના ઉપરના ભાગમાં આશરે 12 ઈંચ સુધીની હલનચલન થઈ શકતી હતી. આ હલનચલન ઈમારત નબળી હોવાની નિશાની નહોતી. ઊંચી ઈમારત માટે પવન સાથે નિયંત્રિત રીતે હલવું એ ડિઝાઇનનો જ એક ભાગ હતો.

ટ્વિન ટાવર્સની લિફ્ટ સિસ્ટમ પણ અનોખી હતી

110 માળની ઈમારતમાં દરેક માળ સુધી અલગ લિફ્ટ ચલાવવામાં આવે તો ઈમારતનો મોટો ભાગ લિફ્ટ શાફ્ટમાં જતો રહે. આ સમસ્યાને ઉકેલવા ટ્વિન ટાવર્સમાં એક્સપ્રેસ અને લોકલ લિફ્ટ (Express & Local Elevator)ની વ્યવસ્થા બનાવવામાં આવી હતી.

બંને ટાવર્સને ત્રણ લિફ્ટ ઝોનમાં વહેંચવામાં આવ્યા હતા. મુસાફરોને એક્સપ્રેસ લિફ્ટ દ્વારા ચોક્કસ લેવલ સુધી લઈ જવામાં આવતા અને ત્યાંથી લોકલ લિફ્ટ દ્વારા પોતાની મંઝિલ સુધી પહોંચાડવામાં આવતા.

આ મધ્યવર્તી સ્તરોને સ્કાય લોબી (Sky Lobby) કહેવામાં આવતાં હતાં. આ વ્યવસ્થાના કારણે લિફ્ટ શાફ્ટ માટે જરૂરી જગ્યા ઘટી અને ઓફિસ માટે વધુ જગ્યા ઉપલબ્ધ થઈ.

અંતિમ સ્વરૂપમાં બંને ટાવર્સમાં કુલ 198 લિફ્ટ હતી. લિફ્ટ શાફ્ટની કુલ લંબાઈ આશરે 15 માઈલ હતી. એક એક્સપ્રેસ લિફ્ટમાં આશરે 55 પુખ્ત વ્યક્તિ બેસી શકતા હતા.

બાંધકામમાં કેટલું સ્ટીલ અને કૉન્ક્રીટ વપરાયું?

વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરનું બાંધકામ સ્ટીલ અને કૉન્ક્રીટના વિશાળ ઉપયોગ માટે પણ જાણીતું હતું.

1968ના પોર્ટ ઓથોરિટીના દસ્તાવેજોમાં બે ટાવર્સ અને ગ્રીનવિચ સ્ટ્રીટની પશ્ચિમ તરફના ભૂગર્ભ ભાગ માટે આશરે 1,92,000 ટન સ્ટીલના નિર્માણ અને સ્થાપનનો ઉલ્લેખ હતો.

પછીના સત્તાવાર આંકડા મુજબ સમગ્ર વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના બાંધકામમાં બે લાખ ટનથી વધુ સ્ટ્રક્ચરલ સ્ટીલ વપરાયું હતું. ઓછામાં ઓછા સાત કારખાનાઓએ આ સ્ટીલ પૂરું પાડ્યું હતું.

સમગ્ર પ્રોજેક્ટમાં 4,25,000 ક્યુબિક યાર્ડથી વધુ કૉન્ક્રીટ વપરાયું હતું. બંને ટાવર્સમાં આશરે 43,600 બારીઓ હતી અને તેમના કાચનું કુલ ક્ષેત્રફળ છ લાખ ચોરસ ફૂટથી વધુ હતું.

આખું વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર કેવું દેખાતું હતું?

ટ્વિન ટાવર્સ ઉપરાંત ત્યાં લગભગ પાંચ એકરનો વિશાળ પ્લાઝા (Plaza) હતો. પ્લાઝાની આસપાસ ઓછી ઊંચાઈ ધરાવતી અન્ય ઈમારતો આવેલી હતી.

પ્લાઝાની નીચે એક વિશાળ કૉન્કોર્સ (Concourse) હતું, જે સમગ્ર કોમ્પ્લેક્સનો મુખ્ય પગપાળા માર્ગ હતો. તે PATH અને ન્યૂયોર્કની સબવે સિસ્ટમ સાથે જોડાયેલો હતો.

2001 સુધીમાં સમગ્ર વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર કોમ્પ્લેક્સમાં કુલ સાત ઈમારતો હતી. અહીં 430થી વધુ કંપનીઓ અને 28 દેશો સાથે જોડાયેલી વેપારી સંસ્થાઓ કાર્યરત હતી.

સમગ્ર કોમ્પ્લેક્સમાં આશરે એક કરોડ ચોરસ ફૂટનું ભાડે આપી શકાય તેવું ઓફિસ સ્પેસ (Office Space) હતું.

11 સપ્ટેમ્બર 2001ના રોજ શું થયું?

11 સપ્ટેમ્બર 2001ની સવારે અમેરિકામાં ચાર પેસેન્જર વિમાનોનું આતંકવાદીઓએ હાઇજેક (Hijack) કર્યું હતું. તેમાંથી બે વિમાનોને ન્યૂયોર્કના વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના ટ્વિન ટાવર્સ સાથે અથડાવવામાં આવ્યા હતા.

આ હુમલામાં કુલ 2,997 લોકોનાં મોત થયા હતા. આ હુમલાની જવાબદારી આતંકવાદી સંગઠન અલ-કાયદાએ લીધી હતી.

સવારે 8:46 વાગ્યે અમેરિકન એરલાઇન્સની ફ્લાઇટ 11 નોર્થ ટાવર સાથે અથડાઈ હતી.

ત્યારબાદ સવારે 9:02 વાગ્યે યુનાઇટેડ એરલાઇન્સની ફ્લાઇટ 175 સાઉથ ટાવર સાથે અથડાઈ હતી.

વિમાનો અથડાયા બાદ બંને ટાવર્સ તરત જ ધરાશાયી થયા નહોતા. તેમની મજબૂત રચનાએ શરૂઆતના પ્રચંડ આઘાત બાદ પણ થોડા સમય સુધી ઈમારતને ઊભી રાખવામાં મદદ કરી હતી.

પરંતુ વિમાનની ટક્કરથી અનેક સ્ટીલ કોલમને નુકસાન થયું હતું અને અનેક સ્થળે સ્ટીલ પર લાગેલું ફાયરપ્રૂફિંગ (Fireproofing) પણ દૂર થઈ ગયું હતું. વિમાનનું ઇંધણ અનેક માળ પર ફેલાઈ ગયું અને ત્યારબાદ ભયાનક આગ લાગી.

શું આગને કારણે સ્ટીલ પીગળી ગયું હતું?

9/11ની તપાસમાં NISTએ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે ટાવર્સ ધરાશાયી થવા માટે સ્ટીલનું સંપૂર્ણપણે પીગળી જવું જરૂરી નહોતું.

વિમાનની ટક્કરથી સ્ટીલના કેટલાક ભાગોને નુકસાન થયું હતું અને ફાયરપ્રૂફિંગ પણ છૂટી ગયું હતું. ત્યારબાદ અનેક માળ પર લાગેલી ભીષણ આગને કારણે સ્ટીલ અને ફ્લોર સ્ટ્રક્ચર નબળા પડ્યા હતા.

ભારે ગરમીના કારણે ફ્લોર ઝૂકવા લાગ્યા. ઝૂકેલા ફ્લોરે બાહ્ય સ્ટીલના કોલમને અંદરની તરફ ખેંચવાનું શરૂ કર્યું. જ્યારે બાહ્ય કોલમ ઉપરનો ભાર સંભાળી શક્યા નહીં, ત્યારે ઉપરનો ભાગ નીચે તરફ ધરાશાયી થવા લાગ્યો.

આ પ્રક્રિયા બાદ ઈમારતનું ધરાશાયી થવું ઝડપથી આગળ વધ્યું.

કયો ટાવર પહેલા ધરાશાયી થયો?

અહીં એક મહત્વની વાત એ છે કે સાઉથ ટાવર પર હુમલો નોર્થ ટાવર બાદ થયો હતો, પરંતુ સાઉથ ટાવર પહેલા ધરાશાયી થયો હતો.

• 9:58 વાગ્યે: સાઉથ ટાવર ધરાશાયી થયું.
• વિમાનની ટક્કર  બાદ લગભગ 56 મિનિટમાં સાઉથ ટાવર તૂટી પડ્યું.
• 10:28 વાગ્યે: નોર્થ ટાવર ધરાશાયી થયું.
• નોર્થ ટાવર વિમાનની ટક્કર  બાદ લગભગ 102 મિનિટ સુધી ઊભું રહ્યું.

તપાસમાં જણાવાયું હતું કે બંને ટાવર્સમાં ધરાશાયી થવાની પ્રક્રિયા વિમાનની ટક્કર અને આગથી સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત ભાગમાંથી શરૂ થઈ હતી અને ત્યારબાદ નીચે તરફ આગળ વધી હતી.

તપાસમાં ટાવર્સને ધરાશાયી કરવા માટે કન્ટ્રોલ્ડ એક્સપ્લોઝન (Controlled Explosion)નો કોઈ પુરાવો મળ્યો નહોતો.

શું કોઈએ અગાઉ વિમાન અથડાવાની શક્યતા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી?

ટ્વિન ટાવર્સની અસાધારણ ઊંચાઈને લઈને તે સમયે હવાઈ ટ્રાફિક અંગે કેટલીક ચિંતાઓ વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. 2 મે 1968ના ન્યૂયોર્ક ટાઈમ્સમાં પ્રકાશિત થયેલી જાહેરાતમાં વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરની પ્રસ્તાવિત ઊંચાઈને કારણે હવાઈ માર્ગો પર પડનારા સંભવિત પ્રભાવ અંગે સવાલ ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા.

જાહેરાતમાં એવી ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી કે આટલી ઊંચી ઈમારતોના કારણે વિમાનોના ફ્લાઇટ રૂટ અને લઘુત્તમ ઉડાન ઊંચાઈમાં ફેરફાર કરવાની જરૂર પડી શકે છે.

જાહેરાતમાં દર્શાવેલા ચિત્રમાં એક વિમાન નોર્થ ટાવરના ટોચના ભાગની ખૂબ નજીક દર્શાવવામાં આવ્યું હતું.

જોકે, તે સમયે કોઈએ એવી કલ્પના કરી નહોતી કે પેસેન્જર વિમાનને જાણી જોઈને ટાવર સાથે અથડાવવામાં આવશે. 9/11 મેમોરિયલ અનુસાર, બાદમાં 9/11 કમિશને આ ઘટનાને “ફેલ્યોર ઓફ ઇમેજિનેશન” (Failure of Imagination) એટલે કે સંભવિત જોખમની કલ્પના કરવામાં નિષ્ફળતા સાથે પણ જોડ્યું હતું.

ટ્વિન ટાવર્સ ધરાશાયી થયા બાદ ત્યાં શું થયું?

11 સપ્ટેમ્બર 2001 બાદ વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરની આ જગ્યા સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગઈ. જ્યાં એક સમયે 110 માળના બે વિશાળ ટાવર્સ ઊભા હતા, ત્યાં આજે 9/11 મેમોરિયલ બનાવવામાં આવ્યું છે.

જૂના નોર્થ અને સાઉથ ટાવર્સ જ્યાં ઊભા હતા, એ જ બે સ્થળે આજે બે વિશાળ ચોરસ જળકુંડ (Reflecting Pools) બનાવવામાં આવ્યા છે.

આ જળકુંડની આસપાસ 11 સપ્ટેમ્બર 2001ના હુમલા અને 1993ના વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર બોમ્બ વિસ્ફોટમાં માર્યા ગયેલા લોકોનાં નામ લખવામાં આવ્યા છે.

આ સ્થળ આજે માત્ર સ્મારક નથી, પરંતુ વિશ્વના સૌથી મોટા આતંકી હુમલાઓમાંથી એકમાં જીવ ગુમાવનારા લોકોની યાદ સાથે જોડાયેલું ઐતિહાસિક સ્થળ બની ગયું છે.

આજે ત્યાં નવું વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર ઊભું છે

ટ્વિન ટાવર્સના વિનાશ બાદ આ સમગ્ર વિસ્તારના પુનર્વિકાસ (Redevelopment)નું કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું. નવા વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર કોમ્પ્લેક્સમાં 9/11 મેમોરિયલ એન્ડ મ્યુઝિયમ (9/11 Memorial & Museum), ટ્રાન્સપોર્ટેશન હબ (Transportation Hub) અને અનેક નવી ઈમારતો બનાવવામાં આવી છે.

આ પુનર્વિકાસનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે વન વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર (One World Trade Center).

તેની ઊંચાઈ 1,776 ફૂટ રાખવામાં આવી છે. આ આંકડો અમેરિકાની સ્વતંત્રતાની ઘોષણા સાથે જોડાયેલો ઐતિહાસિક સંદર્ભ ધરાવે છે, કારણ કે 1776માં અમેરિકાની સ્વતંત્રતાની ઘોષણા કરવામાં આવી હતી.

વન વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરમાં 104 માળ છે અને તે 2014માં સંપૂર્ણ રીતે ખુલ્લું કરવામાં આવ્યું હતું.

અર્થાત, જ્યાં ક્યારેક દુનિયાની સૌથી જાણીતી 110 માળની ટ્વિન ટાવર્સ ઊભી હતી, એ જ ઐતિહાસિક વિસ્તારમાં આજે 1,776 ફૂટ ઊંચું નવું વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર ઊભું છે.

9/11ની ઘટના માત્ર ઈમારતોના વિનાશની કહાની નથી

વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરની કહાની માત્ર બે વિશાળ ઈમારતો કેવી રીતે બનાવવામાં આવી અને કેવી રીતે ધરાશાયી થઈ તેની કહાની નથી. આ આધુનિક એન્જિનિયરિંગ, આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર, અમેરિકન શહેરોના વિકાસ અને આતંકવાદ સામેની વૈશ્વિક લડાઈ સાથે જોડાયેલી ઐતિહાસિક ઘટના છે.

1960ના દાયકામાં આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માટે એક વિશાળ કેન્દ્ર બનાવવાનો વિચાર કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ વર્ષોની મહેનત, વિશાળ ખર્ચ અને અત્યાધુનિક એન્જિનિયરિંગથી બે 110 માળના ટાવર્સ ઊભા થયા. તેઓ થોડા સમય માટે દુનિયાની સૌથી ઊંચી ઈમારતોમાં રહ્યા અને ન્યૂયોર્કની ઓળખ બની ગયા.

પરંતુ 11 સપ્ટેમ્બર 2001ના હુમલાએ આ સમગ્ર દૃશ્ય બદલી નાખ્યું. ટ્વિન ટાવર્સનો અંત આવ્યો, પરંતુ તેમની જગ્યાએ એક નવું સ્મારક અને નવું વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર ઊભું થયું.

આજે 9/11 મેમોરિયલ પર પાણીના વિશાળ જળકુંડ, દિવાલો પર કોતરાયેલા હજારો નામ અને આકાશને અડતું વન વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર એક સાથે ભૂતકાળ અને વર્તમાનની કહાની કહે છે. એક તરફ અહીં થયેલી કરુણ ઘટનાની યાદ છે, તો બીજી તરફ પુનર્નિર્માણ (Rebuilding) અને આગળ વધવાની અમેરિકાની માનસિકતાનું પ્રતીક પણ જોવા મળે છે.