VIDEO: કૈલાશ માનસરોવરમાં ડૂબકી લગાવવા પર કેમ છે પ્રતિબંધ? ચીન સરકારનો આ નિયમ છે તેનું કારણ!
છેલ્લું અપડેટ : 22 Jul 2026
કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા પર ગયેલા શ્રદ્ધાળુઓને આ વખતે પણ માનસરોવર સરોવરમાં ઊતરીને ડૂબકી લગાવવાની પરવાનગી ન મળી. ચીને વર્ષ 2018થી આ નિયમ લાગુ કરી રાખ્યો છે. તેની જગ્યાએ યાત્રીઓને એક-એક ડોલ આપવામાં આવે છે, જેનાથી તેઓ સરોવરનું પાણી બહાર કાઢીને નાહી શકે છે. આવું એટલા માટે કરવામાં આવી રહ્યું છે જેથી સરોવરનું પાણી ગંદુ ન થાય અને તેનું પ્રાકૃતિક સંતુલન જળવાઈ રહે. વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે વિશ્વની સૌથી વધુ ઊંચાઈ પર આવેલી મીઠા પાણીની ઝીલોમાં સામેલ માનસરોવર ખૂબ જ સંવેદનશીલ છે. જો મોટી સંખ્યામાં લોકો સીધા સરોવરમાં ઊતરશે, તો તેના પાણી અને ત્યાંના પર્યાવરણ પર અસર પડી શકે છે.
માનસરોવર સરોવર તિબ્બતમાં સમુદ્ર સપાટીથી લગભગ 4,590 મીટર (15,060 ફૂટ)ની ઊંચાઈ પર છે. આ સરોવર હિન્દુ, બૌદ્ધ, જૈન અને બોન ધર્મના લોકો માટે ખૂબ પવિત્ર માનવામાં આવે છે. દર વર્ષે હજારો શ્રદ્ધાળુઓ અહીં આવે છે. તેથી સરોવરને સ્વચ્છ રાખવું પણ એટલું જ જરૂરી માનવામાં આવે છે. આ જ કારણે ચીને સરોવરમાં ઊતરીને નાહવા પર પ્રતિબંધ મૂકી રાખ્યો છે.
ચીનનું કહેવું છે કે શ્રદ્ધાળુઓ પોતાની આસ્થા જરૂર નિભાવે, પરંતુ તેનાથી સરોવરને નુકસાન ન થવું જોઈએ. તેથી પાણી લઈને સ્નાન કરવાની પરવાનગી છે, પરંતુ સરોવરમાં ઊતરવાની નહીં. માનસરોવર માત્ર ધાર્મિક સ્થળ નથી. વૈજ્ઞાનિકો પણ તેને ખૂબ મહત્વપૂર્ણ માને છે, કારણ કે અહીંના પાણી અને આસપાસના વાતાવરણ પરથી ક્લાઈમેટ અને હિમાલયી પર્યાવરણ વિશે ઘણી જરૂરી માહિતી મળે છે.
જ્યારે હજારો લોકો કોઈ સરોવરમાં ઊતરીને નાહે છે, ત્યારે તેમના શરીરનો પરસેવો, ત્વચાના નાના-નાના કણો, તેલ, ક્રીમ અને અનેક પ્રકારના બેક્ટેરિયા પાણીમાં ભળી જાય છે. તેનાથી પાણી ધીમે-ધીમે ગંદુ થવા લાગે છે. વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે આટલી ઊંચાઈ પર આવેલી ઝીલોમાં પાણી પોતાની જાતને સાફ કરે તે પ્રક્રિયા ખૂબ ધીમી હોય છે. તેથી જો એકવાર પાણી ખરાબ થઈ જાય, તો તેને પહેલા જેવું સાફ થવામાં ઘણો સમય લાગી શકે છે.
લોકોના સરોવરમાં ઊતરવાથી નીચેની માટી પણ હલે છે. તેનાથી પાણી ડોહળું થઈ જાય છે અને તેમાં રહેતા નાના-નાના જીવો તથા લીલ (Algae) પર અસર પડી શકે છે. આ જ કારણ છે કે દુનિયાના ઘણા સંવેદનશીલ પ્રાકૃતિક વિસ્તારોમાં આવા નિયમો બનાવવામાં આવ્યા છે.
ચીનનો નિયમ શું છે?
ચીને 2018થી માનસરોવર સરોવરમાં ઊતરીને નાહવા પર પ્રતિબંધ મૂકી રાખ્યો છે. શ્રદ્ધાળુઓ સરોવરનું પાણી ડોલ કે કોઈ વાસણમાં ભરીને સ્નાન કરી શકે છે, પરંતુ સરોવરની અંદર જઈ શકતા નથી.
આ સિવાય સરોવરની આસપાસ કચરો ફેલાવવા, પ્લાસ્ટિક ફેંકવા અને પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડતી વસ્તુઓ પર પણ સખ્તાઈ કરવામાં આવે છે. યાત્રીઓને નક્કી કરેલા રસ્તાઓ પર જ ચાલવા માટે કહેવામાં આવે છે, જેથી આસપાસનો વિસ્તાર સુરક્ષિત રહે.
વૈજ્ઞાનિકો આ સરોવરને આટલું ખાસ કેમ માને છે?
માનસરોવર સરોવર હિમાલય અને તિબ્બતી પ્લેટ્યૂ (ઉચ્ચપ્રદેશ) વચ્ચે છે. અહીં તાપમાન ખૂબ ઓછું રહે છે અને હવામાં ઓક્સિજન પણ ઓછો હોય છે. આવા વાતાવરણમાં પ્રકૃતિમાં થતા ફેરફારો ખૂબ ધીમે-ધીમે થાય છે. તેથી જો સરોવરમાં ગંદકી વધી જાય, તો તેની અસર લાંબા સમય સુધી રહી શકે છે.
વૈજ્ઞાનિકો એવું પણ કહે છે કે ક્લાઈમેટ ચેન્જની અસર હિમાલય પર ઝડપથી દેખાઈ રહી છે. ગ્લેશિયર ઓગળી રહ્યા છે અને હવામાન બદલાઈ રહ્યું છે. આવામાં માનસરોવર જેવી ઝીલોને બચાવવી પહેલા કરતાં વધુ જરૂરી બની ગઈ છે.
આ નિર્ણય કેમ જરૂરી માનવામાં આવે છે?
દર વર્ષે ભારત સહિત ઘણા દેશોમાંથી હજારો શ્રદ્ધાળુઓ માનસરોવર પહોંચે છે. જો તમામ લોકો સરોવરમાં ઊતરીને નાહે, તો થોડા જ વર્ષોમાં પાણીની ક્વોલિટી પર અસર પડી શકે છે. આ જ ખતરાને ધ્યાનમાં રાખીને ચીને આ નિયમ બનાવ્યો છે. તેનાથી શ્રદ્ધાળુઓ પોતાની ધાર્મિક પરંપરા પણ નિભાવી લે છે અને સરોવર પણ સુરક્ષિત રહે છે.
માનસરોવર સરોવરમાં ડૂબકી પર લાગેલો પ્રતિબંધ આસ્થાને રોકવા માટે નહીં, પરંતુ સરોવરને બચાવવા માટે છે. વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે આવી ઊંચાઈ પર આવેલી ઝીલોને સુરક્ષિત રાખવા માટે લોકોની પ્રવૃત્તિઓ પર કેટલાક નિયમો જરૂરી છે. તેથી શ્રદ્ધાળુઓને સરોવરમાં ઊતરવાને બદલે તેનું પાણી લઈને સ્નાન કરવાની પરવાનગી આપવામાં આવે છે, જેથી આવનારા સમયમાં માનસરોવર સરોવર સ્વચ્છ અને સુરક્ષિત બની રહે.
