સૂર્ય પર 'આગના તોફાનો'ની અદ્ભુત તસવીર પહેલીવાર સામે આવી: દ્રશ્યો જોઈને વિજ્ઞાનીઓ પણ ચોંકી ગયા!
છેલ્લું અપડેટ : 06 Aug 2026
દુનિયાના સૌથી શક્તિશાળી સોલર ટેલિસ્કોપ 'ડેનિયલ કે. ઇનોયે સોલર ટેલિસ્કોપ' દ્વારા સૂર્યની સપાટીની અત્યાર સુધીની સૌથી સ્પષ્ટ તસવીરો અને વીડિયો રેકોર્ડ કરવામાં આવ્યા છે. તારીખ 5 ઓગસ્ટે નેચર જર્નલમાં પ્રકાશિત થયેલા આ મહત્ત્વપૂર્ણ સંશોધન મુજબ, હવાઈના માઉઈ ટાપુ પર સ્થિત આ ટેલિસ્કોપે સૂર્યના સનસ્પોટની આસપાસના ભાગને ખૂબ જ નજીકથી નિહાળ્યો છે. આ દરમિયાન વૈજ્ઞાનિકોને સૂર્યની સપાટી પર નાના-નાના ફરતા ચુંબકીય ભંવર સ્પષ્ટપણે જોવા મળ્યા છે.
કેલ્વિન-હેલ્મહોલ્ટ્ઝ અસ્થિરતાની વૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયા
વૈજ્ઞાનિકોએ સૂર્ય પર જે પ્રક્રિયા નિહાળી છે તેને કેલ્વિન-હેલ્મહોલ્ટ્ઝ (Kelvin-Helmholtz Instability) અસ્થિરતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ અદભુત ઘટના ત્યારે સર્જાય છે જ્યારે પ્લાઝ્મા અથવા ગેસની બે અલગ-અલગ ધારા વિભિન્ન ગતિથી એકબીજાની પાસેથી પસાર થાય છે, જેના પરિણામે નાના-નાના ગોળાકાર વમળો બને છે. પૃથ્વી પર વાદળો, સમુદ્રના વિશાળ મોજાં અને ગુરુ જેવા ગ્રહોના વાતાવરણમાં અગાઉ આ પ્રક્રિયા જોવા મળી હતી, પરંતુ સૂર્ય જેવા વિશાળ તારા પર તેને પ્રથમ વખત આટલી ઉચ્ચ સ્પષ્ટતા સાથે કેદ કરવામાં આવી છે.
સૌર તોફાનો અને કોરોનાની વધુ પડતી ગરમી
આ સંશોધનના મુખ્ય લેખક અને નેશનલ સોલર ઓબ્ઝર્વેટરીના વિજ્ઞાની ડૉ. ડેવિડ કુરિડ્જેના જણાવ્યા અનુસાર, આ નાના ભંવરો સૂર્યના શક્તિશાળી ચુંબકીય ક્ષેત્રોને મોડે અને ગૂંચવે છે. જેના કારણે પ્રચંડ માત્રામાં મેગ્નેટિક એનર્જી એકત્ર થતી રહે છે અને આ ઊર્જા અચાનક બહાર નીકળવાથી સોલર ફ્લેર તેમજ કોરોનલ માસ ઇજેક્શન (CME) જેવી ખતરનાક ઘટનાઓ સર્જાય છે. જો આ સૌર તોફાનો પૃથ્વી તરફ આવે, તો તે આપણા સેટેલાઇટ, ગ્લોબલ પોઝિશનિંગ સિસ્ટમ (GPS), રેડિયો નેટવર્ક અને પાવર ગ્રીડને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. વળી, આ ભંવરો સૂર્યની સૌથી બહારની પરડ એટલે કે 'કોરોના' તેની સપાટી કરતાં અનેક ગણી વધુ ગરમ કેમ રહે છે તેનું મહત્ત્વપૂર્ણ રહસ્ય પણ ઉકેલી શકે છે.
અત્યાધુનિક ડૈનિયલ કે. ઇનોયે સોલર ટેલિસ્કોપની વિશેષતા
હવાઈના માઉઈ ટાપુ પર સ્થાપિત આ અત્યાધુનિક સોલર ટેલિસ્કોપના મુખ્ય અરીસાનું કદ 4 મીટર એટલે કે અંદાજે 13 ફૂટ જેટલું વિશાળ છે. તેમાં અત્યંત આધુનિક ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. જે પૃથ્વીના વાતાવરણને લીધે તસવીરોમાં ઉત્પન્ન થતી ધૂંધળાપણુંને અસરકારક રીતે ઘટાડી નાખે છે. આ અદ્ભુત તકનીકી ક્ષમતાને કારણે જ વૈજ્ઞાનિકો માટે સૂર્યની અતિસૂક્ષ્મ અને જટિલ રચનાઓને અત્યંત સ્પષ્ટતાથી અભ્યાસ કરવાનું શક્ય બન્યું છે, જે ભવિષ્યમાં માનવજાત માટે અત્યંત ઉપયોગી સાબિત થશે.