Religion: શ્રી કૃષ્ણના રથને 'ગરુડધ્વજ' કેમ કહેવામાં આવતો હતો? જાણો તેના વિશે રસપ્રદ તથ્યો
છેલ્લું અપડેટ : 14 Feb 2026
એવું કહેવાય છે કે ભગવાન કૃષ્ણનું વ્યક્તિત્વ બહુપક્ષીય હતું. તેઓ માત્ર એક કુશળ રાજદ્વારી જ નહતા, પરંતુ એક મહાન યોદ્ધા પણ હતા, તેઓ 64 કળાઓમાં પારંગત હતા. જ્યારે તેઓ એક સર્વોચ્ચ ધનુર્ધારી હતા, ત્યારે તેઓ કુસ્તીમાં પણ અજોડ હતા.
આજે આપણે જેને યુદ્ધ કળા તરીકે જાણીએ છીએ તે શ્રી કૃષ્ણ દ્વારા જ સ્થાપિત કરવામાં આવી હોવાનું માનવામાં આવે છે. તેમની પાસે માત્ર અજેય નારાયણી સેના જ નહતી, પરંતુ તેમના શસ્ત્રો પણ દિવ્ય હતા. તેમના ધનુષ્યને 'સારંગ' કહેવામાં આવતું હતું, તેમની ગદાને 'કૌમૌદકી' કહેવામાં આવતી હતી, તેમની તલવારને 'નંદક' કહેવામાં આવતી હતી અને તેમના પ્રખ્યાત ગુલાબી શંખને 'પંચજન્ય' કહેવામાં આવતો હતો. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે મહાભારત કાળ દરમિયાન શ્રી કૃષ્ણ પાસે એક નહીં, પરંતુ બે અત્યંત શક્તિશાળી રથ હતા? ચાલો તેમના વિશે કેટલીક ખાસ હકીકતો જાણીએ.
ભગવાન કૃષ્ણ પાસે બે દિવ્ય રથ છે, ગરુડધ્વજ અને જૈત્ર
શ્રીમદ્ ભાગવત પુરાણ અનુસાર, ભગવાન કૃષ્ણ પાસે બે મુખ્ય રથ હતા. પહેલાનું નામ 'ગરુડધ્વજ' હતું, જે તેમની ઓળખનું પ્રતીક હતું, અને બીજાનું નામ 'જૈત્ર' હતું. તેમનો એક વફાદાર સેવક પણ હતો જેનું નામ જયત્ર હતું, જેના નામ પરથી રથનું નામ રાખવામાં આવ્યું હતું.
ગરુડધ્વજનો સારથિ અને ઘોડા
એવું કહેવાય છે કે ગરુડધ્વજ કોઈ સામાન્ય રથ નહોતો. તેનો કુશળ સારથિ દારુક તેને ચલાવવા માટે જવાબદાર હતો. ચાર દિવ્ય ઘોડા, શૈવ્ય, સુગ્રીવ, મેઘપુષ્પ અને બાલહકે આ રથ ખેંચ્યો હતો. તેમની ગતિ અને શક્તિની તુલના પવન સાથે કરવામાં આવી હતી.
પવનની ગતિ જેવી ગતિ
આ રથની સૌથી નોંધપાત્ર વિશેષતા તેની પ્રચંડ ગતિ હતી. પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, ભગવાન કૃષ્ણ રાજકુમારી રુકમણીને અપહરણ કરવા નીકળ્યા ત્યારે આ જ ગરુડધ્વજ પર સવારી કરી હતી. એવું કહેવાય છે કે આ રથ તોફાનની ગતિએ મંદિર પાસે પહોંચ્યો હતો. આંખના પલકારામાં, ભગવાન કૃષ્ણે રુકમણીને તેના પર બેસાડી દીધી અને આંખના પલકારામાં રથ બધાની નજરથી અદૃશ્ય થઈ ગયો.
આ દિવ્ય રથ ક્યાંથી આવ્યો?
પૌરાણિક માન્યતાઓ અનુસાર ભગવાન કૃષ્ણનો રથ અલૌકિક હતો અને તેઓ તેને સ્વર્ગમાંથી લાવ્યા હતા. આ રથ તેની તેજસ્વીતા અને ડિઝાઇનમાં અનોખો હતો, જેમાં ભગવાન વિષ્ણુના વાહન ગરુડનું પ્રતીક હતું.
રથના નિશાન આજે પણ અસ્તિત્વમાં છે
બિહારના રાજગીરમાં મહાભારત કાળના ઘણા અવશેષો હજુ પણ મળી આવે છે. ત્યાંના પથ્થરો પર ઊંડી તિરાડો અને ચક્રના નિશાન જોવા મળે છે, જે સ્થાનિક માન્યતા અનુસાર, ભગવાન કૃષ્ણના રથના નિશાન છે. એવું કહેવાય છે કે જ્યારે ભગવાન કૃષ્ણ સ્વર્ગમાંથી પૃથ્વી પર ઉતર્યા હતા, ત્યારે રથની ગતિ અને વજને પર્વતો પર આ કાયમી નિશાનો બનાવ્યા હતા.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.