Religion: જ્યારે ભગવાન શિવે વૈદ બનીને જોડ્યા રાવણના માથા, જાણો વૈદ્યનાથ જ્યોતિર્લિંગની વાર્તા
છેલ્લું અપડેટ : 14 Feb 2026
દેશભરમાં ભગવાન શિવને સમર્પિત 12 જ્યોતિર્લિંગ છે. દરેકનું પોતાનું ખાસ મહત્ત્વ છે. ઝારખંડના દેવઘરમાં પણ ભગવાન શિવને સમર્પિત એક જ્યોતિર્લિંગ છે. તેને વૈદ્યનાથ જ્યોતિર્લિંગ કહેવામાં આવે છે.
આ પવિત્ર તીર્થને કામના લિંગ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે જે કોઈ ભગવાન શિવના આ દરબારમાં સાચા હૃદયથી માથું નમાવે છે, ભગવાન તેમની બધી ઈચ્છાઓ પૂર્ણ કરે છે.
મહાશિવરાત્રી અને શ્રાવણ મહિનામાં અહીંનો નજારો અદ્ભુત હોય છે. રાવણ ભગવાન શિવના સૌથી મોટો ભક્ત હતા. વૈદ્યનાથ જ્યોતિર્લિંગ લંકાના રાજા રાવણ સાથે સંકળાયેલું હોવાનું કહેવાય છે. તો ચાલો વૈદ્યનાથ જ્યોતિર્લિંગની અદ્ભુત વાર્તા જાણીએ. મહાદેવને વૈદ્યનાથ નામ કેમ મળ્યું?
પૌરાણિક કથા અનુસાર
પૌરાણિક કથા અનુસાર, રાવણ એક સમયે ભગવાન શિવને લંકા લાવવા માંગતા હતા. તે ઈચ્છતા હતા કે ભગવાન શિવ હંમેશા માટે લંકામાં રહે. આ પછી રાવણે ભગવાન શિવને લંકા લાવવા માટે કઠોર તપસ્યા શરૂ કરી. પોતાની ભક્તિની ઊંચાઈ દર્શાવતા તેમણે પોતાના નવ માથા કાપીને અગ્નિમાં અર્પણ કર્યા.
જ્યારે તેઓ પોતાનું દસમું માથું કાપીને અગ્નિમાં અર્પણ કરવા જતા હતા, ત્યારે ભગવાન શિવ પ્રગટ થયા અને રાવણની ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈને તેમને વરદાન માંગવા કહ્યું. વરદાન તરીકે, રાવણે ભગવાન શિવને તેમની સાથે લંકા જવા વિનંતી કરી. શિવે તેમને તેમનું આત્માલિંગ આપ્યું, પરંતુ શરત રાખી કે જો તેઓ તેમની યાત્રા દરમિયાન તેમને જમીન પર ક્યાંય પણ મૂકશે, તો તેઓ ત્યાં સ્થાપિત થશે.
રાવણ ભગવાન શિવને લઈને લંકા જવા નીકળ્યા
ભગવાન શિવે રાવણને કહ્યું કે કોઈ તેમને ઉપાડી શકશે નહીં. ભગવાન શિવના શબ્દો સાંભળીને, રાવણ આત્માલિંગ લઈને લંકા જવા નીકળ્યો. દેવતાઓને ડર હતો કે જો રાવણ ભગવાન શિવને લંકા લઈ જવામાં સફળ થશે, તો તેમની શક્તિઓ અજેય બની જશે અને તેઓ વિશ્વ માટે ખતરો બની જશે. દેવતાઓનું રક્ષણ કરવા માટે ભગવાન વિષ્ણુએ એક દૈવી કાર્ય કર્યું.
જ્યારે રાવણ ભગવાન શિવના આત્માલિંગ સાથે દેવઘર ભૂમિ પર પહોંચ્યા, ત્યારે તેમને ભગવાન વરુણની મદદથી લઘુશંકા કરવાની ઈચ્છા થઈ. તે સમયે તેઓ વિચારી રહ્યા હતા કે તેમણે આત્માલિંગ કોને સોંપવું જોઈએ. તેમણે એક ગોપાલ જોયો. આ ગોપાલ બીજું કોઈ નહીં પણ ભગવાન વિષ્ણુ હતા. રાવણે આત્માલિંગ ગોપાલને સોંપ્યું અને ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા. તે દરમિયાન, ગોપાલે આત્માલિંગને જમીન પર મૂક્યું.
મહાદેવ 'વૈદ્ય' ના રૂપમાં પ્રગટ થયા
શાસ્ત્રો અનુસાર, ભગવાન શિવનું આત્માલિંગ જમીન પર મૂકતાની સાથે જ તે ત્યાં સ્થાપિત થઈ ગયું. જ્યારે રાવણ પાછા ફર્યા, ત્યારે તેમણે જોયું કે આત્માલિંગ સ્થાપિત થઈ ગયું છે. આનાથી રાવણ ગુસ્સે થયા. તેમણે તેને ઉપાડવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ તેઓ અસમર્થ રહ્યા. આ જ્યોતિર્લિંગનું નામ વૈદ્ય રાખવા પાછળનું કારણ રાવણ છે. દંતકથા અનુસાર, જ્યારે રાવણનું શિરચ્છેદ કરવામાં આવ્યું, ત્યારે મહાદેવ 'વૈદ્ય', એટલે કે ચિકિત્સકના રૂપમાં પ્રગટ થયા.
આ પછી મહાદેવે રાવણના માથા જોડ્યા અને તેને સ્વસ્થ કર્યો. મહાદેવના વૈદ્ય સ્વરૂપને કારણે આ જ્યોતિર્લિંગને વૈદ્યનાથ જ્યોતિર્લિંગ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.