Religion: જગન્નાથ મંદિરમાં એકાદશી પર જ ચોખા કેમ ખાવામાં આવે છે, જાણો પૌરાણિક કથા
છેલ્લું અપડેટ : 30 Aug 2025
હિન્દુ ધર્મમાં એકાદશી તિથિનું વિશેષ મહત્વ માનવામાં આવે છે. આ દિવસ ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા માટે સમર્પિત છે અને આ પ્રસંગે ભક્તો ઉપવાસ રાખે છે અને વિષ્ણુ ભક્તિમાં લીન રહે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, એકાદશી પર ચોખા ખાવાનું વર્જિત માનવામાં આવે છે.
એવું કહેવાય છે કે આ દિવસે ચોખા ખાવાથી ઉપવાસનું ફળ ઓછું થાય છે અને પુણ્ય પ્રાપ્ત થતું નથી. પરંતુ, જગન્નાથ પુરી મંદિરમાં એકાદશી પર ચોખા ખાવાની પરંપરા પ્રાચીન સમયથી ચાલી આવે છે. આ અદ્ભુત પરંપરા પાછળ એક રસપ્રદ વાર્તા છે, જેનો ઉલ્લેખ વિવિધ પુરાણો અને લોકવાયકાઓમાં મળે છે.
વિષ્ણુ પુરાણનો ઉલ્લેખ
વિષ્ણુ પુરાણ અનુસાર, એકાદશી પર ચોખા અને જવનું સેવન ન કરવું જોઈએ. એવું માનવામાં આવે છે કે આ અનાજ મહર્ષિ મેધા સાથે સંબંધિત છે. પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, એક વખત મહર્ષિ મેધાએ માતા શક્તિના ક્રોધથી બચવા માટે પોતાનું શરીર છોડી દીધુ હતુ. ચોખા અને જવ તેમના શરીરમાંથી ઉદ્ભવ્યા હોવાનું કહેવાય છે. એટલા માટે એકાદશી પર તેનું સેવન મહર્ષિ મેધાના શરીરના ભાગો ખાવા સમાન માનવામાં આવે છે. આ જ કારણ છે કે મોટાભાગના સ્થળોએ આ દિવસે ચોખા ખાવાનું પ્રતિબંધિત માનવામાં આવે છે.
પુરી જગન્નાથ મંદિરની પરંપરા
બીજી બાજુ, પુરીના જગન્નાથ મંદિરમાં એકાદશી પર પણ ભગવાનના મહાપ્રસાદ તરીકે ચોખા ખાવામાં આવે છે. અહીંની માન્યતા અન્ય કોઈપણ મંદિર કરતા અલગ અને વિશેષ છે. એવું કહેવાય છે કે ભગવાન જગન્નાથએ પોતે આ પરંપરા સ્થાપિત કરી હતી અને ત્યારથી તેમના પ્રસાદ પર કોઈ વ્રત-નિયમ લાગુ પડતો નથી.
પૌરાણિક કથા
લોકવાયકા અનુસાર, એક વખત બ્રહ્માજીને જગન્નાથ મંદિરનો મહાપ્રસાદ ખાવાની તીવ્ર ઇચ્છા થઈ. જ્યારે તેઓ મંદિર પહોંચ્યા ત્યારે ત્યાંનો મહાપ્રસાદ સમાપ્ત થઈ ગયો હતો. નિરાશ થઈને પાછા ફરતા તેમણે જોયું કે એક કૂતરો થાળીમાં બચેલા ભાત ખાઈ રહ્યો હતો. બ્રહ્માજી તે જ કૂતરા પાસે બેઠા અને તેમણે પણ પ્રસાદ તરીકે ચોખા ખાવાનું શરૂ કર્યું. સંયોગથી, આ દિવસ એકાદશી હતો.
આ દ્રશ્ય જોઈને ભગવાન જગન્નાથ પ્રગટ થયા. તેમણે ખુશીથી બ્રહ્માજીને કહ્યું, "આજથી મારા મહાપ્રસાદ પર કોઈ તિથિ કે ઉપવાસનો કોઈ પ્રતિબંધ રહેશે નહીં."
ત્યારથી આજ સુધી, એકાદશી હોય, અમાવસ્યા હોય કે જગન્નાથ પુરીમાં અન્ય કોઈ તહેવાર હોય - ભગવાનનો મહાપ્રસાદ દરેક તિથિએ સમાન રીતે વહેંચવામાં આવે છે અને તેનું સેવન કરવામાં આવે છે.
મહાપ્રસાદનું મહત્વ
જગન્નાથ મંદિરનો મહાપ્રસાદ સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રખ્યાત છે અને તેને 'અન્ન બ્રહ્મ' કહેવામાં આવે છે. કોઈપણ તિથિ કે તહેવાર પર અહીં પ્રસાદ ખાવાથી ક્યારેય કોઈ નિયમનો ભંગ થતો નથી. ભક્તો માને છે કે જગન્નાથનો પ્રસાદ સ્વયં ભગવાનનો આશીર્વાદ છે અને તેનું સેવન કરવાથી બધા પાપોનો નાશ થાય છે.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
