VIDEO: Amarnath Yatra: કોણ છે શિવજીનું આ અદભુત સ્વરૂપ, જેમના દિવ્ય દર્શન માટે ભક્તો ખેડે છે કપરી સફર?
છેલ્લું અપડેટ : 03 Jul 2026
અમરનાથ યાત્રાનો પ્રારંભ 'હર હર મહાદેવ'ના જયઘોષ સાથે થઈ ગયો છે. બાબા અમરનાથ યાત્રાની વિધિવત શરૂઆત ૩ જુલાઈના રોજ પહેલગામથી થવાની છે. 57 દિવસ સુધી ચાલનારી આ યાત્રા 28 ઓગસ્ટે પૂર્ણ થશે. આ યાત્રામાં શ્રદ્ધાળુઓએ અત્યંત મુશ્કેલ ચઢાણ પાર કરવું પડે છે. ત્યારબાદ તેઓ બાબા અમરનાથની ગુફામાં પહોંચે છે, જ્યાં ભક્તોને બાબા બર્ફાનીના દર્શન અને પૂજા કરવાનો પાવન અવસર મળે છે. યાત્રામાં ઘણા બધા લોકો જોડાય છે, પરંતુ કેટલાક ભાગ્યશાળી લોકોને જ બાબા બર્ફાનીના સાક્ષાત દર્શનનું સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.
કોણ છે બાબા બર્ફાની?
બાબા બર્ફાની એ દેવોના દેવ અને કાળથી પણ ઉપર સ્વયં ભગવાન શિવ છે. તેમનું આ સ્વરૂપ માત્ર અમરનાથ ગુફામાં જ જોવા મળે છે. વિશ્વમાં અન્ય કોઈ જગ્યાએ આવો ચમત્કાર જોવા મળતો નથી. અમરનાથ ગુફામાં બરફનું શિવલિંગ કુદરતી રીતે બને છે, જે દર વર્ષે માત્ર આ ચોક્કસ સમયગાળા દરમિયાન જ અસ્તિત્વમાં આવે છે. આ હિમ શિવલિંગને જ શિવભક્તો પ્રેમથી 'બાબા બર્ફાની'ના નામથી બોલાવે છે. આ સ્વયંભૂ હિમ શિવલિંગ ચંદ્રની કળાઓની જેમ વધતું અને ઘટતું રહે છે.
માત્ર ભાગ્યશાળી લોકોને જ કેમ થાય છે બાબા બર્ફાનીના દર્શન?
વાસ્તવમાં બાબા બર્ફાનીનું સ્વરૂપ પ્રકૃતિ પર નિર્ભર છે, અને પ્રકૃતિ સ્વયં આદિશક્તિ જગદંબા માતા પાર્વતી છે. શિવ અને શક્તિ એકબીજાના પૂરક છે, એક વગર બીજું અધૂરું છે. અમરનાથ ગુફામાં નિર્મિત હિમ શિવલિંગના દર્શન લોકોને ત્યાં સુધી જ થાય છે જ્યાં સુધી પ્રકૃતિની કૃપા રહે છે. જ્યારે સૂર્યનો તાપ વધે છે અને હવામાન વધુ ગરમ થવા લાગે છે, ત્યારે હિમ શિવલિંગ ધીમે-ધીમે ઓગળવા માંડે છે.
ઘણીવાર એવું બને છે કે જ્યારે અમરનાથ યાત્રા શરૂ થાય છે ત્યારે શરૂઆતમાં હિમ શિવલિંગના પૂરા દર્શન થાય છે, પરંતુ ગરમી વધતાં જ હિમ શિવલિંગ અદ્રશ્ય થઈ જાય છે. આવી સ્થિતિમાં અમરનાથ યાત્રા તો શ્રાવણ (રક્ષાબંધન) સુધી ચાલતી રહે છે, પરંતુ જેના પર મહાદેવની વિશેષ કૃપા હોય છે, તે જ હિમ શિવલિંગના સાક્ષાત દર્શન કરી શકે છે.
બાબા બર્ફાની અદ્રશ્ય થયા પછી શું થાય છે?
જ્યારે બાબા બર્ફાની અદ્રશ્ય થઈ જાય છે, ત્યારે તેમના ભક્તોને દર્શન ન મળવાને કારણે થોડી નિરાશા જરૂર થઈ શકે છે. પરંતુ હિમ શિવલિંગના તે પવિત્ર સ્થાન પર પૂજા-અર્ચના સતત ચાલુ રહે છે. શિવભક્તો તે પૂજામાં સામેલ થઈને જ પોતાને ધન્ય માને છે. અમરનાથ યાત્રા પોતાના નિર્ધારિત દિવસો સુધી નિયમબદ્ધ રીતે ચાલતી રહે છે.
બાબા બર્ફાનીનું મહત્વ અને પૌરાણિક કથા
અમરનાથની પવિત્ર ગુફામાં ભગવાન શિવે એકાંતમાં માતા પાર્વતીને અમરત્વની કથા (અમર કથા) સંભળાવી હતી. પરંતુ કથા દરમિયાન જ માતા પાર્વતી નિદ્રાધીન થઈ ગયા હતા. અમરનાથ ગુફા તરફ જતા પહેલા ભગવાન શિવે પોતાના વાહન નંદી, મસ્તક પરના ચંદ્ર, પુત્ર ગણેશજી, ગળાના નાગ અને પંચતત્વ વગેરે તમામનો ત્યાગ કરી દીધો હતો, જેથી અમરત્વના આ પરમ રહસ્યને માત્ર માતા પાર્વતી જ સમજી શકે, અન્ય કોઈ નહીં. આ પૌરાણિક ઘટનાને કારણે જ અમરનાથ ગુફાનું અનંત મહત્વ છે અને ત્યાં બાબા બર્ફાનીની આરાધના કરવામાં આવે છે.