ઘરમાં ઝાડુ-પોતું કરવાનો સાચો સમય કયો? જાણો ધાર્મિક માન્યતા અને વૈજ્ઞાનિક તર્ક
છેલ્લું અપડેટ : 04 Oct 2026
જ્યોતિષશાસ્ત્ર હોય કે વાસ્તુશાસ્ત્ર, ભારતીય પરંપરા અને સંસ્કૃતિમાં સ્વચ્છતાને સર્વોચ્ચ સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. ઘરની સફાઈ માત્ર શારીરિક સ્વાસ્થ્ય માટે જ જરૂરી નથી, પરંતુ વાસ્તુ અનુસાર તે ઘરમાં સકારાત્મક ઊર્જા, સુખ-શાંતિ અને આર્થિક સમૃદ્ધિ લાવવા માટે પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે. સ્વચ્છ અને સુવ્યવસ્થિત ઘરમાં લક્ષ્મીજીનો વાસ રહે છે તેવી લોકમાન્યતા છે. તેથી જ વાસ્તુશાસ્ત્રમાં ઘરમાં ઝાડુ મારવા અને પોતું કરવા માટેના કેટલાક ચોક્કસ નિયમો અને સમય દર્શાવવામાં આવ્યા છે.
સવારનો સમય સફાઈ માટે શ્રેષ્ઠ શા માટે?
વાસ્તુશાસ્ત્ર અનુસાર, સૂર્યોદય પછીનો સમય ઘરની સાફ-સફાઈ માટે સૌથી ઉત્તમ માનવામાં આવે છે.
ઊર્જાનો સંચાર: સૂર્યોદય પછી ઝાડુ અને પોતું કરવાથી રાતભર જમા થયેલી નકારાત્મક ઊર્જા, ધૂળ અને ગંદકી દૂર થાય છે.
તાજગીભરી શરૂઆત: સવારની સફાઈથી વાતાવરણ પવિત્ર અને તાજું બને છે, જેથી આખો દિવસ ઘરમાં સકારાત્મકતા જળવાઈ રહે છે.
સવારે કયા સમયે સફાઈ કરવી વધુ અનુકૂળ?
પરંપરાગત માન્યતાઓ મુજબ, સૂર્યોદયથી લઈને સવારના 8 વાગ્યા સુધીમાં ઝાડુ-પોતાનું કામ પૂરું કરી લેવું શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. જોકે, આ અંગે કોઈ ચોક્કસ વૈજ્ઞાનિક સમયમર્યાદા નથી; તેથી આજના સમયમાં લોકો પોતાની કામકાજની દિનચર્યા અને અનુકૂળતા મુજબ સવારના સમયે સફાઈ કરતા હોય છે.
પૂજા-અર્ચના પહેલાં સફાઈનું મહત્વ
જે ઘરોમાં દરરોજ દેવપૂજા કે ઇષ્ટદેવની આરાધના કરવામાં આવતી હોય, ત્યાં પૂજા પહેલાં ઘરની સંપૂર્ણ સફાઈ કરવાનો નિયમ છે. પવિત્ર અને સ્વચ્છ વાતાવરણમાં પૂજા કરવાથી એકાગ્રતા અને માનસિક શાંતિ મળે છે. તેથી જ મોટાભાગના પરિવારો સવારે સ્નાન અને પૂજા પહેલાં ઝાડુ-પોતું કરવાનું પસંદ કરે છે.
રાત્રે પોતું કરવાનું શા માટે ટાળવું જોઈએ?
શાસ્ત્રો અને લોકમાન્યતાઓમાં રાત્રિના સમયે ઝાડુ કે પોતું કરવાની મનાઈ ફરમાવવામાં આવી છે. તેની પાછળ વ્યવહારિક અને વાસ્તુ એમ બંને કારણો છે:
વ્યવહારિક તર્ક: પ્રાચીન સમયમાં ઘરોમાં પૂરતો પ્રકાશ (વીજળી) નહોતો. અંધારામાં ઝાડુ મારવાથી જમીન પર પડેલી કોઈ કિંમતી વસ્તુ કચરા સાથે બહાર ફેંકાઈ જવાનું જોખમ રહેતું હતું.
વાસ્તુ માન્યતા: સૂર્યાસ્ત પછી લક્ષ્મીજીના આગમનનો સમય ગણાય છે. માનવામાં આવે છે કે સંધ્યાકાળ કે મોડી રાત્રે કચરો બહાર કાઢવાથી ઘરની સમૃદ્ધિ ઘટે છે.
જોકે આધુનિક જીવનશૈલીમાં પૂરતો પ્રકાશ ઉપલબ્ધ હોવાથી, કોઈ ખાસ જરૂરિયાત કે સ્વચ્છતાના હેતુસર રાત્રે હળવી સફાઈ કરવામાં કોઈ હાનિ નથી.
પોતું કરતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવાની મહત્વની બાબતો:
સ્વચ્છ પાણીનો ઉપયોગ: પોતું કરવા માટે હંમેશાં ચોખ્ખા પાણીનો ઉપયોગ કરો. ગંદા કે વાસી પાણીથી લાદી સાફ કરવાથી બેક્ટેરિયા અને દુર્ગંધ ફેલાય છે.
પાણી બદલતા રહો: મોટું ઘર હોય તો જરૂરિયાત મુજબ વચ્ચે-વચ્ચે પાણી બદલવું જોઈએ.
લાદી બરાબર સુકાવા દો: પોતું કર્યા પછી પંખો ચાલુ કરીને કે બારી-બારણાં ખુલ્લાં રાખીને લાદીને સૂકવવા દો, જેથી કોઈ લપસી ન પડે.
મીઠું ઉમેરી શકાય: વાસ્તુ મુજબ પોતું કરવાના પાણીમાં ચપટી સિંધવ મીઠું (રોક સોલ્ટ) ઉમેરવાથી નકારાત્મક ઊર્જા દૂર થાય છે.
શું રાત્રે સફાઈ કરવી ખરેખર ખોટી છે?
વાસ્તુના નિયમો પરંપરાગત અનુભવો અને ઊર્જાના પ્રવાહ પર આધારિત છે. તેનું પાલન કરવું શ્રદ્ધાનો વિષય છે. જો વ્યસ્તતા કે નોકરી-ધંધાના કારણે સવારે સમય ન મળે, તો ઘરને ગંદુ રાખવા કરતાં અનુકૂળતા મુજબ રાત્રે સાફ-સૂથરું રાખવું સ્વાસ્થ્યની દ્રષ્ટિએ વધુ હિતાવહ છે.