પૂજામાં દીવો પ્રગટાવવાના શાસ્ત્રોક્ત નિયમો: ઘી કે તેલ, વાટની સંખ્યા અને યોગ્ય દિશાનું રાખો ખાસ ધ્યાન
છેલ્લું અપડેટ : 05 Oct 2026
ભારતીય હિન્દુ પરંપરામાં દરરોજ સવારે અને સાંજે ઘરમાં દીવો પ્રગટાવીને ઈશ્વરની આરાધના કરવી અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે. દીવાનો દિવ્ય પ્રકાશ ઘરમાંથી અંધકાર અને નકારાત્મક ઊર્જાને દૂર કરી સકારાત્મક વાતાવરણનું નિર્માણ કરે છે.
પૂજામાં દીવો પ્રગટાવવો એ માત્ર રોશની માટે નથી, પરંતુ તે ભક્તની શ્રદ્ધા, એકાગ્રતા અને સમર્પણ ભાવ સાથે જોડાયેલો છે. શાસ્ત્રોમાં દીવા માટે ઘી, તેલ, વાટ અને દિશા સંબંધિત કેટલાક મહત્વપૂર્ણ નિયમો દર્શાવવામાં આવ્યા છે, જેનું પાલન કરવાથી પૂજાનું પૂર્ણ ફળ મળે છે.
પૂજાની શરૂઆતમાં જ કેમ પ્રગટાવવામાં આવે છે દીવો?
કોઈપણ દેવી-દેવતાની વિધિવત્ પૂજા શરૂ કરતાં પહેલાં અગ્નિદેવને સાક્ષી માનીને દીવો પ્રગટાવવામાં આવે છે. ત્યારબાદ જ મુખ્ય પૂજાવિધિ સંપન્ન થાય છે. શાસ્ત્રો અનુસાર, પૂજા દરમિયાન દીવાની જ્યોત સ્થિર અને અવિરત પ્રજ્વલિત રહેવી એ અત્યંત શુભ સંકેત છે. દીવાનો પ્રકાશ માં લક્ષ્મીના આશીર્વાદ અને ઘરમાં સુખ-સમૃદ્ધિનું પ્રતીક છે.
ઘીનો દીવો કે તેલનો દીવો: કયો ઉત્તમ?
ગાયના ઘીનો દીવો: પૂજામાં શુદ્ધ ગાયના ઘીનો દીવો પ્રગટાવવો સર્વશ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. તે વાતાવરણને શુદ્ધ, પવિત્ર અને સાત્વિક બનાવે છે તેમજ દેવી-દેવતાઓને પ્રસન્ન કરે છે.
તેલનો દીવો: વિવિધ ધાર્મિક વિધિઓમાં તેલના દીવાનું પણ આગવું મહત્વ છે. સામાન્ય રીતે તલના તેલનો દીવો ઉત્તમ ગણાય છે. જ્યારે શનિદેવ, હનુમાનજી કે ભૈરવજીની ઉપાસના માટે સરસવ અથવા તલના તેલનો દીવો પ્રગટાવવો વિશેષ ફળદાયી માનવામાં આવે છે.
દીવામાં વાટની સંખ્યા કેટલી હોવી જોઈએ?
સામાન્ય પૂજામાં એક દીવામાં બે વાટ ભેગી કરીને એક જ્યોત બનાવવાની પ્રાચીન પરંપરા છે. જો તમે બહુ-મુખી (એકથી વધુ વાટવાળો) દીવો પ્રગટાવતા હોવ, તો તેમાં ત્રણ કે પાંચ વાટ રાખવી શુભ માનવામાં આવે છે. સનાતન પરંપરામાં વિષમ સંખ્યા (3, 5, 7)ને પૂજા-અર્ચનામાં વિશેષ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે.
દીવો કઈ દિશામાં રાખવો જોઈએ?
વાસ્તુશાસ્ત્ર અને પૂજા વિધાન અનુસાર દીવાની યોગ્ય દિશા ખૂબ મહત્વની છે:
પૂજા કરતી વખતે ઘીનો દીવો હંમેશાં ભગવાનની જમણી બાજુ (એટલે કે પૂજા કરનારની ડાબી બાજુ) રાખવો જોઈએ.
તેલનો દીવો ભગવાનની ડાબી બાજુ (પૂજા કરનારની જમણી બાજુ) રાખવો જોઈએ.
દીવાની જ્યોત ઉત્તર દિશા તરફ રાખવાથી આર્થિક મુશ્કેલીઓ દૂર થાય છે અને ધન-સમૃદ્ધિમાં વધારો થાય છે. તેમજ પૂર્વ દિશા તરફ જ્યોત રાખવી આયુષ્ય અને સ્વાસ્થ્ય માટે શુભ માનવામાં આવે છે.
પૂજા દરમિયાન દીવો બુઝાઈ જાય તો ગભરાશો નહીં
પવન કે અન્ય કોઈ કુદરતી કારણોસર પૂજા દરમિયાન જો દીવો ઓલવાઈ જાય, તો મનમાં કોઈ પ્રકારનો વહેમ કે ડર રાખવાની જરૂર નથી. ઈશ્વર સમક્ષ હાથ જોડી, મનોમન ક્ષમાયાચના માંગીને દીવો ફરી પ્રગટાવી શકાય છે. જો અજાણતા દીવો હાથમાંથી છટકી જાય, તો ઈશ્વરનું સ્મરણ કરીને શાંતિ મંત્રનો જાપ કરવો હિતાવહ છે.
તુલસી ક્યારે દીવો મૂકતી વખતે આ બાબતનું રાખો ધ્યાન
સાંજના સમયે તુલસીજી પાસે દીવો કરતી વખતે તેને ક્યારેય સીધો જમીન પર ન મૂકવો જોઈએ. દીવાની નીચે હંમેશાં થોડા અક્ષત (સાબૂત ચોખા)નું આસન બનાવવું જોઈએ. હિન્દુ ધર્મમાં અક્ષતને પૂર્ણતા અને સમૃદ્ધિનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે અને તે માં લક્ષ્મીને અતિપ્રિય છે.