Religion: હરિદ્વારનું મનસા દેવી મંદિર; જાણો તેનો મહિમા, ઈતિહાસ અને પૌરાણિક માન્યતા
છેલ્લું અપડેટ : 13 Apr 2026
ઉત્તરાખંડની પવિત્ર ભૂમિ પર દેવતાઓને સમર્પિત અનેક મંદિરો આવેલા છે, જેમાં હરિદ્વારના બિલ્વ પર્વત પર સ્થિત મા મનસા દેવી મંદિરનું વિશેષ મહત્વ છે. આ મંદિર લાખો ભક્તોની શ્રદ્ધા અને ભક્તિનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે. આ પવિત્ર ધામ સાથે અનેક ધાર્મિક માન્યતાઓ અને પૌરાણિક કથાઓ જોડાયેલી છે.
મનસા દેવી મંદિરનો ઈતિહાસ
આ મંદિરનો ઈતિહાસ ઘણો પ્રાચીન છે. વર્તમાન મંદિરનું નિર્માણ વર્ષ 1811 થી 1815 ની વચ્ચે મણિમાજરાના રાજા ગોપાલ સિંહ દ્વારા કરાવવામાં આવ્યું હતું. મનસા દેવી મંદિર એ પવિત્ર સ્થળોમાંનું એક માનવામાં આવે છે જ્યાં સમુદ્ર મંથન દરમિયાન અમૃતના થોડા ટીપાં પૃથ્વી પર પડ્યા હતા.
મંદિરમાં માતાજીની બે ભવ્ય મૂર્તિઓ સ્થાપિત છે:
પ્રથમ મૂર્તિમાં માતાજીના ત્રણ મુખ અને પાંચ હાથ છે.
બીજી મૂર્તિમાં માતાજીના આઠ હાથ છે અને તેઓ સર્પ પર બિરાજમાન છે.
પૌરાણિક માન્યતા અને દંતકથા
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, માતા મનસા દેવી 'મન'ની કામના પૂર્ણ કરનારી દેવી છે. એવું માનવામાં આવે છે કે જે ભક્ત સાચા હૃદયથી માતાના દરબારમાં આવે છે, તે ક્યારેય ખાલી હાથે પાછો ફરતો નથી.
સંતાન પ્રાપ્તિ: એવી માન્યતા છે કે માતા મનસા દેવીના આશીર્વાદથી નિઃસંતાન દંપતીઓને સંતાન સુખ પ્રાપ્ત થાય છે.
અખંડ સૌભાગ્ય: પરિણીત સ્ત્રીઓ પોતાના પતિના રક્ષણ અને લાંબા આયુષ્ય માટે અહીં વિશેષ પ્રાર્થના કરે છે.
માનતાનું ઝાડ: ભક્તો પોતાની ઈચ્છા પૂર્ણ કરવા માટે મંદિરના પરિસરમાં આવેલા પવિત્ર વૃક્ષ પર દોરો બાંધે છે અને ઈચ્છા પૂરી થયા પછી તેને છોડવા ફરીથી આવે છે.
ભક્તોનો અવિરત પ્રવાહ
ખાસ કરીને નવરાત્રી અને કુંભ મેળા જેવા પ્રસંગોએ અહીં ભક્તોની ભારે ભીડ જોવા મળે છે. પર્વત પર સ્થિત હોવાથી ભક્તો અહીં ચાલતા અથવા 'રોપ-વે' (ઉડનખટોલા) દ્વારા પહોંચી શકે છે, જ્યાંથી સમગ્ર હરિદ્વાર અને ગંગાજીનો મનોહર નજારો જોવા મળે છે.
