Religion / આરતી કરતી વખતે આ શાસ્ત્રોક્ત નિયમોનું રાખો ધ્યાન: નાની ભૂલ પણ પૂજાનું ફળ નિષ્ફળ બનાવી શકે છે
છેલ્લું અપડેટ : 10 Sept 2026
હિન્દુ ધર્મમાં આરતી એ ભક્તો માટે ઈશ્વરભક્તિમાં લીન થવાનું અને પ્રભુકૃપા પ્રાપ્ત કરવાનું સૌથી પવિત્ર માધ્યમ છે. કોઈપણ પૂજા, અનુષ્ઠાન કે યજ્ઞ આરતી વિના અધૂરો માનવામાં આવે છે.
ભગવાનની ઉપાસનામાં ભાવ અને શ્રદ્ધા સર્વોપરી છે, પરંતુ તેની સાથે શાસ્ત્રોક્ત વિધિ-વિધાનોનું પાલન પણ એટલું જ અનિવાર્ય છે. આરતી કરવાના ચોક્કસ નિયમો છે; જો તેની અવગણના કરવામાં આવે તો પૂજાનું પૂર્ણ ફળ મળતું નથી. ઈશ્વરના આશીર્વાદ મેળવવા માટે આરતી કરતી વખતે કઈ બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખવું જોઈએ તે વિગતવાર જાણીએ.
આરતી કરતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવાના મહત્વપૂર્ણ નિયમો
પૂજાની થાળીની તૈયારી: દિવસમાં બે વાર—સવારે અને સાંજે—ભગવાનની પૂજા-આરતી કરવી અત્યંત શુભ ગણાય છે. આરતીની થાળીમાં સૌપ્રથમ કંકુ કે ચંદનથી સ્વસ્તિકનું પવિત્ર ચિહ્ન બનાવો. ત્યારબાદ તેના પર અક્ષત અને પુષ્પ અર્પણ કરીને જ દીવો કે કપૂર પ્રગટાવો.
શંખનાદ અને ઘંટડીનો ઉપયોગ: આરતી શરૂ કરતા પહેલાં અને પૂર્ણ થયા પછી શંખ વગાડવો શુભ માનવામાં આવે છે. આરતી દરમિયાન ઘંટડી અને શંખનો નાદ કરવાથી વાતાવરણમાંથી નકારાત્મક ઊર્જા દૂર થાય છે અને સકારાત્મકતાનો સંચાર થાય છે.
'ૐ' (ઓમ) આકારમાં થાળી ફેરવવી: આરતી કરતી વખતે દીવાની થાળીને હંમેશાં ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં (Clockwise) અને પવિત્ર પ્રણવ મંત્ર 'ૐ' નો આકાર બને તે રીતે ભાવપૂર્વક ગોળ ફેરવવી જોઈએ.
શાસ્ત્રોક્ત ચરણવાર વિધિ: શાસ્ત્રો અનુસાર આરતી ઉતારવાનો એક ચોક્કસ ક્રમ છે:
૪ વાર ભગવાનના ચરણકમળ તરફ
૨ વાર નાભિકમળ તરફ
૧ વાર મુખારવિંદ તરફ
અંતે સમગ્ર સ્વરૂપને આવરી લેતાં સમગ્ર શરીર તરફ ગોળાકારમાં ફેરવવી. આ સમગ્ર ચક્ર ઓછામાં ઓછું સાત વખત પૂર્ણ કરવું જોઈએ.
દીવાની શુદ્ધતા અને નિયમો: અગાઉ પ્રગટાવેલા દીવામાં જૂની વાટ રાખીને તેના પર નવું ઘી કે કપૂર મૂકીને ફરીથી દીવો ન પ્રગટાવો. જો માટીનો કોડિયું હોય તો દર વખતે નવો જ વાપરવો જોઈએ. પિત્તળ, તાંબુ કે ચાંદી જેવી ધાતુના દીવાને યોગ્ય રીતે સાફ અને શુદ્ધ કરીને જ ફરી ઉપયોગમાં લેવો.
ઊભા રહીને આરતી કરવી: દેવી-દેવતાઓની આરતી હંમેશાં બંને હાથ જોડી, વિનમ્ર ભાવે ઊભા રહીને જ કરવી જોઈએ. જો કોઈ વ્યક્તિ શારીરિક અશક્તતા, વૃદ્ધાવસ્થા કે બીમારીને કારણે ઊભા રહેવા અસમર્થ હોય, તો ભગવાન સમક્ષ મનોમન ક્ષમાયાચના માંગીને બેસીને પણ આરતી કરી શકે છે. ઈશ્વર ભાવના ભૂખ્યા છે.