Religion: આ મંદિરમાં મહાદેવ આજે પણ માતા પાર્વતી સાથે દરરોજ રાત્રે રમે છે ચૌસર!
છેલ્લું અપડેટ : 14 Apr 2026
હિન્દુ માન્યતા અનુસાર, પૃથ્વી પરના એ તમામ સ્થળો જ્યાં મહાદેવ સ્વયં પ્રગટ થયા હતા અને ભક્તો પર કૃપા વરસાવી હતી, તે પવિત્ર જ્યોતિર્લિંગ તરીકે ઓળખાય છે. ભગવાન શિવનું ચોથું જ્યોતિર્લિંગ મધ્યપ્રદેશના ઈન્દોરથી લગભગ ૮૦ કિમી દૂર નર્મદા નદીના કિનારે આવેલું છે. અહીં શિવ અને શક્તિ 'ઓમ' (ॐ) આકારની ટેકરી પર બિરાજમાન હોવાથી તેને ઓમકારેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ કહેવામાં આવે છે. ચાલો જાણીએ આ પવિત્ર ધામની કથા અને મહત્ત્વ.
ઓમકારેશ્વર-મમલેશ્વર જ્યોતિર્લિંગની કથા
ઓમકારેશ્વર જ્યોતિર્લિંગના પ્રાગટ્ય વિશે બે મુખ્ય કથાઓ પ્રચલિત છે:
રાજા માંધાતાની તપસ્યા: પૌરાણિક કથા મુજબ, રાજા માંધાતાએ ભગવાન શિવને પ્રસન્ન કરવા માટે અહીં કઠોર તપસ્યા કરી હતી. શિવજીએ પ્રસન્ન થઈને દર્શન આપ્યા અને વરદાન માંગવા કહ્યું. રાજાએ વિનંતી કરી કે મહાદેવ અહીં કાયમી નિવાસ કરે અને આ સ્થાન તેમના નામ સાથે જોડાય. ભગવાન શિવે આ વિનંતી સ્વીકારી, તેથી જે પર્વત પર જ્યોતિર્લિંગ સ્થિત છે તેને 'માંધાતા પર્વત' કહેવામાં આવે છે.
વિંધ્યાચલ પર્વતનો ગર્વ: અન્ય એક કથા અનુસાર, વિંધ્યાચલ પર્વતે સુમેરુ પર્વત કરતા ઊંચા થવાની ઈચ્છા સાથે શિવજીની આરાધના કરી હતી. મહાદેવ પ્રસન્ન થયા પરંતુ શરત મૂકી કે વિંધ્યાચલ ક્યારેય પોતાની શક્તિનો દુરુપયોગ નહીં કરે. એવું માનવામાં આવે છે કે ત્યાં હાજર ઋષિઓની વિનંતી પર, મહાદેવે જ્યોતિર્લિંગને બે ભાગમાં વિભાજિત કર્યું - ઓમકારેશ્વર (નર્મદાના ટાપુ પર) અને મમલેશ્વર (નર્મદાના સામા કિનારે). ભલે તે બે અલગ લિંગ દેખાય, પણ બંનેમાં શક્તિ એક જ હોવાનું મનાય છે.
મહાદેવ માતા પાર્વતી સાથે ચૌસર રમે છે
ઓમકારેશ્વર મંદિરની સૌથી રોમાંચક અને અનોખી માન્યતા એ છે કે મહાદેવ દરરોજ રાત્રે અહીં માતા પાર્વતી સાથે શયન કરવા આવે છે અને તેમની સાથે ચૌસર (પાનાની રમત જેવી રમત) રમે છે. આ કારણે જ અહીંની 'શયન આરતી'નું વિશેષ મહત્ત્વ છે. રાત્રે ગર્ભગૃહ બંધ કરતા પહેલા પુજારીઓ ત્યાં ચૌસરની બાજી ગોઠવે છે. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે, બીજા દિવસે સવારે જ્યારે મંદિર ખોલવામાં આવે છે, ત્યારે ચૌસરના પાસાઓ વેરવિખેર જોવા મળે છે, જાણે ખરેખર કોઈ ત્યાં રમી ગયું હોય!
પૂજા અને દર્શનનું મહત્ત્વ
પુરાણોમાં ઓમકારેશ્વર અને મમલેશ્વરના દર્શનનો અપાર મહિમા છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ જ્યોતિર્લિંગના દર્શન માત્રથી મનુષ્યના તમામ પાપો અને દુઃખો દૂર થાય છે. આ પવિત્ર ટાપુ કુદરતી રીતે જ 'ઓમ' આકારનો હોવાથી શ્રદ્ધાળુઓ માટે તે અત્યંત પૂજનીય છે.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
