ગણેશ ચતુર્થી 2026: ઘરમાં બાપ્પાની સ્થાપના કેવી રીતે કરવી? જાણો કળશ પૂજાની સાચી વિધિ, નિયમો અને શુભ મુહૂર્ત
છેલ્લું અપડેટ : 10 Sept 2026
ગણેશ ચતુર્થી પર ઘરોમાં ગણપતિ બાપ્પાની સ્થાપના માટે વિશેષ તૈયારીઓ કરવામાં આવે છે. પૂજા સ્થળની સજાવટથી લઈને પૂજા સામગ્રી સુધી દરેક બાબતનું પોતાનું ધાર્મિક મહત્વ છે.
ગણેશ ચતુર્થી પર ઘરમાં ભગવાન ગણેશની સ્થાપના માત્ર મૂર્તિ મૂકવા પૂરતી સીમિત નથી. પરંપરાગત શાસ્ત્રોક્ત વિધિ અનુસાર સૌપ્રથમ પૂજા સ્થળનું શુદ્ધિકરણ, આસન, કળશ સ્થાપના, સંકલ્પ અને ત્યારબાદ ભગવાન ગણેશનું આહ્વાન તથા ષોડશોપચાર પૂજન કરવામાં આવે છે. પૂજા દરમિયાન સમસ્ત દેવી-દેવતાઓ અને પવિત્ર નદીઓનું આહ્વાન કરવા માટે કળશને મુખ્ય આધાર માનવામાં આવે છે. તેથી, ગણેશ સ્થાપના દરમિયાન કળશની યોગ્ય તૈયારી કરવી એ પૂજાવિધિનો અનિવાર્ય ભાગ છે.
કળશની સ્થાપના કેવી રીતે કરવી અને તેમાં શું મૂકવું?
પાત્રની પસંદગી: તાંબુ, પિત્તળ અથવા માટીનું પવિત્ર કળશ લો અને તેને શુદ્ધ ગંગાજળ મિશ્રિત પાણીથી ભરો.
પૂજા દ્રવ્યો: કળશના જળમાં અક્ષત (ચોખા), સોપારી, દૂર્વા અને એક સિક્કો પધરાવો.
આંબાના પાન અને નાળિયેર: કળશના મુખ પર આંબા અથવા આસોપાલવના પાન ગોઠવો અને તેની ઉપર લાલ વસ્ત્ર કે નાડાછડી (રક્ષાસૂત્ર) લપેટેલું શ્રીફળ (નાળિયેર) સ્થાપિત કરો.
ગણેશ સ્થાપનાની શાસ્ત્રોક્ત વિધિ
પૂજા સ્થળની તૈયારી: સૌપ્રથમ પૂજા સ્થળને ગંગાજળ છાંટી પવિત્ર કરો. બાજોઠ (પાટલા) પર સ્વચ્છ લાલ કે પીળું વસ્ત્ર પાથરો. મૂર્તિ સ્થાપન માટે બાજોઠ પર અક્ષત (ચોખા)ની અષ્ટદળ કમળ અથવા નાની વેદી બનાવો.
કળશ સ્થાપના: બાજોઠ પર ઉત્તર-પૂર્વ (ઈશાન) ખૂણામાં કળશની સ્થાપના કરો. કળશને કંકુ, અક્ષત અને પુષ્પ અર્પણ કરી વરુણ દેવ તેમજ પવિત્ર તીર્થોનું આહ્વાન કરો.
આચમન અને સંકલ્પ: હાથમાં જળ, અક્ષત અને પુષ્પ લઈ દેશ-કાળનું સ્મરણ કરીને પરિવારના કલ્યાણ, સુખ-સમૃદ્ધિ અને વિઘ્નોના નાશ માટે વિધિવત સંકલ્પ લો.
પ્રતિમા સ્થાપના અને પ્રાણપ્રતિષ્ઠા: બાજોઠ પર અક્ષતની વેદી પર ભગવાન ગણેશની મૂર્તિ સ્થાપિત કરો. મૂર્તિ સ્થાપન વખતે આ વૈદિક મંત્ર વડે બાપ્પાનું આહ્વાન કરો:
ગણાનાં ત્વા ગણપતિં હવામહે કવિં કવીનામુપમશ્રવસ્તમમ્।
જ્યેષ્ઠરાજં બ્રહ્મણાં બ્રહ્મણસ્પત આ નઃ શૃણ્વન્નૂતિભિઃ સીદ સાદનમ્॥ (ઋગ્વેદ)
ષોડશોપચાર પૂજન: બાપ્પાને આસન, પાદ્ય, અર્ઘ્ય, આચમન, પંચામૃત સ્નાન, જળ સ્નાન, વસ્ત્ર, યજ્ઞોપવીત (જનોઈ), ચંદન, સિંદૂર, અક્ષત, સુગંધિત પુષ્પો, ધૂપ અને દીપ અર્પણ કરો.
દૂર્વા અને મોદક અર્પણ: ભગવાન ગણેશને અત્યંત પ્રિય એવી દૂર્વા હંમેશા 11 કે 21ની જોડીમાં (બે-બેના જૂથમાં) અર્પણ કરો. સાથે લાલ જાસૂદનું ફૂલ, મોદક અથવા લાડુનો ભોગ ધરાવો. ત્યારબાદ ગણપતિ અથર્વશીર્ષનો પાઠ કરો.
આરતી અને ક્ષમાયાચના: ધૂપ-દીપ પ્રગટાવી પરિવાર સાથે બાપ્પાની આરતી કરો અને પૂજા દરમિયાન થયેલી કોઈપણ ભૂલ માટે ક્ષમાયાચના માંગી આશીર્વાદ મેળવો.
સ્થાપના દરમિયાન આ બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો
ગણેશજીની સ્થાપના હંમેશા શાસ્ત્રોક્ત 'મધ્યાહ્ન કાળ' (બપોરના શુભ ચોઘડિયા કે મુહૂર્ત)માં જ કરવી શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.
સ્થાપના સમયે શાંત અને ભક્તિમય વાતાવરણ જાળવો.
ઘરમાં ગણેશજી બિરાજમાન હોય તેટલા દિવસો દરમિયાન સંપૂર્ણ પવિત્રતા જાળવો, સાત્વિક ભોજન લો અને ડુંગળી-લસણનો ત્યાગ કરો.
ઉત્સવ પૂર્ણ થયે વિસર્જન વખતે કળશનું પવિત્ર જળ ઘરમાં છાંટો તથા બાકીનું જળ અને સામગ્રી વૃક્ષ-છોડમાં પધરાવી વિસર્જિત કરો; તેને ક્યારેય કચરામાં ફેંકશો નહીં.
ગણેશ સ્થાપન શુભ મુહૂર્ત
હરતાલિકા ત્રીજ પૂજા મુહૂર્ત: સવારે 06:03 થી 08:27 વાગ્યા સુધી
ગણેશ ચતુર્થી મધ્યાહ્ન પૂજા (સ્થાપના) મુહૂર્ત: સવારે 11:02 થી બપોરે 01:31 વાગ્યા સુધી
