Business Plus: હવે મોટા બજારો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું ખૂબ જ જરૂરી
છેલ્લું અપડેટ : 29 Dec 2025
- ન્યુઝીલેન્ડ સાથેનો કરાર ઓસ્ટ્રેલિયા સાથે થયેલા કરાર જેવો જ છે. યુકે સાથે મુક્ત વેપાર કરાર પર પણ સંમતિ સધાઈ છે
ભારત અને ન્યુઝીલેન્ડે જાહેરાત કરી હતી કે તેઓએ મુક્ત વેપાર કરાર પર સફળતાપૂર્વક વાટાઘાટો પૂર્ણ કરી છે. થોડા દિવસો પહેલા, એવું અહેવાલ આવ્યું હતું કે ઓમાન સાથે એક વ્યાપક આર્થિક ભાગીદારી કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા છે.
જ્યારે આ બે અર્થતંત્રો મોટા નથી અને નોંધપાત્ર વૈશ્વિક વેપાર કરતા નથી, તે ચોક્કસપણે સાબિત કરે છે કે તાજેતરના વર્ષોમાં આવા કરારો પ્રત્યે ભારતનો અભિગમ બદલાયો છે.
મુક્ત વેપાર કરારો, ખાસ કરીને પાછલી સરકાર દ્વારા વાટાઘાટો કરાયેલા, આસપાસનો પ્રારંભિક અવિશ્વાસ હવે આંશિક રીતે દૂર થઈ ગયો છે. જો કે, ભારત હજુ સુધી તેના સાથી દેશો સાથે અર્થપૂર્ણ વાટાઘાટો શરૂ કરવા માટે પૂરતો આગળ વધ્યો નથી.
એવી માન્યતા છે કે અન્ય વિકાસશીલ દેશો ભારત કરતાં વધુ સારી રીતે સ્પર્ધા કરી શકે છે અને આમ સમૃદ્ધ રાષ્ટ્રો સાથે આર્થિક એકીકરણથી વધુ લાભ મેળવી શકે છે.
એવા યુગમાં જ્યારે સ્પર્ધાત્મકતા લવચીક અને ખંડિત વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલાઓનો ભાગ બનવાની દેશની ક્ષમતા પર આધાર રાખે છે, આ સંપૂર્ણપણે સાચું નથી. તેમ છતાં, નવા બજારો ખોલવા અને વૈશ્વિક એકીકરણને વધુ ગાઢ બનાવવાના કોઈપણ પ્રયાસોથી ભારતીય અર્થતંત્ર પર સકારાત્મક અસર પડશે, અને તેથી આ નવા કરારો આવકાર્ય છે.
બંને હાલના, જોકે તાજેતરના, પૂર્વધારણાઓ પર આધારિત છે. સંયુક્ત આરબ અમીરાત સાથે વ્યાપક આર્થિક ભાગીદારી કરાર પર પણ હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. આ ત્યારે થયું જ્યારે ભારત આવા કરારોની શક્યતા પર પુનર્વિચાર કરવાનું શરૂ કરી રહ્યું હતું. ન્યુઝીલેન્ડ સાથેનો કરાર ઓસ્ટ્રેલિયા સાથે થયેલા કરાર જેવો જ છે. યુકે સાથે મુક્ત વેપાર કરાર પર પણ સંમતિ સધાઈ છે.
આનો અર્થ એ છે કે ભારત પાંચ એંગ્લોસ્ફિયર અર્થતંત્રોમાંથી ત્રણ સાથે અનૌપચારિક વેપાર કરાર ધરાવે છે, જેમાં યુએસ, યુકે, કેનેડા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને ન્યુઝીલેન્ડ સામેલ છે. કેનેડા સાથે વાટાઘાટો ફરી શરૂ થશે. આ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તાજેતરના વર્ષોમાં બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોમાં બગાડને કારણે આવી વાટાઘાટો સ્થગિત થઈ ગઈ હતી. સરકારે એ પણ સંકેત આપ્યો હતો કે યુએસ સાથે વાટાઘાટોમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ થઈ છે. જો કે, તેમની સાથે કરાર સુધી પહોંચવું વધુ મુશ્કેલ બનશે.
નાના દેશો સાથેના આ કરારો ભારતના નવા અભિગમનો સંકેત આપે છે. જો કે, ટ્રાન્સ-પેસિફિક ભાગીદારી માટે વ્યાપક અને પ્રગતિશીલ કરાર ભારત માટે ઉચ્ચ પ્રાથમિકતા હોવી જોઈએ.
અમેરિકા અને રિજનલ કોમ્પ્રિહેન્સિવ ઇકોનોમિક પાર્ટનરશિપ સાથે વાટાઘાટો પૂર્ણ કરવાની સમયમર્યાદા સમાપ્ત થઈ ગઈ છે. જોકે, તે ૨૦૨૬ના પહેલા ભાગના અંત સુધીમાં પૂર્ણ થવી જોઈએ, કારણ કે ટેરિફનો નવો રાઉન્ડ અમલમાં આવશે, જે ભારતીય અર્થતંત્રના વર્તમાન વિકાસ ગતિને અસર કરી શકે છે.
યુરોપિયન યુનિયન માટે, નવા વર્ષના શરૂઆતના મહિનામાં ટોચના નેતૃત્વની સંભવિત મુલાકાત એક બિનસત્તાવાર સમયમર્યાદા હોઈ શકે છે. અમેરિકા માટે, કરારને અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં જેટલો વધુ સમય લાગશે, તેટલા વધુ મૂલ્યવાન નિકાસ કરારો તે ગુમાવશે. તેમના માટે અન્યત્ર સમાન કરારો સુરક્ષિત કરવા મુશ્કેલ બનશે.
હવે મોટા બ્લોક્સ પર પુનર્વિચાર કરવાનો સમય છે. જ્યારે ઇભઈઁ, જેમાં ચીનનો સમાવેશ થાય છે, તેને આ સમયે ભૂ-રાજકીય રીતે સંવેદનશીલ વિચાર માનવામાં આવે છે, ત્યારે ટ્રાન્સ-પેસિફિક ભાગીદારી માટે વ્યાપક અને પ્રગતિશીલ કરાર પણ એક શક્યતા છે.
તેમાં ઘણા દેશોનો સમાવેશ થાય છે જેમની સાથે ભારત પહેલાથી જ મુક્ત વેપાર કરારો પર હસ્તાક્ષર કરી ચૂક્યું છે, જેમ કે ન્યુઝીલેન્ડ, ઓસ્ટ્રેલિયા, જાપાન અને યુકે. વેપાર કરારો પ્રત્યે ભારતનો અભિગમ આવકાર્ય છે, પરંતુ આપણે વધુ મહત્વાકાંક્ષા દર્શાવવાની જરૂર છે.
