VIDEO: ભારતમાં ક્યાં આવેલું છે 'ગુફાઓનું શહેર'? અહીં મુલાકાત લેવી છે એક અનોખો અનુભવ
છેલ્લું અપડેટ : 25 Sept 2026
મુંબઈની નજીક અરબી સમુદ્રમાં એક નાનો ટાપુ છે જેને 'ગુફાઓનું શહેર' કહેવામાં આવે છે. આ ઘારાપુરી છે, જે હવે એલિફન્ટા ટાપુ તરીકે ઓળખાય છે. તેની આસપાસ લીલાછમ પર્વતો છે અને તેમની અંદર છુપાયેલી સદીઓ જૂના ખડકોથી કોતરેલી ગુફાઓ છે, જે મુખ્યત્વે ભગવાન શિવને સમર્પિત છે. મુંબઈની ધમાલ, ટ્રાફિક અને ગગનચુંબી ઇમારતોને પાછળ છોડીને, આ પ્રાચીન ગુફાઓ સુધી પહોંચવું એ એક અનોખો અનુભવ છે.
એલિફન્ટાને તેનું નામ અને ઈતિહાસ કેવી રીતે મળ્યો?
આ ટાપુનું મૂળ નામ ઘારાપુરી હતું, પરંતુ જ્યારે 16મી સદીમાં પોર્ટુગીઝ અહીં આવ્યા, ત્યારે તેઓએ એક વિશાળ પથ્થરનો હાથી શોધ્યો. આ હાથીને કારણે તેઓએ તેનું નામ 'એલિફન્ટા' રાખ્યું. હાથીની પ્રતિમા હવે મુંબઈમાં છે, પરંતુ ટાપુનું નામ આજે પણ પ્રખ્યાત છે. મુંબઈના ગેટવે ઓફ ઈન્ડિયાથી લગભગ એક કલાકની હોડીની સવારી કરીને તમે અહીં પહોંચી શકો છો.
શિવને સમર્પિત અદ્ભુત ગુફાઓ
અહીંની ગુફાઓ 5મી અને 6ઠ્ઠી સદીની વચ્ચે બનાવવામાં આવી હતી, જ્યારે ખડકોને કોતરીને આ મંદિરો બનાવવામાં આવ્યા હતા. જોકે, ઈસા પૂર્વે 2જી સદીમાં ટાપુ પર માનવ વસવાટના નિશાન મળી આવ્યા છે. ગુફા નંબર 1 એ સૌથી મોટી અને સૌથી વધુ મુલાકાત લેવાયેલી ગુફા છે. તેમાં કોતરવામાં આવેલા સ્તંભો અને વિશાળ મૂર્તિઓની હરોળ છે.
'ત્રિમૂર્તિ' ની ભવ્યતા
ગુફા નંબર 1 મુખ્યત્વે ભગવાન શિવને સમર્પિત છે અને તે અહીંની કલાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. અહીંની સૌથી પ્રખ્યાત શિલ્પોમાંની એક 'ત્રિમૂર્તિ' છે, જેને સદાશિવ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. તે લગભગ સાત મીટર ઊંચી છે અને શિવના ત્રણ સ્વરૂપોનું નિરૂપણ કરે છે. ગુફામાં પ્રવેશતા જ આ શિલ્પ તમારું ધ્યાન ખેંચે છે. શિવના અન્ય સ્વરૂપો, જેમ કે નટરાજ અને અર્ધનારીશ્વર પણ દિવાલો પર સુંદર રીતે કોતરવામાં આવ્યા છે. આ શિલ્પો અલગથી નહતા કોતરવામાં આવ્યા, પરંતુ સીધા ખડકોમાં કોતરવામાં આવ્યા હતા.
યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટ
1987માં એલિફન્ટા ગુફાઓને યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટ જાહેર કરવામાં આવી હતી. આ ગુફાઓ તેમના ખડકમાંથી બનાવવામાં આવેલા સ્થાપત્ય અને ભગવાન શિવને સમર્પિત વિશાળ શિલ્પો માટે વિશ્વભરમાં જાણીતી છે.
