Parenting Tips : માત્ર સ્કૂલ મોકલવાથી બાળક હોશિયાર નહીં બને: માતા-પિતાએ રાખવું પડશે આ 9 બાબતોનું ધ્યાન
છેલ્લું અપડેટ : 25 Apr 2026
બાળકોનું સારું શિક્ષણ માત્ર શાળાએ જવાથી પૂરું થતું નથી. શાળા તેમને પુસ્તકનું જ્ઞાન આપે છે, પરંતુ સાચી આદતો, શિસ્ત અને શીખવાની પદ્ધતિ તો ઘરથી જ મળે છે. ઘણા માતા-પિતા વિચારે છે કે બાળકને સારી શાળામાં મોકલી દેવું એટલું જ પૂરતું છે, પરંતુ આ અડધું સત્ય છે. ખરેખર તો શાળાએ મોકલવાની સાથે વાલીઓએ ઘરે પણ બાળકની ખાસ કાળજી લેવી જોઈએ, તો જ બાળક ભવિષ્યમાં ભણેલો-ગણેલો અને સફળ માણસ બનવાની સાથે શિસ્તબદ્ધ અને આત્મવિશ્વાસુ બને છે. બાળકની સફળતા માત્ર માર્કસથી નહીં, પરંતુ તેની સમજણ, વિચાર અને સંસ્કારોથી નક્કી થાય છે. તેથી વાલીઓએ રોજ કેટલીક જરૂરી બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ:
1. રોજિંદા અભ્યાસ પર નજર રાખો
બાળક શાળાએ જાય છે તેનો અર્થ એ નથી કે તે દરરોજ યોગ્ય રીતે ભણી પણ રહ્યું છે. તમારે તેના અભ્યાસ પર નજર રાખવી જોઈએ. રોજ તપાસો કે તેણે શું વાંચ્યું, કયો વિષય સમજ્યો અને કઈ વસ્તુમાં તેને મુશ્કેલી પડી રહી છે. આનાથી બાળક જવાબદાર બને છે અને તમને પણ તેની જરૂરિયાત સમજાય છે.
2. હોમવર્ક સમયસર પૂરું કરાવો
હોમવર્ક એ બાળકોના શિક્ષણનો એક અભિન્ન ભાગ છે. આ માત્ર શાળાનું કામ નથી, પણ શીખેલી વસ્તુઓનું પુનરાવર્તન કરવાની રીત છે. ધ્યાન રાખો કે બાળક હોમવર્ક સમયસર અને સાચી રીતે પૂરું કરે. તેને ઉતાવળમાં કામ પૂરું કરવાની આદત ન પાડો. જો જરૂર હોય તો થોડી મદદ કરો, પણ હોમવર્ક તેને જાતે જ કરવા દો.
3. ઘરમાં ભણતરનું યોગ્ય વાતાવરણ બનાવો
ઘરનું વાતાવરણ બાળકના અભ્યાસ પર સીધી અસર કરે છે. પ્રયત્ન કરો કે ભણવાના સમયે ઘરમાં શાંતિ રહે. બાળક માટે એક નિશ્ચિત જગ્યા રાખો જ્યાં તે આરામથી બેસીને ભણી શકે. આનાથી તેની એકાગ્રતા વધે છે.
4. રોજ શાળાની વાતો સાંભળો
બાળકને રોજ પૂછો કે તેનો દિવસ કેવો રહ્યો. શાળામાં શું ભણાવ્યું, કોની સાથે મિત્રતા થઈ, કોઈ તકલીફ તો નથી પડી ને? જ્યારે તમે તેની વાતો ધ્યાનથી સાંભળો છો, ત્યારે બાળક ખુલીને વાત કરતા શીખે છે. આનાથી તમે તેની માનસિક સ્થિતિ પણ સમજી શકો છો અને જરૂર પડ્યે સમયસર મદદ કરી શકો છો.
5. માત્ર માર્કસ નહીં, સમજણ પર ભાર આપો
ઘણા વાલીઓ બાળકો પાસેથી માત્ર સારા માર્કસની જ અપેક્ષા રાખે છે. આ વિચારસરણી યોગ્ય નથી. બાળકને ગોખવાને બદલે વિષય સમજવા માટે પ્રોત્સાહિત કરો. જ્યારે બાળક વસ્તુઓને સમજીને ભણે છે, ત્યારે તે લાંબા સમય સુધી યાદ રાખે છે અને આગળના અભ્યાસમાં પણ સારું પ્રદર્શન કરે છે.
6. શિક્ષણની સાથે સારા સંસ્કાર આપવા જરૂરી
સારા ભણતરની સાથે સારો વ્યવહાર પણ જરૂરી છે. બાળકને સાચું બોલવું, વડીલોનું સન્માન કરવું, સમયની કિંમત સમજવી અને શિસ્તમાં રહેવું શીખવો. આ વાતો પુસ્તકોમાંથી નહીં, પણ ઘરના વાતાવરણમાંથી શીખવા મળે છે. તેથી બાળકને આ બાબતો સમજાવવી એ વાલીઓની જ જવાબદારી છે.
7. ખીજવવાને બદલે પ્રેમથી સમજાવો
દરેક બાળક ભૂલ કરે છે. નાની નાની વાત પર ખીજવવું કે ડરાવવું એ સાચી રીત નથી. જો બાળક ભૂલ કરે તો તેને પ્રેમથી સમજાવો. પ્રેમથી સમજાવવાથી બાળક વાત જલ્દી માને છે અને તમારાથી અંતર નથી જાળવતું. ડરના વાતાવરણમાં બાળક ખુલીને શીખી શકતું નથી.
8. મોબાઈલ અને ટીવીનો સમય નક્કી કરો
આજના સમયમાં મોબાઈલ અને ટીવી બાળકોનું ધ્યાન જલ્દી ભટકાવી દે છે. તેથી તેના ઉપયોગનો સમય નક્કી કરો. ભણવાના સમયે સ્ક્રીનથી દૂરી રાખો. ખાલી સમયમાં પણ મર્યાદિત સમય આપો, જેથી બાળક રમતગમત, અભ્યાસ અને પરિવાર સાથે સમય વિતાવતા શીખે.
9. શિક્ષકો સાથે સંપર્ક જાળવી રાખો
બાળકના અભ્યાસ અને વર્તનને સમજવા માટે શિક્ષકો સાથે જોડાયેલા રહેવું જરૂરી છે. સમયાંતરે શાળાએ જઈને અથવા વાત કરીને બાળકની પ્રગતિ જાણો. શિક્ષક તમને જણાવી શકે છે કે બાળક કયા વિષયમાં સારું છે અને ક્યાં સુધારાની જરૂર છે. આ રીતે ઘર અને શાળા બંને મળીને બાળકને વધુ સારી દિશા આપી શકે છે.
