Parenting Tips : બાળકોને ઠપકો આપ્યા વિના કે માર્યા વિના કેવી રીતે શિસ્ત આપવી? જાણો આ પેરેન્ટિંગ ટિપ્સ
છેલ્લું અપડેટ : 10 Aug 2025
બાળકોને શિસ્ત શીખવવી એ દરેક માતા-પિતાની જવાબદારી છે, પરંતુ આ માટે ઠપકો આપવો, માર મારવો કે બૂમો પાડવી જરૂરી નથી. વાસ્તવમાં આ પદ્ધતિઓ બાળકો પર નકારાત્મક અસર કરી શકે છે, જેના કારણે તેમનું વર્તન સુધરવાને બદલે બગડી શકે છે. પેરેન્ટિંગ કહે છે કે બાળકોને સારી ટેવો પણ પ્રેમ અને સકારાત્મક અભિગમથી શીખવી શકાય છે. જ્યારે બાળકને પ્રેમ અને સકારાત્મકતા સાથે વસ્તુઓ સમજાવવામાં આવે છે, ત્યારે કોઈપણ બળજબરી વિના બાળક પોતે સાચો રસ્તો પસંદ કરે છે અને શિસ્તમાં રહેવાનું શીખે છે. પેરેન્ટિંગ એક્સપર્ટ મતે, અહીં જાણો બાળકોને ઠપકો આપ્યા વિના શિસ્તમાં રહેવાનું કેવી રીતે શીખવવું.
'સકારાત્મક મજબૂતીકરણ'ની તકનીક અપનાવો
જ્યારે બાળક કંઈક સારું કરે છે, જેમ કે સમયસર હોમવર્ક પૂર્ણ કરવું, કોઈને મદદ કરવી અથવા જૂઠું ન બોલવું, તો ચોક્કસપણે તેની પ્રશંસા કરો. 'તમે ખૂબ સારું કામ કર્યું', 'મને તમારા પર ગર્વ છે' જેવા નાના શબ્દો બાળકોના મન પર ઊંડી અસર કરે છે. પેરેન્ટિંગ એક્સપર્ટ કહે છે કે બાળકો એ જ વર્તનનું પુનરાવર્તન કરે છે જે તેને પ્રેમ અને પ્રશંસા આપે છે. તેથી જ્યારે બાળક કંઈક સારું કરે છે, ત્યારે તેને અવગણશો નહીં, પરંતુ તરત જ સકારાત્મક ધ્યાન આપો.
તેને જાતે વસ્તુઓ સમજવાની તક આપો, દબાણ ન કરો
બાળકોને જાતે વસ્તુઓ સમજવાની તક આપો. ઉદાહરણ તરીકે, જો બહાર ઠંડી હોય અને બાળક સ્વેટર પહેરવા માંગતું ન હોય, તો તેને દબાણ કરવાને બદલે, પ્રેમથી કહો, 'બહાર ખૂબ ઠંડી છે, હવે તમે જાતે નક્કી કરો કે સ્વેટર પહેરવું કે નહીં'. આનાથી બાળકોને પોતાના નિર્ણયો લેવાનું શીખવામાં અને જવાબદારી સમજવામાં મદદ મળે છે. નિષ્ણાત કહે છે કે આ રીતે બાળકો તેના નિર્ણયોમાંથી શીખે છે, જે તેના ભવિષ્ય માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
'રીડાયરેક્શન' દ્વારા બાળકોનું ધ્યાન બદલો
જો તમારું બાળક કોઈ તોફાન કરી રહ્યું છે અથવા ગુસ્સો બતાવી રહ્યું છે, તો તેને ઠપકો આપવાને બદલે, તેનું ધ્યાન કોઈ અન્ય સર્જનાત્મક પ્રવૃત્તિ તરફ વાળો. તમે તેને ચિત્રકામ, અથવા બ્લોક્સ સાથે રમવાનો વિકલ્પ આપી શકો છો. આનાથી બાળકનું વર્તન બદલાય છે અને તે ધીમે ધીમે વધુ સારા વિકલ્પો પસંદ કરવાનું શીખે છે. પેરેન્ટિંગ એક્સપર્ટ કહે છે કે બાળકોનું ધ્યાન નકારાત્મક વર્તનથી હકારાત્મક પ્રવૃત્તિ તરફ વાળવાથી બાળકો સમજે છે કે કયું વર્તન સાચું છે અને કયું ખોટું.
'ટાઇમ ઇન' નો ઉપયોગ કરો, 'ટાઇમ આઉટ' નહીં
જ્યારે બાળક વારંવાર ખરાબ વર્તન કરે છે, ત્યારે તેને એકલું છોડી દેવાને બદલે તેની લાગણીઓને સમજવાનો પ્રયાસ કરો. નિષ્ણાતના મતે, જ્યારે તમારું બાળક તમારી ઇચ્છા છતાં વારંવાર ખરાબ વર્તન કરે છે, ત્યારે તેને ઠપકો આપવાને બદલે તેના વર્તન પાછળનું કારણ સમજવાનો પ્રયાસ કરો. આવી સ્થિતિમાં બાળકોને તમારી નજીક બેસાડો અને તેની સાથે પ્રેમથી વાત કરો. આનાથી બાળક તેની લાગણીઓ સમજી શકશે અને સાથે જ તમને સહાયક માતાપિતા તરીકે જોશે. પેરેન્ટિંગ એક્ટપર્ટ કહે છે કે 'ટાઇમ ઇન' બાળકોને ભાવનાત્મક સુરક્ષા આપે છે, જે તેના વર્તનને સુધારવાનો એક અસરકારક માર્ગ છે.
સ્પષ્ટ અને સુસંગત સીમાઓ નક્કી કરો
પેરેન્ટિંગ અનુસાર, બાળકો માટે સ્પષ્ટ અને સુસંગત સીમાઓ નક્કી કરવી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો તમે એક દિવસ તમારા બાળકને ચોકલેટ આપવાનો ઇનકાર કરો છો અને બીજા દિવસે તેને આપો છો, તો બાળક મૂંઝવણમાં મુકાઈ જશે. તેથી હંમેશા તમારા બાળકો માટે તમે જે પણ સીમાઓ નક્કી કરો છો તેનું પાલન કરો. બાળકને સ્પષ્ટપણે ખબર હોવી જોઈએ કે નિયમો શું છે અને તે નિયમોનું દરેક વખતે પાલન કરવું જોઈએ. નિષ્ણાત કહે છે કે જ્યારે માતાપિતા પોતે નિયમો વિશે સ્પષ્ટ હોય છે, ત્યારે બાળકો પણ તેને ગંભીરતાથી લેવાનું શીખે છે. આ આદત બાળકોમાં શિસ્ત લાવે છે.
