VIDEO: શ્રાવણ આવતાં જ કેમ બદલાઈ જાય છે ખાવા-પીવાનું? ચોમાસામાં દહીં, રીંગણ અને ભાજી ખાવાથી કેમ બચવું જોઈએ?
છેલ્લું અપડેટ : 12 Aug 2026
શ્રાવણ મહિનો આવતાં જ ઘરોમાં ખાવા-પીવાને લઈને કેટલીક સાવચેતીઓ રાખવાની શરૂઆત થઈ જાય છે. વડીલો અવારનવાર આ સમય દરમિયાન રીંગણ, લીલા શાકભાજી, દહીં અને બીજી કેટલીક વસ્તુઓ ખાવાથી બચવાની સલાહ આપે છે. ઘણા લોકોના મનમાં સવાલ થાય છે કે આખરે આ ખાદ્ય પદાર્થોને શ્રાવણમાં કેમ ન ખાવાની વાત કરવામાં આવે છે? શું આની પાછળ માત્ર ધાર્મિક માન્યતા જ છે કે પછી એનો સંબંધ હવામાન અને સ્વાસ્થ્ય સાથે પણ છે?
ખરેખર તો શ્રાવણનો સમય દેશના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં ચોમાસા દરમિયાન આવે છે. આ ઋતુમાં વાતાવરણમાં ભેજ અને બફારો વધી જાય છે. આવા વાતાવરણમાં ખોરાક ઝડપથી બગડવાનું અને કેટલાક ખાદ્ય પદાર્થો પર સૂક્ષ્મજીવો (બેક્ટેરિયા) વધવાનું જોખમ વધી શકે છે. આયુર્વેદમાં પણ વર્ષાઋતુ દરમિયાન પાચનશક્તિ નબળી પડવાની વાત કહેવામાં આવી છે અને હળવો, તાજો તથા સરળતાથી પચી જાય તેવો ખોરાક લેવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
રીંગણથી દૂર રહેવાનું કારણ શું છે?
શ્રાવણમાં રીંગણ ન ખાવાની પરંપરા આજે પણ ઘણા ઘરોમાં જોવા મળે છે. ચોમાસાની ઋતુમાં રીંગણના પાક પર કીડા અને અન્ય જીવાતોનો ઉપદ્રવ વધી જાય છે. તેથી જૂના જમાનામાં સાવચેતીના ભાગરૂપે તેને ખોરાકથી દૂર રાખવાની સલાહ આપવામાં આવતી હોઈ શકે છે. જોકે, તેનો અર્થ એ નથી કે શ્રાવણમાં રીંગણ ખાવા એ દરેક વ્યક્તિ માટે નુકસાનકારક જ છે. તેને સારી રીતે ધોઈને, તાજા અને યોગ્ય રીતે રાંધીને ખાવા એ સામાન્ય ફૂડ-સેફ્ટીના નિયમો મુજબ જ જોવું જોઈએ.
લીલા શાકભાજીને લઈને પણ સાવચેતી
શ્રાવણમાં પાલક, મેથી જેવા ભાજી કે લીલા શાકભાજી ખાવાથી બચવાની સલાહ પણ ઘણા પરિવારોમાં આપવામાં આવે છે. વરસાદ અને ભેજના કારણે પાંદડા પર માટી, જીવડાં અને સૂક્ષ્મજીવો ચોંટી જવાની શક્યતા વધી જાય છે. તેથી તેને બરાબર સાફ કરીને અને સરખી રીતે રાંધીને જ ખાવા જરૂરી છે.
દહીં અને દૂધ પર કેમ મુકાય છે રોક?
દહીંને લઈને પણ શ્રાવણ મહિનામાં અલગ-અલગ પરિવારોની પરંપરાઓ હોય છે. ચોમાસામાં ભેજ અને તાપમાનમાં આવતા ઉતાર-ચઢાવના કારણે ડેરી પ્રોડક્ટ્સને યોગ્ય તાપમાને રાખવું વધુ જરૂરી બની જાય છે. દહીં પણ ઝડપથી બગડી શકે છે, તેથી તાજું અને સુરક્ષિત રીતે રાખેલું દહીં જ ખાવું જોઈએ. કેટલીક આયુર્વેદિક પરંપરાઓ વર્ષાઋતુમાં દહીં ખાવાથી બચવાની સલાહ આપે છે.
સાચી વાત છે તાજો અને સાફ ખોરાક
શ્રાવણમાં ખાવા-પીવા સાથે જોડાયેલી જૂની પરંપરાઓને સમજવાનો એક રસ્તો એ પણ છે કે એ સમયે આજના જેવા આધુનિક ફ્રિજ, સાફ-સફાઈની સુવિધાઓ અને ખોરાક સાચવવાના સાધનો સરળતાથી ઉપલબ્ધ નહોતા. તેથી ઋતુ પ્રમાણે કેટલાક ખાદ્ય પદાર્થોથી દૂર રહેવું એ એક વ્યાવહારિક સાવચેતી પણ હતી.
જોકે આજે દરેક વસ્તુને માત્ર શ્રાવણના નામે પૂરેપૂરી છોડી દેવી જરૂરી નથી. તાજો ખોરાક લો, શાકભાજીને સારી રીતે ધોઈ લો, દૂધ-દહીંને યોગ્ય તાપમાને રાખો અને વાસી કે શંકાસ્પદ ખોરાક ખાવાથી બચો. આ રીતે પરંપરાનું સન્માન કરવાની સાથે વૈજ્ઞાનિક અને સુરક્ષિત ખાવા-પીવાની ટેવો પણ અપનાવી શકાય છે.
