કેટલી હોય છે લોહીની એક્સપાયરી ડેટ? અહીં જાણો સત્ય
છેલ્લું અપડેટ : 01 Sept 2026
લોકો ઘણીવાર એ વાત સમજી નથી શકતા કે દાન કરાયેલ લોહી હંમેશાઉપયોગી નથી હોતું, પરંતુ તેની ચોક્કસ એક્સપાયરી ડેટ હોય છે. બ્લડ બેંકો રક્તની ગુણવત્તા જાળવવા માટે ચોક્કસ તાપમાને સંગ્રહ કરે છે. જો કે, ચોક્કસ સમયગાળા પછી, તેમાં રહેલા આવશ્યક તત્વો નબળા પડવા લાગે છે, તેથી દર્દીઓને સુરક્ષિત અને અસરકારક રક્ત મળે તેની ખાતરી કરવા માટે એક્સપાયરી ડેટનો ટ્રેક રાખવો મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
વિવિધ રક્ત ઘટકોની એક્સપાયરી ડેટ અલગ અલગ હોય છે
સંપૂર્ણ લોહી સામાન્ય રીતે 21થી 35 દિવસ માટે ઉપયોગી માનવામાં આવે છે, જે ઉમેરાયેલા પ્રિઝર્વેટિવ્સના આધારે છે. જો રેડ બ્લડ સેલ્સ અલગ કરીને યોગ્ય તાપમાને સંગ્રહિત કરવામાં આવે, તો તેનો ઉપયોગ લગભગ 42 દિવસ સુધી થઈ શકે છે. દરમિયાન, પ્લેટલેટ્સને સૌથી નાશવંત ઘટક માનવામાં આવે છે, જેનો ઉપયોગ ફક્ત 5 થી 7 દિવસની અંદર જ કરવો પડે છે, જેના કારણે તેમની માંગ ઘણીવાર વધારે હોય છે. જો પ્લાઝ્મા થીજી જાય છે, તો તેની એક્સપાયરી ડેટ લગભગ એક વર્ષ સુધી લંબાવવામાં આવે છે, જેના કારણે તે લાંબા સમય સુધી સુરક્ષિત રીતે સંગ્રહિત થઈ શકે છે.
એક્સપાયરી પછી લોહીનો ઉપયોગ કેમ થતો નથી?
એક્સપાયરી ડેટ પછી, લોહીની ઓક્સિજન વહન ક્ષમતા નબળી પડવા લાગે છે, જેનાથી તે દર્દી માટે ઓછું ફાયદાકારક બને છે. વધુમાં, એક્સપાયરી ડેટવાળા લોહીમાં બેક્ટેરિયાના વિકાસનું જોખમ વધારે છે, જે દર્દીના સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક હોઈ શકે છે. ક્યારેક, જૂના લોહીમાં પોટેશિયમનું પ્રમાણ પણ વધી જાય છે, જે શરીર પર પ્રતિકૂળ અસર કરી શકે છે. આ જ કારણ છે કે બ્લડ બેંકો દરેક યુનિટ પર તારીખ અને એક્સપાયરી ડેટ સ્પષ્ટ રીતે ચિહ્નિત કરે છે. કોઈપણ બેદરકારી ટાળવા માટે ડોક્ટર્સ અને સ્ટાફ દર્દીને લોહી આપતા પહેલા આ માહિતી કાળજીપૂર્વક તપાસે છે.
યોગ્ય તાપમાને સંગ્રહ મહત્ત્વપૂર્ણ છે
લોહીની ગુણવત્તા જાળવવામાં તાપમાન મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે, તેથી તેને હંમેશા યોગ્ય રેફ્રિજરેશન હેઠળ સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે. આખા રક્ત અને રેડ બ્લડ સેલ્સને 2 થી 6 ડિગ્રી સેલ્સિયસ વચ્ચે સંગ્રહિત થાય છે, જ્યારે પ્લાઝ્મા તેને સાચવવા માટે શૂન્યથી નીચે તાપમાને થીજી જાય છે. પ્લેટલેટ્સ લાંબા સમય સુધી તેમની ગુણવત્તા જાળવવા માટે હળવાશથી હલાવવામાં આવેલા, તાપમાન-નિયંત્રિત મશીનમાં સંગ્રહિત થાય છે. તાપમાનમાં સહેજ પણ વિચલન પણ લોહીની ગુણવત્તાને અસર કરી શકે છે, તેથી બ્લડ બેંકો નિયમિતપણે તેનું નિરીક્ષણ કરે છે. જનતા માટે એ સમજવું મહત્ત્વપૂર્ણ છે કે રક્તદાન એક જવાબદાર કાર્ય છે, તેથી તેના વિશે સચોટ માહિતી હોવી દરેક માટે ફાયદાકારક છે.
