રાત્રે મોબાઈલથી 1 કલાકનું અંતર: તમારા મગજ અને ઊંઘ માટે કેમ છે સંજીવની સમાન?
છેલ્લું અપડેટ : 29 Aug 2026
ખરાબ ઊંઘ, દિવસભર થાક, આંખોમાં દુખાવો કે બળતરા અને આવી અનેક સમસ્યાઓ સતત લોકોને હેરાન કરી રહી છે. મગજ અને આંખો પર આ ખરાબ અસરનું એક મોટું કારણ મોબાઈલ પણ છે. લોકો કલાકો સુધી સ્ક્રીન જોતા રહે છે જેમાં રીલ્સ જોવી સૌથી સામાન્ય છે. મુશ્કેલી ત્યારે વધુ વધે છે જ્યારે રાત્રે સૂતા પહેલાં લોકો સતત મોડે સુધી ફોન જુએ છે. અંધારામાં ફોનની બ્લૂ લાઈટ ઘણી રીતે આપણને નુકસાન પહોંચાડે છે.
જોકે, હવે લોકો એ સમજવા લાગ્યા છે કે ફોનની લત કેવી રીતે આપણા માટે ખતરો બનતી જઈ રહી છે. આમાં સૂવાના એક કલાક પહેલાં ફોન ન અડવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. પણ શું તમે વિચાર્યું છે કે આખરે સૂવાના એક કલાક પહેલાં ફોનનો ઉપયોગ ન કરવાથી શરીરમાં શું થાય છે?
એક્સપર્ટે શું કહ્યું?
ડૉક્ટરના જણાવ્યા મુજબ, સૂવાના ઓછામાં ઓછા એક કલાક પહેલાં ફોનને દૂર રાખવાથી કે બંધ કરવાથી શરીર અને મગજને ઊંઘ માટે કુદરતી રીતે તૈયાર થવાનો સમય મળે છે. આપણી ઊંઘવા અને જાગવાની પ્રક્રિયા શરીરની સરકેડિયન રિધમ (Circadian Rhythm) દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
રાત્રે મોબાઈલ ફોન અને અન્ય સ્ક્રીનમાંથી નીકળતો પ્રકાશ, ખાસ કરીને વાદળી પ્રકાશ (બ્લૂ લાઈટ), મેલાટોનિન હોર્મોનના સ્ત્રાવને પ્રભાવિત કરી શકે છે. મેલાટોનિન શરીરને સંકેત આપે છે કે હવે આરામ અને ઊંઘનો સમય થઈ ગયો છે. તેથી સૂતા પહેલાં સ્ક્રીનથી અંતર જાળવવાથી ઊંઘ આવવાની પ્રક્રિયા સરળ બની શકે છે.
ઊંઘની પેટર્ન પર ખરાબ અસર
આનો ફાયદો માત્ર સ્ક્રીનનો પ્રકાશ ઓછો થવા પૂરતો સીમિત નથી. મોબાઈલ પર સોશિયલ મીડિયા, વીડિયો, સમાચાર, કામ સંબંધિત મેસેજ કે સતત નોટિફિકેશન જોવાથી મગજ સક્રિય રહે છે. ઘણી વાર વ્યક્તિ થોડી મિનિટો માટે ફોન જોવાના ઈરાદાથી શરૂઆત કરે છે, પરંતુ સ્ક્રીન પર વધુ સમય વિતાવવાને કારણે સૂવાનો સમય આગળ વધી જાય છે. આનાથી ઊંઘનો કુલ સમય પણ ઘટી શકે છે.
ફોન નહીં પુસ્તક વાંચો
સૂવાના એક કલાક પહેલાં ફોન બાજુ પર મૂકી દેવાની ટેવ મગજને શાંત થવાની અને શરીરને ઊંઘ માટે તૈયાર થવાની તક આપે છે. આ સમય દરમિયાન પુસ્તક વાંચવું, હળવી સ્ટ્રેચિંગ, ધ્યાન કે પરિવાર સાથે શાંતિથી વાતચીત કરવા જેવા વિકલ્પો અપનાવી શકાય છે. જોકે, એ સમજવું જરૂરી છે કે માત્ર ફોન બંધ કરી દેવો એ દરેક પ્રકારની ઊંઘની સમસ્યાનો ઉકેલ નથી.
પૂરતી ઊંઘ, નિત્ય સૂવા-જાગવાનો સમય અને સ્વસ્થ દિનચર્યા પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે. આને નિયમિત ટેવ બનાવવી ઊંઘની ગુણવત્તા અને પછીના દિવસની ઊર્જા માટે વધુ ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે.
