Health Tips: જરૂરિયાત કરતા વધુ ઊંઘવું શરીર અને મગજ માટે બની શકે છે ખતરનાક!
છેલ્લું અપડેટ : 23 Feb 2026
ખૂબ વધારે ઊંઘવું અથવા લાંબા સમય સુધી સૂતા રહેવું તેને 'ઓવરસ્લીપિંગ' કહેવામાં આવે છે. આમાં વ્યક્તિ રાત્રે 7 થી 9 કલાકની પૂરતી ઊંઘ લીધા પછી પણ દિવસ દરમિયાન ઊંઘ અનુભવે છે. તે સતત થાક, ચીડિયાપણું અને બેચેની અનુભવે છે. ઓવરસ્લીપિંગ કામ અથવા અભ્યાસ પર નકારાત્મક અસર કરી શકે છે. રોજિંદી આદતોમાં ફેરફાર કરીને ઓવરસ્લીપિંગથી બચી શકાય છે.
સ્વસ્થ રહેવા માટે તમામ લોકોએ દરરોજ 8 થી 9 કલાકની ઊંઘ લેવી જોઈએ. તેનાથી વધુ ઊંઘવું સ્વાસ્થ્ય માટે ફાયદાકારક નથી. જરૂરિયાત કરતા વધુ ઊંઘવાથી માથાનો દુખાવો અને થાક અનુભવાય છે. ઓવરસ્લીપિંગની ખરાબ અસર શારીરિક અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર પડે છે. સારા સ્વાસ્થ્ય માટે સંતુલિત અને નિયમિત ઊંઘ જરૂરી છે.
ઘણા લોકો એવા હોય છે જે રાત્રે 9-10 કલાક ઊંઘે છે, છતાં દિવસ દરમિયાન ઝબકી લેતા રહે છે. આવા લોકો ઓવરસ્લીપિંગનો શિકાર હોય છે. નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ હેલ્થ અનુસાર, પુખ્ત વયના લોકો માટે દરરોજ 7-9 કલાકની ઊંઘ આદર્શ છે. સતત 9 કલાકથી વધુ ઊંઘવું એ ઓવરસ્લીપિંગ કહેવાય છે. વધુ પડતી ઊંઘ શારીરિક અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક હોઈ શકે છે.
ઓવરસ્લીપિંગની સ્વાસ્થ્ય પર અસર
હાર્વર્ડ હેલ્થ અનુસાર, વધુ પડતી ઊંઘ માનસિક સ્વાસ્થ્યને અસર કરે છે. સામાન્ય રીતે સારા સ્વાસ્થ્ય માટે છ થી નવ કલાકની ઊંઘ પૂરતી માનવામાં આવે છે. જે લોકો રાત્રે નવ કલાક કે તેથી વધુ ઊંઘે છે, તેમનામાં છ થી નવ કલાક ઊંઘતા લોકોની સરખામણીમાં વિચારવાની, શીખવાની, યાદ રાખવાની અને ફોકસ કરવાની ક્ષમતા ઓછી જોવા મળે છે. આવા લોકોમાં તણાવ અને ડિપ્રેશનનો શિકાર બનવાનું જોખમ પણ વધારે રહે છે.
નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ હેલ્થ દ્વારા વધુ પડતી ઊંઘથી થતી બીમારીઓ વિશે નીચે મુજબની માહિતી આપવામાં આવી છે:
મેટાબોલિક સમસ્યાઓ: વધુ પડતી ઊંઘથી શરીરનું મેટાબોલિઝમ પ્રભાવિત થાય છે, જેનાથી વજન વધવા લાગે છે, જે આગળ જતાં મેદસ્વીતામાં પરિણમે છે. મેદસ્વીતાને કારણે કોલેસ્ટ્રોલ, બ્લડ પ્રેશર અને ટાઇપ 2 ડાયાબિટીસ થવાનું જોખમ વધી જાય છે.
માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર અસર: વધુ ઊંઘવાથી મગજનું કાર્ય પ્રભાવિત થાય છે, જેનાથી વિચારવા-સમજવાની ક્ષમતા નબળી પડે છે અને ચિંતા, ચીડિયાપણું તથા બેચેની અનુભવાય છે. માથાનો દુખાવો અને થાક: વધુ પડતી ઊંઘથી દિવસભર થાક અનુભવાય છે અને એનર્જી લેવલ ઓછું થઈ જાય છે. ઘણા લોકોને માથાના દુખાવાની સમસ્યા પણ રહે છે.
ઓવરસ્લીપિંગના લક્ષણો
સ્લીપ ફાઉન્ડેશને ઓવરસ્લીપિંગના આ લક્ષણો જણાવ્યા છે:
* રાત્રે નવ કલાકથી વધુ ઊંઘવું.
* દિવસ દરમિયાન વારંવાર ઝબકી લેવી.
* યાદશક્તિ નબળી પડવી.
* ચિંતા, ચીડિયાપણું અને બેચેની.
* ભૂખ ઓછી લાગવી.
* ઉર્જાનો અભાવ.
* માથાનો દુખાવો રહેવો.
વધુ પડતી ઊંઘ પછી પણ થાક રહેવો
ઘણા લોકો આદતના કારણે નહીં, પરંતુ બીમારીના કારણે વધુ ઊંઘે છે. આવા લોકોને જાગ્યા પછી પણ થાક લાગે છે. જ્હોન હોપકિન્સ મેડિસિન અનુસાર, ઓવરસ્લીપિંગ પછી પણ થાક જળવાઈ રહેવાના નીચેના કારણો હોઈ શકે છે:
1.સ્લીપ એપનિયા: જો વ્યક્તિને સ્લીપ એપનિયા હોય, તો તેમાં ઊંઘ દરમિયાન શ્વાસ લેવામાં થોડીવાર માટે અવરોધ આવે છે. આનાથી ગાઢ ઊંઘમાં ખલેલ પહોંચે છે, જેનાથી દિવસ દરમિયાન થાક લાગે છે.
2. રેસ્ટલેસ લેગ્સ સિન્ડ્રોમ: આ એક બ્રેઈન ડિસઓર્ડર છે, જેમાં વ્યક્તિ આરામ કરતી વખતે પગ હલાવે છે. આનાથી ઊંઘમાં વિક્ષેપ પડે છે.
3. બ્રક્સિઝમ: આમાં વ્યક્તિ ઊંઘ દરમિયાન દાંત કચકચાવે છે. તેનાથી તેની ઊંઘ ડિસ્ટર્બ થાય છે.
4. ક્રોનિક પેન: જો શરીરમાં લાંબા સમયથી કોઈ દુખાવો હોય, તો તેનાથી પણ ઊંઘ પ્રભાવિત થાય છે.
5. દવાઓ: કેટલીક દવાઓ ઊંઘમાં અવરોધ ઊભો કરે છે, જેનાથી સવારે ઉઠતી વખતે થાક અનુભવાય છે.
એટલે કે, ભલે વ્યક્તિ 9 કલાક ઊંઘી હોય, પરંતુ 'ક્વોલિટી સ્લીપ' ન હોવાને કારણે તેને શરીરમાં દિવસભર થાક અનુભવાયા કરે છે.
ઓવરસ્લીપિંગથી કેવી રીતે બચવું?
સ્લીપ ફાઉન્ડેશન અનુસાર, ઓવરસ્લીપિંગથી બચવા માટે આ આદતો સુધારો:
* નિયમિત ઊંઘવાનો સમય નક્કી કરો.
* તમારો 'બેડ ટાઇમ રૂટિન' બનાવો.
* તમારા બેડરૂમનું વાતાવરણ અનુકૂળ બનાવો.
* દિવસ દરમિયાન એક્ટિવ રહો.
* બપોર અને સાંજે કેફીન (ચા-કોફી) અને આલ્કોહોલનું સેવન ઓછું કરો.
તમારી ઊંઘની પેટર્ન સમજો
જો તમે ખોટી આદતોને કારણે મોડા સુવો છો, તો પહેલા તમારી આદતો બદલો. પરંતુ જો કોઈ હેલ્થ પ્રોબ્લેમના કારણે વધુ ઊંઘ આવતી હોય કે ઊંઘ ડિસ્ટર્બ રહેતી હોય, તો ડોક્ટરને તમારી સમસ્યા જણાવો. યોગ્ય સારવારથી તમારી ઊંઘની પેટર્ન ફરી સારી થઈ શકે છે. પોતાની ઉંમર મુજબ પૂરતી ઊંઘ લઈને વ્યક્તિ સ્વસ્થ અને ઉર્જાવાન રહી શકે છે અને કામ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકે છે.
