ઘરમાં રોજ સળગાવવામાં આવતી અગરબત્તીનો ધુમાડો શરીર માટે કેટલો ખતરનાક?
છેલ્લું અપડેટ : 27 Sept 2026
ભારતીય ઘરોમાં પૂજા, ધ્યાન, પ્રાથના જેવા પ્રસંગોએ અગરબત્તી સળગાવવી સામાન્ય બાબત છે. અગરબત્તીમાંથી નીકળતી સુગંધ ઘરમાં શાંત વાતાવરણ ઊભું કરે છે તેવું ઘણા લોકો માને છે. જોકે અગરબત્તી સળગે છે ત્યારે ધુમાડાની સાથે ખૂબ જ સૂક્ષ્મ કણો અને વિવિધ કેમિકલ્સ હવામાં મુક્ત થાય છે. તેને વધુ સમય કે વારંવાર શ્વાસમાં લેવાથી શ્વસનતંત્ર પર અસર પડવાની શક્યતા રહેલી છે. એટલા માટે અગરબત્તીનો ઉપયોગ કરતી વખતે રૂમમાં હવાની અવરજવર (વેન્ટિલેશન) જળવાઈ રહે તે જોવું મહત્વપૂર્ણ છે.
અગરબત્તીના ધુમાડાને સિગારેટના ધુમાડા સાથે સરખાવીને સોશિયલ મીડિયા પર અનેક પ્રકારના દાવા જોવા મળે છે. જોકે અગરબત્તીનો ધુમાડો સિગારેટના ધુમાડા કરતાં ચોક્કસપણે વધુ જોખમી છે તેવું કહેવા માટે પૂરતા પુરાવા નથી. સિગારેટના ધુમાડામાં નિકોટિન ઉપરાંત અનેક હાનિકારક પદાર્થો હોય છે. સિગારેટ પીવી એ કેન્સર, હૃદયરોગ, ફેફસાંની બીમારીઓ જેવી ઘણી ગંભીર આરોગ્ય સમસ્યાઓ સાથે સ્પષ્ટ રીતે જોડાયેલી છે. એ જ સમયે અગરબત્તીનો ધુમાડો પણ સંપૂર્ણપણે જોખમમુક્ત નથી.
અગરબત્તીઓનો વધુ પડતો ઉપયોગ કરતી વખતે ધુમાડાને લીધે કેટલાક લોકોને આંખોમાં બળતરા, નાક કે ગળામાં અગવડ, ઉધરસ, માથાનો દુખાવો કે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. ખાસ કરીને અસ્થમા કે અન્ય શ્વસન સમસ્યાઓ ધરાવતા લોકો માટે ધુમાડાના લીધે તકલીફ વધવાની શક્યતા રહે છે. નાના રૂમમાં બારીઓ બંધ કરીને વધુ સમય સુધી અગરબત્તીઓ સળગાવવાથી હવામાં ધુમાડો અને સૂક્ષ્મ કણોનું પ્રમાણ વધી શકે છે.
અગરબત્તીના ધુમાડામાં રહેલા સૂક્ષ્મ કણો શ્વાસ દ્વારા ફેફસાંમાં પહોંચી શકે છે. લાંબા સમય સુધી ઉચ્ચ સ્તરે ધુમાડો શ્વાસમાં લેવાથી શ્વસન આરોગ્ય પર પ્રતિકૂળ અસર થવાની શક્યતા છે તેવું નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે. જોકે અગરબત્તીનો ધુમાડો સીધો ફેફસાંના કેન્સરનું કારણ બને છે તેવું ચોક્કસપણે કહેવા માટે વધુ સંશોધનની જરૂર છે. અગરબત્તીનો પ્રકાર, વાપરવામાં આવતું પ્રમાણ, રૂમમાં હવાની અવરજવર અને ધુમાડાના સંપર્કમાં આવવાનો સમય જેવા પરિબળો પણ અસર કરે છે.
આથી જો અગરબત્તી સળગાવવી પડે તો રૂમની બારીઓ અને દરવાજા ખુલ્લા રાખીને હવાની અવરજવર રહે તે જોવું જોઈએ. એકસાથે વધુ અગરબત્તીઓ સળગાવવાને બદલે મર્યાદિત પ્રમાણમાં ઉપયોગ કરવો સારો છે. નાના અને બંધ રૂમમાં વધુ સમય સુધી અગરબત્તીઓ ન સળગાવવી હિતાવહ છે. ઘરમાં નાના બાળકો, વૃદ્ધો કે શ્વાસ સંબંધિત સમસ્યાઓ ધરાવતા લોકો હોય તો વધુ સાવચેત રહેવું જોઈએ.
અગરબત્તીની સુગંધ આપણી પરંપરાઓનો ભાગ હોવા છતાં તેના ધુમાડાને સંપૂર્ણપણે નજરઅંદાજ કરવો જોઈએ નહીં. તેને સિગારેટના ધુમાડા જેટલો જ કે તેનાથી વધુ જોખમી કહેવા કરતાં, કોઈ પણ પ્રકારનો ધુમાડો વધુ શ્વાસમાં ન જાય તેની કાળજી રાખવી સારી છે. સારી હવાની અવરજવર, ઓછો ધુમાડો આપતી પ્રોડક્ટ્સનો ઉપયોગ અને મર્યાદિત વપરાશથી ધુમાડાના સંપર્કને ઘટાડી શકાય છે.
