VIDEO : જમતી વખતે અપનાવો આ નિયમો! બીમારીઓ રહેશે કાયમ દૂર
છેલ્લું અપડેટ : 11 Mar 2026
આયુર્વેદમાં ખોરાકને ફક્ત પેટ ભરવાનું સાધન માનવામાં આવતું નથી, પરંતુ શરીર અને મન વચ્ચે સંતુલન જાળવવા માટેનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ પાયો માનવામાં આવે છે. તેથી આયુર્વેદે ઘણા આહાર નિયમો નક્કી કર્યા છે, જેનું પાલન કરવામાં આવે તો આપણે લાંબા સમય સુધી સ્વસ્થ રહી શકીએ છીએ.
1. પહેલો નિયમ
પહેલો નિયમ એ છે કે તમારા ખોરાકને સમજો. દરેક વ્યક્તિનું શરીર અલગ હોય છે, તેથી ફક્ત તે જ ખાઓ જે તમારા શરીરને અનુકૂળ આવે અને ખાધા પછી તમને હળવા અને ઉર્જાવાન લાગે.
2. બીજો નિયમ
બીજો મહત્વપૂર્ણ નિયમ એ છે કે હંમેશા ખુશ મનથી ખાઓ. જો તમે ગુસ્સે, તણાવગ્રસ્ત અથવા ચિંતિત હોવ, તો તરત જ ખાવાનું ટાળો. આવી મનની સ્થિતિમાં ખાધેલું ખોરાક યોગ્ય રીતે પચતું નથી અને અપચો, ગેસ અથવા અન્ય પાચન સમસ્યાઓ તરફ દોરી શકે છે. તેવી જ રીતે આયુર્વેદ ભૂખ વગર ખાવાની સલાહ આપે છે. જ્યારે શરીર ખરેખર ભૂખ્યું હોય ત્યારે જ પાચનતંત્ર સક્રિય થાય છે અને ખોરાક યોગ્ય રીતે પચાય છે.
3. ત્રીજો નિયમ
ત્રીજો નિયમ એ છે કે ખોરાકનો સ્વાદ માણો અને તેને ધીમે ધીમે ખાઓ. સ્વાદિષ્ટ અને મનપસંદ ખોરાક મનને ખુશ કરે છે, જે શરીરને ઊર્જા અને સંતોષ પણ આપે છે.
4. ચોથો નિયમ
ચોથો નિયમ એ છે કે હંમેશા તાજો અને ગરમ ખોરાક ખાવો. રસોઈ કર્યાના એક કલાકની અંદર ખાવાનો પ્રયાસ કરો, કારણ કે તાજો ખોરાક ઝડપથી પચે છે અને શરીરને વધુ પોષણ પૂરું પાડે છે. ખોરાકને વારંવાર ગરમ કરવો પણ યોગ્ય માનવામાં આવતું નથી, કારણ કે તે ખોરાકના પોષણ મૂલ્યમાં ઘટાડો કરે છે.
5. પાંચમો નિયમ
આયુર્વેદમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે વારંવાર અથવા સતત કંઈક ખાવું સારું નથી. આ પાચનતંત્રને આરામ આપતું નથી અને ધીમે ધીમે પાચનતંત્ર નબળું પાડે છે.
6. છઠ્ઠો નિયમ
રાત્રિભોજન હંમેશા હળવું હોવું જોઈએ અને સૂવાના ઓછામાં ઓછા ત્રણ કલાક પહેલાં ખાવું જોઈએ. ખાધા પછી થોડું ચાલવું પણ ફાયદાકારક માનવામાં આવે છે.
7. સાતમો નિયમ
બીજો એક મહત્વપૂર્ણ નિયમ એ છે કે ખોરાક હંમેશા ઋતુ અને સ્થાન માટે યોગ્ય હોવો જોઈએ. ઉદાહરણ તરીકે, શિયાળામાં ગરમ અને પૌષ્ટિક ખોરાક પસંદ કરવામાં આવે છે, જ્યારે ઉનાળામાં હળવો અને ઠંડક આપતો ખોરાક વધુ ફાયદાકારક હોય છે.
8. આઠમો નિયમ
આયુર્વેદ એમ પણ કહે છે કે ખોરાકની પસંદગી વ્યક્તિના સ્વભાવ (પ્રકૃતિ, એટલે કે શરીરની રચના) પર આધારિત હોવી જોઈએ. ઉદાહરણ તરીકે, સ્થૂળતા અથવા ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકો માટે, જવ અથવા બરછટ અનાજ જેવા સૂકા ગુણ ધરાવતા ખોરાકને પ્રાધાન્યક્ષમ માનવામાં આવે છે.
9. નવમો નિયમ
સૂપ અથવા ચોખાનું પાણી જેવા પ્રવાહી અને હળવા ખોરાક નબળા અથવા બીમાર લોકો માટે ફાયદાકારક માનવામાં આવે છે. જો કોઈની પાચનશક્તિ નબળી હોય, તો તેણે હળવો અને સરળતાથી પચી જાય તેવો ખોરાક ઓછી માત્રામાં ખાવો જોઈએ.
વધુમાં અમુક ખોરાક ટાળવાની સલાહ આપવામાં આવે છે, જેમ કે દહીં રાત્રે ન ખાવું જોઈએ અને તે હંમેશા દિવસ દરમિયાન શ્રેષ્ઠ રીતે લેવું જોઈએ. ભોજન પહેલાં અથવા તરત જ વધુ પડતું પાણી પીવું પણ યોગ્ય માનવામાં આવતું નથી. જો તમને તરસ લાગે છે, તો તમે ભોજન દરમિયાન થોડું પાણી પી શકો છો.
