VIDEO : હૃદયની નસો બ્લોક થવાના શરૂઆતી લક્ષણો: સમયસર ઓળખશો તો બચી જશે જીવ!
છેલ્લું અપડેટ : 21 Mar 2026
તમારું હૃદય ઘણીવાર કોઈ પણ અવાજ કર્યા વિના સંકેતો આપે છે અને જો તેને સમયસર ઓળખી લેવામાં આવે, તો જીવ બચાવી શકાય છે. વિશ્વભરમાં હૃદયની સૌથી સામાન્ય બીમારી 'કોરોનરી આર્ટરી ડિસીઝ' છે, જેમાં હૃદય સુધી ઓક્સિજન અને પોષણ પહોંચાડતી નસો યોગ્ય રીતે કામ કરી શકતી નથી. હૃદયની નસો અચાનક બ્લોક થતી નથી, આ પ્રક્રિયા ધીમે-ધીમે થાય છે, જેને એથરોસ્ક્લેરોસિસ કહેવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં નસોની અંદર ફેટી પદાર્થો (ચરબી) જમા થવા લાગે છે.
શરૂઆતમાં કોઈ ખાસ લક્ષણો દેખાતા નથી, પરંતુ સમય જતાં નસો સાંકડી અને સખત બની જાય છે. ઘણીવાર તેનો પ્રથમ સંકેત છાતીમાં દબાણ અથવા દુખાવા તરીકે સામે આવે છે. રોજિંદા કામ કરતી વખતે શ્વાસ ફૂલવો અથવા પગમાં સોજા આવવા એ પણ હૃદય સંબંધિત સમસ્યાના સંકેત હોઈ શકે છે. અહીં જાણો આ શા માટે થાય છે અને તેનાથી બચવા માટે તમે શું કરી શકો છો.
બ્લોકેજ શા માટે થાય છે?
એક રિપોર્ટ અનુસાર, બ્લોકેજનું મુખ્ય કારણ પ્લાક (Plaque) છે. આ કોલેસ્ટ્રોલ, ફેટ, કેલ્શિયમ અને અન્ય તત્વોનું મિશ્રણ છે, જે નસોની દીવાલો પર જમા થાય છે. તેનાથી લોહીનો પ્રવાહ પ્રભાવિત થાય છે અને શરીરના અંગોને પૂરતો ઓક્સિજન મળતો નથી.
આની પાછળ ઘણા કારણો હોઈ શકે છે, જેમ કે:
- ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલ (LDL) વધવું.
- સારા કોલેસ્ટ્રોલ (HDL) નું પ્રમાણ ઘટવું.
- હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને ડાયાબિટીસ.
ધૂમ્રપાનની આદત
આ તમામ પરિબળો નસોને નુકસાન પહોંચાડીને પ્લાક બનવાની પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવે છે. જ્યારે પ્લાક વધે છે, ત્યારે લોહીનો પ્રવાહ ઓછો થઈ જાય છે અને હૃદયને વધુ મહેનત કરવી પડે છે. ઘણીવાર પ્લાક ફાટવાને કારણે લોહી ગંઠાઈ જાય છે (Blood Clot), જે હાર્ટ એટેક અથવા સ્ટ્રોકનું કારણ બની શકે છે.
લક્ષણો કેવા હોય છે?
શરૂઆતના લક્ષણોમાં નીચે મુજબની બાબતો જોવા મળે છે:
- છાતીમાં જકડન અથવા દુખાવો.
- સામાન્ય કામ કરવામાં પણ શ્વાસ ફૂલવો.
- વધારે પડતો થાક લાગવો.
- ખભા, હાથ અથવા જડબા સુધી ફેલાતો દુખાવો.
- ચક્કર આવવા અને હૃદયના ધબકારા અનિયમિત થવા.
બ્લોકેજ શરીરના અલગ-અલગ ભાગોમાં અલગ અસર કરી શકે છે. જેમ કે હૃદયમાં દુખાવો અને પરસેવો, મગજમાં સુન્નતા અથવા બોલવામાં તકલીફ, અને પગમાં ચાલતી વખતે દુખાવો થવો.
તેને કેવી રીતે અટકાવી શકાય?
હાઈ બીપી, હાઈ કોલેસ્ટ્રોલ, મેદસ્વીપણું, ખરાબ જીવનશૈલી, ઉંમર અને પારિવારિક ઇતિહાસ (Genetic) આમાં મોટી ભૂમિકા ભજવે છે. જોકે, નીચેની બાબતોથી જોખમ ઘટાડી શકાય છે:
યોગ્ય ખાનપાન: પૌષ્ટિક અને ઓછી ચરબીવાળો ખોરાક લેવો.
નિયમિત કસરત: રોજિંદી શારીરિક પ્રવૃત્તિ રાખવી.
સમયસર તપાસ: ડોક્ટરની સલાહ મુજબ બ્લડ ટેસ્ટ, ECG, સ્ટ્રેસ ટેસ્ટ, ઈકોકાર્ડિયોગ્રામ, એન્જીયોગ્રાફી અને CT સ્કેન જેવી તપાસ કરાવવી જોઈએ, જેથી નસોની સ્થિતિની સાચી જાણકારી મળી શકે.
