Health News: ન દારૂ, ન સિગારેટ... તોય થયું કેન્સર! ઓફિસ લાઇફસ્ટાઇલનું મોટું જોખમ
છેલ્લું અપડેટ : 26 May 2026
ભારતમાં કેન્સરના કેસ ઝડપથી વધી રહ્યા છે. હવે આ બીમારી માત્ર 60-70 વર્ષની ઉંમર સુધી સીમિત નથી રહી, પરંતુ 30-40 વર્ષના યુવાનો માટે પણ મોટો ખતરો બની ચૂકી છે. ઓન્કોલોજિસ્ટ ડૉ. પાસે તાજેતરમાં એક એવો કેસ આવ્યો, જેમાં દર્દીની ઉંમર માત્ર 34 વર્ષની હતી. તે ગુરુગ્રામની એક કંપનીમાં માર્કેટિંગ મેનેજર તરીકે કામ કરતો હતો અને બહારથી એકદમ સ્વસ્થ દેખાતો હતો. તે સિગારેટ નહોતો પીતો, ક્યારેક જ દારૂ પીતો અને વીકેન્ડ પર ક્રિકેટ પણ રમતો હતો. કંપનીએ તેને ઓફિસમાં 'સ્ટેન્ડિંગ ડેસ્ક' (ઊભા રહીને કામ કરી શકાય તેવું ટેબલ) પણ આપ્યું હતું. છતાં છેલ્લા 8 મહિનાથી તેને સતત થાક લાગતો હતો અને મળ ત્યાગ (ટોયલેટ) કરવાની આદતોમાં બદલાવ દેખાતો હતો. શરૂઆતમાં તેણે આ બાબતોને અવગણી અને ખરાબ ખાનપાન તથા તણાવને જવાબદાર માન્યા. પરંતુ થોડા સમય પછી જ્યારે તપાસ કરાવી ત્યારે ખબર પડી કે તેને સ્ટેજ-૩નું કોલોરેક્ટલ (આંતરડાનું) કેન્સર છે.
ડૉક્ટરનું કહેવું છે કે આ કોઈ પહેલો કિસ્સો નથી. આવા અનેક કેસો રોજ સામે આવે છે, જેમાં લોકોની કોર્પોરેટ લાઇફસ્ટાઇલ કેન્સરનું મોટું કારણ બની રહી છે. લોકો 11 થી 12 કલાક સુધી સતત બેસીને કામ કરે છે, તે દરમિયાન ખાવા-પીવાનું ધ્યાન રાખતા નથી, ફિઝિકલ એક્ટિવિટી શૂન્ય હોય છે અને તણાવ તથા ઊંઘના અભાવને કારણે શરીરમાં કેન્સર સેલ્સ (કોષો) બનવા લાગે છે, જે આગળ જતાં ઘાતક સ્વરૂપ લઈ લે છે.
શું કહે છે રિસર્ચ?
એક રિસર્ચ અનુસાર, લાંબા સમય સુધી બેસી રહેવાની આદત કોલોરેક્ટલ, એન્ડોમેટ્રિયલ અને ફેફસાના કેન્સરનું જોખમ વધારે છે. તમે ભલે રોજ એક કલાક જીમ જતા હોવ, સિગારેટ-દારૂ ન પીતા હોવ, પણ જો તમે 10 થી 12 કલાક સતત બેસી રહો છો, તો કેન્સર થઈ શકે છે. આ સ્થિતિને 'એક્ટિવ કાઉચ પોટેટો સિન્ડ્રોમ' (Active Couch Potato Syndrome) કહેવામાં આવે છે, જે ભારતીય કર્મચારીઓમાં ખૂબ સામાન્ય બની ગઈ છે.
લાંબા સમય સુધી બેસી રહેવાથી શરીરમાં શું થાય છે?
જો તમે કલાકો સુધી તમારી ખુરશી પર ચીપકેલા રહો છો, તો શરીરમાં અમુક એવા બદલાવ આવે છે જેને મોટાભાગના લોકો અવગણના કરે છે. આ જ કારણો આગળ જતાં કેન્સરનું રૂપ લે છે:
મેદસ્વીતા (મોટાપો) વધવો
નેશનલ ફેમિલી હેલ્થ સર્વે અનુસાર, શહેરોમાં આશરે 40% મહિલાઓ અને 34% પુરુષો મોટાપાનો શિકાર છે. કલાકો સુધી બેસીને કામ કરવાથી શરીરમાં જમા થતી ચરબી માત્ર ઊર્જાનો ભંડાર નથી હોતી, પરંતુ તે હોર્મોન્સ અને શરીરમાં સોજો (Inflammation) પેદા કરનારા તત્વો જેવા કે TNF-alpha અને IL-6 બનાવે છે. આનાથી શરીરમાં સતત અંદરખાને સોજો રહે છે, જે આશરે 13 અલગ-અલગ પ્રકારના કેન્સરને જન્મ આપી શકે છે. જેમાં ખાસ કરીને બ્રેસ્ટ, લીવર, કોલન, કિડની અને લંગ કેન્સરના કેસ જોવા મળ્યા છે.
સ્ટ્રેસ (તણાવ) અને નબળી રોગપ્રતિકારક શક્તિ
આજના સમયમાં ઓફિસના કામનો ટાર્ગેટ અને પરફોર્મન્સ પ્રેશર દરેક વ્યક્તિ ઝીલી રહી છે. સ્ટ્રેસ સીધી રીતે કેન્સર નથી કરતો, પણ તે તમારી રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immunity) પર હુમલો કરે છે. સતત તણાવને કારણે ઇમ્યુનિટી નબળી પડે છે. સ્ટ્રેસ હોર્મોન 'કોર્ટિસોલ' શરીરના એવા કોષોને દબાવી નાખે છે જે શરૂઆતના કેન્સર સેલ્સને ખતમ કરવાનું કામ કરે છે. આથી વધારે સ્ટ્રેસ લેવો એટલે કેન્સરને આમંત્રણ આપવા બરાબર છે. વધુ પડતો સ્ટ્રેસ સ્મોકિંગ, ડ્રિંકિંગ, ઓવરઈટિંગ અને ખરાબ સ્લીપ સાયકલ જેવી આદતોને પણ વધારે છે.
ઊંઘનો અભાવ
મોડી રાત સુધી કામ કરવું અથવા અલગ-અલગ શિફ્ટમાં કામ કરવું અને સતત સ્ક્રીનમાંથી નીકળતી બ્લુ લાઈટ શરીરની 'સર્કેડિયન રિધમ' (જૈવિક ઘડિયાળ) બગાડી નાખે છે. 'ઇન્ટરનેશનલ એજન્સી ફોર રિસર્ચ ઓન કેન્સર' (IARC) એ નાઇટ શિફ્ટને કેન્સરકારક (Cancer-causing) ગણાવી છે. ઊંઘ પૂરી ન થવાથી મગજ એક્ટિવ નથી થતું, જેનાથી DNA રિપેર થવાની પ્રક્રિયા ખોરવાય છે અને શરીરમાં હોર્મોનલ ઇમબેલેન્સ થાય છે.
ઓફિસનું ખાવા-પીવાનું
ઘણી ઓફિસોમાં સુવિધાના નામે જે લંચ કે સ્નેક્સ આપવામાં આવે છે, તે કેન્સરનું કારણ બની શકે છે. ઓફિસમાં મળતા ફૂડ ઓપ્શન્સ જેવા કે વેન્ડિંગ મશીનના સ્નેક્સ, એનર્જી બાર અને અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ફૂડ સ્વાસ્થ્ય માટે ખતરનાક છે. એક ફ્રેન્ચ રિસર્ચ અનુસાર, અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ફૂડના સેવનમાં દર 10%નો વધારો કેન્સરના જોખમને 12% સુધી વધારી દે છે.
કોર્પોરેટ વર્કર્સે કયા લક્ષણોને ક્યારેય નજરઅંદાજ ન કરવા?
જો તમને નીચેનામાંથી કોઈ પણ લક્ષણ 3-4 અઠવાડિયા સુધી સતત દેખાય, તો તરત જ ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો અથવા તપાસ કરાવવી:
કોઈપણ કારણ વગર 4-5 કિલો વજન ઘટી જવું.
સતત થાક લાગવો.
મળ કે પેશાબની આદતોમાં બદલાવ આવવો.
મળ, પેશાબ કે ઉધરસમાં લોહી આવવું.
શરીરમાં (ગળા, બ્રેસ્ટ, બગલ કે સાથળમાં) ગાંઠ દેખાવી.
મોઢાના છાલા જે લાંબા સમય સુધી મટતા ન હોય.
સતત ઉધરસ રહેવી કે અવાજમાં બદલાવ આવવો.
વારંવાર પેટ ફૂલવું કે પેટમાં દુખાવો થવો.
બચાવના ઉપાયો શું છે?
કેન્સરથી બચવાનો કોઈ એક ચોક્કસ ઉપાય નથી, પરંતુ લાઇફસ્ટાઇલમાં નાના-નાના ફેરફારો કરીને આ ખતરનાક બીમારીથી બચી શકાય છે:
દર 45 મિનિટે તમારી જગ્યા પરથી ઊભા થઈને થોડું ચાલો.
રોજ ઓછામાં ઓછી 7 કલાકની પૂરતી ઊંઘ લો.
ખોરાકમાં ફાઈબર યુક્ત આહાર લો અને અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ફૂડ બંધ કે ઓછું કરો.
દર વર્ષે BMI, બ્લડ સુગર અને CRP (C-Reactive Protein)ની તપાસ કરાવો.
દારૂ, સિગારેટ અને તમાકુના સેવનથી સંપૂર્ણ દૂર રહો.
ડૉ.નું કહેવું છે કે ઓફિસોમાં થતા વેલનેસ પ્રોગ્રામ, યોગા ક્લાસ કે સ્ટેપ ચેલેન્જ જેવી એક્ટિવિટીમાં ભાગ લેવો જોઈએ. પરંતુ અસલી સમસ્યા ઊંઘની ઉણપ, સ્ટ્રેસ અને ખાનપાન છે, જેના પર લોકો ધ્યાન નથી આપતા. આ વસ્તુઓ સુધારવી ખૂબ જ જરૂરી છે.
