15 મિનિટ શ્વાસ રોકવાનો વિદ્યુત જામવાલનો દાવો: ભૂલથી પણ ન કરતા આવો સ્ટંટ, જઈ શકે છે જીવ!
છેલ્લું અપડેટ : 08 Oct 2026
શું કોઈ 15 મિનિટ સુધી શ્વાસ રોકી શકે છે? 2 મિનિટમાં તો માણસ ત્રાહિમામ પોકારી ઊઠે છે. એવામાં 15 મિનિટ સુધી શ્વાસ રોકી રાખવો સાંભળવામાં જ અચરજ ભરેલું લાગે છે. ડો.ના મતે આવું કરવું અશક્ય છે. જ્યારે પણ તમારો શ્વાસ કોઈ થોડી સેકન્ડ માટે જ રોકે છે તો તમે આક્રમક થઈ જાઓ છો. તમને લાગે છે કે તરત જ શ્વાસ છોડીએ. એક મિનિટ પણ આ અવસ્થામાં શ્વાસ રોકી રાખવો મુશ્કેલ બની જાય છે. તેમણે કહ્યું કે અમે વિદ્યુત જામવાલના દાવા પર કંઈ કહેવા નથી માગતા, પરંતુ મેડિકલ સાયન્સમાં આનું કોઈ ઉદાહરણ નથી. કેટલાક લોકો શ્વાસને લાંબા સમય સુધી રોકી રાખવામાં સક્ષમ હોય છે, પરંતુ એના માટે વર્ષોની પ્રેક્ટિસ હોય છે. જોકે જે લોકો પ્રેક્ટિસ પણ કરે છે, તે પણ પાણીની અંદર શ્વાસ રોકવામાં સક્ષમ બન્યા છે. અત્યાર સુધી સંભવતઃ 7 થી 8 મિનિટ પાણીની અંદર શ્વાસ રોકવાનો રેકોર્ડ છે. સામાન્ય લોકોથી શ્વાસ એકાદ મિનિટથી વધુ રોકી જ નહીં શકાય. એવામાં ડોક્ટરનું એ જ કહેવું કે તમે આવી ભૂલ ન કરો. જો કોઈ આવું કરે છે તો ઓક્સિજનની ઊણપથી હાર્ટ અટેક, લિવર અને બ્રેઈનમાં હાઈપોક્સિયા (Hypoxia) થઈ શકે છે.
કોઈ કેટલી વાર સુધી શ્વાસ રોકી શકે છે?
ડો.એ જણાવ્યું કે સામાન્ય રીતે માણસ એકથી બે મિનિટ સુધી શ્વાસ રોકી શકે છે. આનાથી વધુ જો કોઈ રોકે છે તો એના માટે મહિનાઓ અને વર્ષોનો અભ્યાસ જોઈએ. પ્રાચીન કાળમાં જે ઋષિ-મુનિઓ આવું કરતા હતા, તેમના માટે અલગ યોગ વિજ્ઞાન હતું. સામાન્ય લોકો આવું ન કરી શકે. જો કોઈએ કર્યું પણ હોય તો તે 7-8 મિનિટનો રેકોર્ડ છે, અને તેમાં પણ અનેક પ્રકારની મેડિકલ દેખરેખ હતી. જો કોઈ દાવો કરે છે તો ત્યાં દાવાને ચકાસવા માટે અનેક પ્રકારની બાબતોની જરૂર પડશે. શરીરમાં કેટલાક ઈક્વિપમેન્ટ (સાધનો) લગાવવા પડશે જેથી એ પ્રમાણિત થઈ શકે કે તે અન્ય કોઈ સ્ત્રોતથી શ્વાસ નથી લઈ રહ્યો. પ્રોફેશનલ ફ્રી-ડાઈવર્સ કે યોગ સાધક વિશેષ ટ્રેનિંગ, ટેકનીકો અને કડક દેખરેખ હેઠળ આનાથી વધુ સમય સુધી શ્વાસ રોકી શકે છે, પરંતુ ડોક્ટરી દેખરેખ કે એડવાન્સ ટ્રેનિંગ વગર 2 મિનિટથી વધુ શ્વાસ રોકવાનો પ્રયાસ કરવો ગંભીર શારીરિક જોખમ ઊભું કરી શકે છે.
વધુ પડતો સમય શ્વાસ રોકવાના ગેરફાયદા
ડો. કહે છે કે જો કોઈ લાંબા સમય સુધી શ્વાસ રોકે છે કે કોઈ કારણોસર શ્વાસ રોકાઈ જાય છે, તો શરીરની અંદર એકસાથે અનેક પ્રકારની સમસ્યાઓ આવશે. સૌથી પહેલાં ફેફસાં પર અસર પડશે. ત્યારબાદ હૃદય અને મગજ જેવા મહત્વના અંગો પર. તેમાં મુખ્યરૂપે ઓક્સિજન તો કંઈક મિનિટો સુધી પોતાનું કામ કરી લેશે, પરંતુ કાર્બન ડાઈઓક્સાઈડ બહાર નહીં નીકળે. એનું પરિણામ એ આવશે કે કાર્બન ડાઈઓક્સાઈડ શરીરના પ્રત્યેક કોષોમાં ઓવરલોડ થઈ જશે અને આખા સિસ્ટમના પ્રેશરને વધારી દેશે. આનું ઘાતક નુકસાન ભોગવવું પડી શકે છે. વધુ સમય સુધી શ્વાસ રોકવાના અનેક નુકસાન થશે.
ફેફસાં (Lungs) પર આની અસર: જો તમે વધુ સમય સુધી શ્વાસ રોકો છો તો આની સૌથી પહેલી અસર ફેફસાં પર પડે છે. શ્વાસ રોકતાં જ ફેફસાંમાં ઓક્સિજનની આપ-લે તો ચાલુ રહે છે, પરંતુ કાર્બન ડાઈઓક્સાઈડ બહાર નીકળી શકતો નથી. આના કારણે ફેફસાંમાં જે હવા ભરી રાખનારી બારીક થેલી એટલે કે એલ્વિઓલાઈ (Alveoli) હોય છે તેમાં જબરદસ્ત દબાણ વધે છે. આના કારણે લોહીમાં પણ કાર્બન ડાઈઓક્સાઈડનું પ્રેશર વધી જાય છે. આને 'હાઈપરકેપ્નિયા' (Hypercapnia) કહેવાય છે. શ્વાસ રોકવાથી છાતીની કેવિટીની અંદર પણ દબાણ વધે છે. આનાથી ફેફસાંના વિસ્તરણની ક્ષમતા પ્રભાવિત થાય છે અને બ્લડ વેસલ્સ (રક્ત વાહિનીઓ) પર પ્રેશર વધી જાય છે. જેવા જ લોહીમાં કાર્બન ડાઈઓક્સાઈડનું સ્તર એક નિશ્ચિત સીમા વટાવી જાય છે, મગજનું શ્વાસ કેન્દ્ર ડાયાફ્રામ (ઉરોદરપટલ)ને ઝાટકા સાથે સંકુચિત કરવા માટે સિગ્નલ મોકલે છે. આનાથી વ્યક્તિને પેટ અને છાતીમાં જોરથી આંચકો કે ધક્કો અનુભવાય છે. જ્યારે ડાયાફ્રામ પર ખૂબ જ ઝડપથી ઝાટકો અનુભવાય તો તેના અચાનક ફાટી જવાનો પણ ડર રહે છે.
હાર્ટ અને બ્લડ સરક્યુલેશનને નુકસાન: જેમ કે પહેલાં જણાવ્યું, ફેફસાંમાં પ્રેશર વધવાથી બ્લડ વેસલ્સમાં પ્રેશર વધશે. એટલે કે લોહીની નળીઓમાં ભારે દબાણને કારણે તે ફાટી જવાનો ડર રહેશે. આ સ્થિતિમાં હાર્ટ અટેકનું જોખમ વધી શકે છે. શ્વાસ રોકવા પર શરીરનું મિલિયન ડાઈવિંગ રિફ્લેક્સ (Mammalian Diving Reflex) સક્રિય થઈ જાય છે જેથી હૃદયની પોતાની ઓક્સિજનની ખપત ઘટી શકે. જ્યારે શરીરમાં ઓક્સિજન નહીં પહોંચે તો હાર્ટ રેટ ખૂબ ઓછો થઈ જશે. આ કારણે શરીરના બાકીના ભાગોમાં લોહી ઓછું પહોંચશે અને લોહીનો પ્રવાહ માત્ર બે સૌથી મહત્વપૂર્ણ અંગો - હાર્ટ અને મગજ તરફ જ વળી જશે. આનાથી બીપી (રક્તચાપ) ઘટી જશે. બીજી તરફ લોહીમાં કાર્બન ડાઈઓક્સાઈડની અતિશયતાને કારણે સિસ્ટોલિક અને ડાયાસ્ટોલિક બ્લડ પ્રેશર અત્યંત હાઈ લેવલ પર પહોંચી જાય છે.
મગજ પર અસર: જ્યારે કોઈ શ્વાસ રોકી લેશે તો અંદર એટલી વાર સુધી નવો ઓક્સિજન નહીં જાય. આ સ્થિતિમાં શરીર પહેલાંથી હાજર ઓક્સિજનનો વપરાશ કરશે. પરંતુ જ્યારે ઓક્સિજનનો અભાવ થઈ જશે તો શરીરમાં ઓક્સિજનનું સ્તર ઝડપથી ઘટવા લાગશે. મગજના કોષો ઓક્સિજન વગર માત્ર 3 થી 4 મિનિટ જ જીવંત રહી શકે છે. આ પછી તે કાયમ માટે નષ્ટ થવા લાગે છે. મગજમાં જો કોષો એકવાર મરી જાય તો તે ફરીથી બની શકતા નથી. એટલા માટે કોમા અને બ્રેઈન ડેડની સ્થિતિ આવી શકે છે.
અચાનક બેભાન થઈ જવું: શ્વાસ ન છોડવા પર લોહીમાં CO2 નું સ્તર ખૂબ વધી જશે, જેનાથી લોહીનું એસિડિક સ્તર એટલે કે pH ઘટી જશે. આને 'રેસ્પિરેટરી એસિડોસિસ' (Respiratory Acidosis) કહેવામાં આવે છે. આ સ્થિતિ કોષોના કામ કરવાની ક્ષમતાને ઠપ કરી દે છે. જ્યારે મગજને આ સંકેત મળે છે કે ઓક્સિજન અત્યંત ઓછો થઈ ગયો છે, તો તે પોતાની જાતને બચાવવા માટે શટડાઉન મોડમાં જતું રહે છે અને વ્યક્તિ અચાનક બેભાન થઈ જાય છે. જો આ પ્રયાસ પાણીની અંદર કરવામાં આવી રહ્યો હોય તો બેભાન થતાં જ ફેફસાંમાં પાણી ભરાઈ જાય છે. આનાથી તરત જ ડૂબી જવાથી મોત થઈ શકે છે.
