Health: સાવધાન! હવે બાળકો પણ બની રહ્યા છે આર્થરાઈટિસનો શિકાર, આ છે 7 સૌથી સામાન્ય પ્રકાર
છેલ્લું અપડેટ : 26 Feb 2026
આર્થરાઈટિસ (ગઠિયો) સાંધાનો એક રોગ છે, જે સામાન્ય રીતે મોટી ઉંમરના વયસ્કોમાં થાય છે. આ હેલ્થ કન્ડિશનમાં સાંધાનો દુખાવો, જકડાઈ જવું (અકડાટ), ચાલવા-ફરવામાં તકલીફ જેવી સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડે છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે આર્થરાઈટિસ અનેક પ્રકારના હોઈ શકે છે, જેમાંથી 7 પ્રકાર મુખ્ય છે. આનો એક પ્રકાર બાળકોને પણ શિકાર બનાવે છે. આ લેખમાં આપણે આર્થરાઈટિસના આ પ્રકારો વિશે વિગતવાર જાણીશું.
આર્થરાઈટિસના મુખ્ય 7 પ્રકારો છે અને નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ આર્થરાઈટિસ એન્ડ મસ્ક્યુલોસ્કેલેટલ એન્ડ સ્કિન ડિસીઝ (NIAMS) મુજબ ઓસ્ટિયોઆર્થરાઈટિસ એ ગઠિયાનો સૌથી સામાન્ય પ્રકાર છે. આ સિવાય, ગાઉટ અને રુમેટાઈડ આર્થરાઈટિસના દર્દીઓ પણ મોટી સંખ્યામાં છે. આર્થરાઈટિસ એક એવી બીમારી છે જેમાં હાડકાના સાંધાની અંદર સોજો આવી જાય છે. આ સમસ્યા વૃદ્ધોમાં સૌથી વધુ જોવા મળે છે. ભારતની વાત કરીએ તો, 45 વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના લગભગ 9.36 ટકા ભારતીયોને આર્થરાઈટિસની સમસ્યા છે. જેમાં મહિલાઓની સંખ્યા પુરુષો કરતા વધુ છે.
આર્થરાઈટિસના 7 મુખ્ય પ્રકારો
NIAMS એ 7 સૌથી સામાન્ય પ્રકારોના નામ જણાવ્યા છે, જેમાં સાંધામાં દુખાવો, સોજો, લાલાશ અથવા બળતરા જેવા લક્ષણો અનુભવાય છે:
1. ઓસ્ટિયોઆર્થરાઈટિસ
2. ગાઉટ
3. સોરિયાટિક આર્થરાઈટિસ
4. એન્કિલોઝિંગ સ્પોન્ડિલાઈટિસ
5. રુમેટાઈડ આર્થરાઈટિસ
6. જ્યુવેનાઈલ ઈડિયોપેથિક આર્થરાઈટિસ
7. રિએક્ટિવ આર્થરાઈટિસ
દરેક પ્રકારની વિગતવાર માહિતી
ઓસ્ટિયોઆર્થરાઈટિસ:
આ વૃદ્ધોમાં થતો સૌથી સામાન્ય આર્થરાઈટિસ છે. NIAMS મુજબ, આ એક 'ડીજનરેટિવ જોઈન્ટ ડિસીઝ' છે, જેમાં સમય જતાં સાંધાના ટિશ્યુ (પેશીઓ) ખરાબ થવા લાગે છે. આ સમસ્યામાં આરામ કર્યા પછી પણ સાંધાનો દુખાવો અને અકડાટ રહે છે. તે હાથની આંગળીઓ, ઘૂંટણ, થાપા, ગરદન અને લોઅર બેકને સૌથી વધુ અસર કરે છે.
ગાઉટ:
ગાઉટ એ 'ઇન્ફ્લેમેટરી આર્થરાઈટિસ'નું એક સ્વરૂપ છે, જે સોજાને કારણે થાય છે. આર્થરાઈટિસ ફાઉન્ડેશન મુજબ, તે શરીરના દરેક સાંધાને અસર કરતું નથી અને તેનું મુખ્ય કારણ લોહીમાં યુરિક એસિડનું ઊંચું પ્રમાણ છે. વધારાનું યુરિક એસિડ સાંધામાં ક્રિસ્ટલ સ્વરૂપે જમા થાય છે. તે સામાન્ય રીતે પગના અંગૂઠાના સાંધાને અસર કરે છે અને તેનો દુખાવો અચાનક ઉપડે છે.
સોરિયાટિક આર્થરાઈટિસ:
સોરિયાસિસ એ એક ઓટોઈમ્યુન સ્કિન કન્ડિશન છે. તેનાથી ત્વચામાં સોજો આવે છે અને ચામડી પર નિસ્તેજ પેચ બને છે. તેની સાથે જોડાયેલ આર્થરાઈટિસને સોરિયાટિક આર્થરાઈટિસ કહેવાય છે. આમાં તમારી રોગપ્રતિકારક શક્તિ ભૂલથી પોતાના જ સાંધાને નુકસાન પહોંચાડે છે. દર્દીઓને આંગળીઓમાં સોજો, એડીમાં દુખાવો કે આંખમાં લાલાશ જેવી સમસ્યા થઈ શકે છે.
એન્કિલોઝિંગ સ્પોન્ડિલાઈટિસ:
વારંવાર થતો કમરનો દુખાવો અને અકડાટ આના લક્ષણો હોઈ શકે છે. આ કન્ડિશનને લીધે કરોડરજ્જુના સાંધા અને લિગામેન્ટમાં સોજો આવી જાય છે. આ સ્થિતિ ઘૂંટણ, ઘૂંટી અને થાપાના સાંધાને પણ અસર કરી શકે છે.
રુમેટાઈડ આર્થરાઈટિસ:
આમાં શરીરની ઈમ્યુન સિસ્ટમ ખોટી રીતે કાર્ય કરીને પોતાના જ સાંધાના ટિશ્યુ અને અન્ય અંગો પર હુમલો કરે છે. આનાથી સતત સોજો રહે છે, જે સાંધાને કાયમી નુકસાન કરી શકે છે. તે સામાન્ય રીતે શરીરની બંને બાજુના સાંધા (જેમ કે બંને ઘૂંટણ) ને એકસાથે અસર કરે છે.
જ્યુવેનાઈલ ઈડિયોપેથિક આર્થરાઈટિસ:
આ પ્રકાર બાળકો અને કિશોરોમાં જોવા મળે છે. તે સાંધા, આંખ અને શરીરના આંતરિક અંગોને અસર કરી શકે છે. તેના લક્ષણો સમય સાથે ગંભીર બની શકે છે.
રિએક્ટિવ આર્થરાઈટિસ:
આ પ્રકાર ઇન્ફેક્શન (ચેપ) ને કારણે થાય છે. પાચનતંત્ર કે યુરિનરી ટ્રેક્ટમાં બેક્ટેરિયલ ઇન્ફેક્શનના રિએક્શન રૂપે આ સમસ્યા ઉદ્ભવે છે. જોકે, ઇન્ફેક્શન મટવાની સાથે તે થોડા અઠવાડિયામાં આપમેળે ઠીક થવા લાગે છે.
આર્થરાઈટિસમાં કઈ કસરતો રાહત આપે છે?
કસરત કરવાથી સાંધાની ફ્લેક્સિબિલિટી વધે છે અને દુખાવામાં રાહત મળે છે. આ સ્થિતિમાં 'લો-ઈમ્પેક્ટ' કસરતો શ્રેષ્ઠ રહે છે, જેમ કે:
* ચાલવું
* ડાન્સિંગ
* તરવું
* વોટર એક્સરસાઈઝ
* ચેર એક્સરસાઈઝ
* જો શક્ય હોય તો સ્ટ્રેન્થ ટ્રેનિંગ
કસરતની પસંદગી આર્થરાઈટિસના પ્રકાર અને ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને કરવી જોઈએ. આ માટે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી ખૂબ જરૂરી છે.