રાહુલ ગાંધીએ UPI ચાર્જને 'મોદી ટેક્સ' ગણાવ્યો; ચિદમ્બરમ સહિત કોંગ્રેસના પાંચ સાંસદોએ તેનું સમર્થન કર્યું
છેલ્લું અપડેટ : 17 Sept 2026
સોર્સ : gstv
UPI વ્યવહારો માટેના નવા મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) અંગે કોંગ્રેસ પક્ષ અને કેન્દ્ર સરકાર વચ્ચેનો વિવાદ વકરી રહ્યો છે. લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ નવા MDR માળખાને "મોદી ટેક્સ" ગણાવીને અને તેને પાછું ખેંચવાની માંગ કરીને કેન્દ્ર સરકાર પર નિશાન સાધ્યું છે. જોકે, સંસદની નાણાં બાબતોની સ્થાયી સમિતિનો એક અહેવાલ સામે આવ્યો છે, જેમાં UPI માટે ટકાઉ આવક મોડેલની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. નોંધનીય છે કે, ભૂતપૂર્વ નાણામંત્રી પી. ચિદમ્બરમ સહિત કોંગ્રેસના પાંચ સાંસદો આ સમિતિનો ભાગ હતા.
ચિદમ્બરમ સહિત કોંગ્રેસના આ 5 સાંસદોએ અહેવાલને સમર્થન આપ્યું
'ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા'ના અહેવાલ મુજબ, નાણાં બાબતોની સ્થાયી સમિતિએ 12 ઓગસ્ટના રોજ સંસદમાં રજૂ કરેલા અહેવાલમાં UPI માટે 'ટિયર્ડ' (સ્તર-આધારિત) MDR અથવા આવક મોડેલ લાગુ કરવાની જરૂરિયાત પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. સમિતિએ ભલામણ કરી હતી કે આ પ્રણાલીને વિલંબ કર્યા વિના સૂચિત અને અમલમાં મૂકવામાં આવે.પી. ચિદમ્બરમ ઉપરાંત, સમિતિમાં કોંગ્રેસના સાંસદો મનીષ તિવારી, ગૌરવ ગોગોઈ, કિશોરી લાલ અને કે. ગોપીનાથનો સમાવેશ થતો હતો. ભાજપના સાંસદ ભર્તૃહરિ મહેતાબની અધ્યક્ષતાવાળી આ સમિતિ દ્વારા અહેવાલને સ્વીકારવામાં આવ્યો હતો અને પ્રકાશિત કાર્યવાહીમાં કોઈ અસંમતિ નોંધવામાં આવી ન હતી.
UPI માટે આવક મોડેલ શા માટે જરૂરી માનવામાં આવ્યું?
સમિતિએ તેના અહેવાલમાં નોંધ્યું છે કે UPI અને RuPay પર 'ઝીરો-MDR' (શૂન્ય MDR) નીતિને કારણે થતા ખર્ચને સરભર કરવા માટે 2026-27ના બજેટમાં ₹2,000 કરોડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
અહેવાલ મુજબ, UPI દ્વારા માસિક 150 અબજ સુધીના વ્યવહારો થવાની અને 600 મિલિયન નવા વપરાશકર્તાઓ ઉમેરાવાની અપેક્ષા છે. આમ છતાં, સરકારની વર્તમાન પ્રોત્સાહન ચુકવણી ઉદ્યોગના વાસ્તવિક ખર્ચના માત્ર 11 ટકા અને સંભવિત MDR વસૂલાતના આશરે 14 ટકાને જ આવરી લે છે. સમિતિએ આને "માળખાકીય ભંડોળની ખાધ" (structural funding gap) તરીકે વર્ણવ્યું અને નોંધ્યું કે તે ડિજિટલ પેમેન્ટ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં લાંબા ગાળાના રોકાણને અસર કરી શકે છે. આ પણ વાંચો: UPI ચાર્જ પાછો ખેંચવાનો કોઈ પ્રશ્ન નથી; વિપક્ષની માંગણીઓ છતાં સરકાર તેના વલણ પર મક્કમ.
વ્યક્તિ-થી-વ્યક્તિ (P2P) UPI વ્યવહારો પહેલાની જેમ સંપૂર્ણપણે મફત રહેશે.
₹2,000 સુધીના મર્ચન્ટ પેમેન્ટ પર કોઈ MDR વસૂલવામાં આવશે નહીં.
નાના વ્યવસાયો માટે ઝીરો-MDR વ્યવસ્થા હેઠળ આવતા વ્યવહારો પણ મફત રહેશે. MDR એ સરકાર દ્વારા લાદવામાં આવેલો ટેક્સ નથી કે સરકાર અથવા NPCI દ્વારા વસૂલવામાં આવતી ફી નથી.
MDRમાંથી થતી આવક પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમના હિતધારકો, જેમ કે બેંકો અને પેમેન્ટ એપ્લિકેશન પ્રોવાઈડર્સ વચ્ચે વહેંચવામાં આવશે.
આ પણ વાંચો: UPI ચાર્જનો મુદ્દો સુપ્રીમ કોર્ટમાં પહોંચ્યો; ₹2,000થી વધુના મર્ચન્ટ પેમેન્ટ પર MDR સામે અરજી દાખલ.
સાયબર સુરક્ષા અને છેતરપિંડી નિવારણ અંગેની ચિંતાઓ
સમિતિએ જણાવ્યું હતું કે UPI ઇકોસિસ્ટમની નાણાકીય સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે એક વ્યવહારુ આવક મોડેલ આવશ્યક છે, જેથી જાહેર તિજોરી પર સતત બોજ ન પડે. અહેવાલમાં એ પણ નોંધવામાં આવ્યું છે કે ઊંચા મૂલ્યના વ્યવહારો માટે સંતુલિત MDR (મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ) લાગુ કરવા માટે કાનૂની માળખું અસ્તિત્વમાં છે. જોકે, આ માળખાની સૂચના આપવામાં અને તેને અમલમાં મૂકવામાં થતો વિલંબ પેમેન્ટ સર્વિસ પ્રોવાઈડર્સને અપૂરતી સબસિડી પર નિર્ભર રહેવા મજબૂર કરે છે. સમિતિના મતે, આનાથી સાયબર સુરક્ષા, છેતરપિંડી નિવારણ અને નેટવર્ક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં જરૂરી રોકાણો પર અસર પડી શકે છે.
રાહુલ ગાંધીએ મોદી સરકાર પર નિશાન સાધ્યું
દરમિયાન, બુધવારે રાહુલ ગાંધીએ નવા UPI MDR માળખા અંગે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પર પ્રહારો કર્યા. તેમણે સરકાર પર અમેરિકાના દબાણ સામે ઝૂકી જવાનો આરોપ મૂક્યો અને વડાપ્રધાનને થોડી "હિંમત" (મક્કમતા) બતાવવા આહ્વાન કર્યું.'X' (અગાઉનું ટ્વિટર) પર પોસ્ટ કરાયેલા એક વીડિયોમાં રાહુલ ગાંધીએ ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધીનો ઉલ્લેખ કર્યો; જ્યારે તેમને પૂછવામાં આવ્યું હતું કે તેઓ ડાબેરી વિચારધારા તરફ ઝુકાવ ધરાવે છે કે જમણેરી, ત્યારે તેમણે જવાબ આપ્યો હતો કે તેઓ ન તો ડાબેરી કે ન તો જમણેરી તરફ ઝુકાવ ધરાવે છે, પરંતુ સીધા ઊભા રહે છે. ત્યારબાદ રાહુલ ગાંધીએ નવા UPI માળખા અંગે વડાપ્રધાન મોદીના વલણ પર સવાલ ઉઠાવ્યા.
₹2,000થી વધુના UPI પેમેન્ટ પર 0.4% MDR
કેન્દ્ર સરકારે પ્રસ્તાવિત 0.4% MDR પાછો ખેંચવાનો ઇનકાર કર્યો છે. આ પગલું ₹2,000થી વધુના પસંદગીના UPI મર્ચન્ટ વ્યવહારોને લાગુ પડશે અને 15 ઓક્ટોબરથી અમલમાં આવશે.આમ, UPI ચાર્જ અંગેની રાજકીય ચર્ચા વચ્ચે, નાણાં બાબતોની સ્થાયી સમિતિની અગાઉની ભલામણ - અને તે સમિતિમાં પાંચ કોંગ્રેસ સાંસદોની હાજરી - હવે ચર્ચાનો મુખ્ય મુદ્દો બની ગઈ છે.
