સુપ્રીમ કોર્ટના સૂચનને અનુસરીને, ચૂંટણી પંચે સુધારાત્મક પગલાં લીધાં છે; ૬ રાજ્યોમાં SIR માટેની સમયમર્યાદા લંબાવવામાં આવી

મતદાર યાદીઓની 'સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન' (SIR - વિશેષ સઘન પુનરાવર્તન) પ્રક્રિયાને લઈને દેશભરમાં સર્જાયેલા વિવાદ અને આ બાબતે સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા પૂછવામાં આવેલા અનેક પ્રશ્નોના પગલે, ચૂંટણી પંચે એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. સુપ્રીમ કોર્ટના સૂચનો મળ્યાના એક જ દિવસ બાદ, ચૂંટણી પંચે SIR પ્રક્રિયા અંતર્ગત ફોર્મ જમા કરાવવાની અને અંતિમ મતદાર યાદીઓ પ્રસિદ્ધ કરવાની સમયમર્યાદા લંબાવી દીધી છે. દિલ્હીમાં ચાલી રહેલી પ્રક્રિયા માટે સમયમર્યાદા લંબાવવાની સાથે સાથે, પંચે નાગાલેન્ડ, તેલંગાણા, મહારાષ્ટ્ર, આંધ્રપ્રદેશ અને હરિયાણા - એમ પાંચ રાજ્યોમાં દાવા અને વાંધાઓ રજૂ કરવાની તક પણ ફરીથી ખુલ્લી મૂકી છે.

મળતી માહિતી મુજબ, ચૂંટણી પંચે સંબંધિત રાજ્યોના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓને (CEOs) પત્ર મોકલીને નાગાલેન્ડ, આંધ્રપ્રદેશ, તેલંગાણા, મહારાષ્ટ્ર અને હરિયાણા માટે અંતિમ મતદાર યાદીના પ્રકાશનની તારીખ ૩૦ નવેમ્બર, જ્યારે દિલ્હી માટે ૨૨ ડિસેમ્બર નક્કી કરી છે.

સુપ્રીમ કોર્ટના વલણ બાદ લેવાયેલો નિર્ણય

નોંધનીય છે કે, ચૂંટણી પંચનો આ નિર્ણય દિલ્હીમાં 'સમરી રિવિઝન' (SIR) પ્રક્રિયા અંગે દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી પર સુપ્રીમ કોર્ટમાં થયેલી સુનાવણીના એક દિવસ બાદ આવ્યો છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે ચૂંટણી પંચને દાવો અને વાંધા રજૂ કરવાની અંતિમ તારીખ—જે અગાઉ ૩૦ ઓક્ટોબર નક્કી કરવામાં આવી હતી—તેને લંબાવવા અંગે વિચારણા કરવા કહ્યું હતું. સુનાવણી દરમિયાન, કોર્ટે અનેક પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા. મતદાનના અધિકારના અત્યંત મહત્વ પર ભાર મૂકતા, સુપ્રીમ કોર્ટે બુધવારે ચૂંટણી પંચને નિર્દેશ આપ્યો કે તેઓ દિલ્હીના એવા ૪૭ લાખ (૪.૭ મિલિયન) મતદારો સુધી પહોંચવા માટે કોઈ વ્યવસ્થા કરે, જેમનાં નામ 'સમરી રિવિઝન' પ્રક્રિયા દરમિયાન મતદાર યાદીના ડ્રાફ્ટમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા હતા.

સુપ્રીમ કોર્ટે ચૂંટણી પંચને પ્રશ્ન કર્યો કે, જે મતદારો અગાઉ નોંધાયેલા હતા પરંતુ હવે ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા છે, તેમણે પોતાના નામ ફરીથી સામેલ કરાવવા માટે 'ફોર્મ ૬' (Form 6) ભરવાની જરૂર કેમ છે? ઉલ્લેખનીય છે કે 'ફોર્મ ૬' મુખ્યત્વે પ્રથમ વખત નોંધણી કરાવનારાઓ માટે હોય છે. મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત, ન્યાયાધીશ જોયમાલ્યા બાગચી અને ન્યાયાધીશ વી. મોહનાની ખંડપીઠે પંચને પૂછ્યું કે, જે મતદારો પહેલેથી જ મતદાર યાદીનો ભાગ હતા, તેમણે 'ફોર્મ ૬' શા માટે જમા કરાવવું જોઈએ? વધુમાં, કોર્ટે પંચને સલાહ આપી કે કોઈ કડક અંતિમ તારીખ નક્કી કરવાને બદલે, આ મતદારો પાસે ફોર્મ ૬, ૭ કે ૮ ભરાવવાને બદલે, પંચે તેમના મૂળ 'સમરી રિવિઝન' (SIR) ફોર્મ સ્વીકારી લેવા જોઈએ.

૫ રાજ્યોમાં વધુ એક તક

ચૂંટણી પંચે હવે પાંચ રાજ્યોના રહેવાસીઓ માટે એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. આ રાજ્યોમાં, જ્યાં દાવો અને વાંધા રજૂ કરવાની પ્રક્રિયા છેલ્લા બે મહિના દરમિયાન અલગ-અલગ તારીખોએ પૂર્ણ થઈ ગઈ હતી, ત્યાં પંચે આ પ્રક્રિયા ફરીથી શરૂ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. અગાઉ, મહારાષ્ટ્રમાં ૨૬ ઓક્ટોબર, હરિયાણામાં ૩૦ સપ્ટેમ્બર, તેલંગાણામાં ૭ ઓક્ટોબર, આંધ્રપ્રદેશમાં ૨૨ ઓક્ટોબર અને નાગાલેન્ડમાં ૨૦ ઓક્ટોબરના રોજ દાવો અને વાંધા રજૂ કરવાની અંતિમ તારીખો પૂરી થઈ ગઈ હતી.

આ દરેક રાજ્યમાં કઈ તારીખ સુધી ફોર્મ જમા કરાવી શકાશે? ચૂંટણી પંચે વિવિધ રાજ્યોમાં દાવો અને વાંધા રજૂ કરવા માટે નવી અંતિમ તારીખો જાહેર કરી છે. તદનુસાર, આ પ્રક્રિયા હવે મહારાષ્ટ્રમાં ૧૩ નવેમ્બર સુધી; આંધ્રપ્રદેશ અને હરિયાણામાં ૨૦ નવેમ્બર સુધી; નાગાલેન્ડમાં ૨૫ નવેમ્બર સુધી; અને તેલંગાણામાં ૨૬ નવેમ્બર સુધી પૂર્ણ કરી શકાશે. દિલ્હીમાં, દાવા અને વાંધાઓ રજૂ કરવાની અંતિમ તારીખ ૩૦ ઓક્ટોબરથી લંબાવીને ૨૫ નવેમ્બર કરવામાં આવી છે. આ દાવાઓના નિકાલ માટેની તારીખ પણ ૩૦ નવેમ્બરથી લંબાવીને ૧૫ ડિસેમ્બર કરવામાં આવી છે. અંતિમ મતદાર યાદી ૨૨ ડિસેમ્બરના રોજ પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવશે. અગાઉ, ૧૪ મેના રોજ, ચૂંટણી પંચે ૧૯ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં 'સ્પેશિયલ સમરી રિવિઝન' (SSR) ના ત્રીજા તબક્કાની શરૂઆત કરી હતી. અત્યાર સુધીમાં, ૨૪ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ ગઈ છે.

જેમના નામ રહી ગયા છે તેવા મતદારો માટે મોટી રાહત

ઉલ્લેખનીય છે કે, ચૂંટણી પંચના નિયમો અનુસાર, નોંધાયેલા મતદારોએ ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાં સામેલ થવા માટે ગણતરી (enumeration) ના તબક્કા દરમિયાન એક ફોર્મ જમા કરાવવું જરૂરી હોય છે. જેઓ આમ કરવામાં નિષ્ફળ જાય છે, તેમના નામ ડ્રાફ્ટ યાદીમાંથી બાકાત રહી જાય છે. જો કે, જે મતદારોને જણાય કે ડ્રાફ્ટ યાદીમાં તેમનું નામ નથી, તેઓ 'ફોર્મ ૬' ભરીને તેમાં નામ સામેલ કરવા માટે અરજી કરી શકે છે. વધુમાં, વ્યક્તિઓ 'ફોર્મ ૭' નો ઉપયોગ કરીને વાંધાઓ રજૂ કરી શકે છે—ઉદાહરણ તરીકે, ભૂલથી સામેલ કરવામાં આવેલા કોઈ નામની બાદબાકી કરવાની વિનંતી કરવા માટે. ચૂંટણી પંચ દ્વારા આપવામાં આવેલી આ સમયમર્યાદામાં વધારો લાખો નાગરિકો માટે મોટી રાહત લઈને આવ્યો છે, જેમનાં નામ વિવિધ કારણોસર ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાં સામેલ થઈ શક્યા ન હતા.