જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધ મહાભિયોગની કાર્યવાહી માટેની તૈયારીઓ, SIRનો વિવાદ વધુ વકર્યો 

મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર સામે રાજ્યસભામાં મહાભિયોગ (impeachment) પ્રસ્તાવનો મુદ્દો ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે. આ મુદ્દો ત્યારે ફરી ઉઠ્યો જ્યારે એવા આક્ષેપો થયા કે તેમણે અનેક રાજ્યોમાં હાલ ચાલી રહેલી મતદાર યાદીની 'સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન' (SIR) પ્રક્રિયા અંગે એકતરફી નિર્ણયો લીધા હતા. વિરોધ પક્ષોએ ફરી એકવાર આ બાબત ઉઠાવી છે. ૨૪ એપ્રિલના રોજ, વિરોધ પક્ષના ૭૩ સભ્યોએ રાજ્યસભાના અધ્યક્ષને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) વિરુદ્ધ મહાભિયોગની નોટિસ સુપરત કરી હતી.કોંગ્રેસ, તૃણમૂલ કોંગ્રેસ, સમાજવાદી પાર્ટી અને અન્ય વિરોધ પક્ષો દ્વારા આપવામાં આવેલી આ મહાભિયોગની નોટિસમાં CEC સામે અનેક ગંભીર આક્ષેપો કરવામાં આવ્યા છે. તેમાં પક્ષપાતી અને ભેદભાવપૂર્ણ વર્તનના આક્ષેપો મુખ્ય છે. આ ઉપરાંત, નવ ચોક્કસ આરોપો પણ મૂકવામાં આવ્યા છે, જેમાં મોટા પાયે મતદારોના નામ રદ કરવા, આદર્શ આચાર સંહિતાના અમલીકરણમાં અનિયમિતતાઓ અને દસ્તાવેજી પુરાવા સાથેની ફરિયાદો પર કાર્યવાહી કરવામાં નિષ્ફળતાનો સમાવેશ થાય છે.

 

નોટિસ પેન્ડિંગ છે, ફગાવી દેવામાં આવી નથી 

 

જ્ઞાનેશ કુમાર સામેની મહાભિયોગની નોટિસને લઈને વિરોધ પક્ષોએ ફરી એકવાર સરકારને નિશાન બનાવી છે. આ પગલું એવા અહેવાલો બાદ લેવાયું છે કે અન્ય બે ચૂંટણી કમિશનરો - સુખબીર સંધુ અને વિવેક જોશી - એ છેલ્લા દસ મહિનામાં SIR અંગે કમિશનના નિર્ણયો સામે ૧૪ વખત લેખિત વાંધાઓ નોંધાવ્યા હતા. કોંગ્રેસના મહાસચિવ જયરામ રમેશે જણાવ્યું હતું કે આ નોટિસ ૨૪ એપ્રિલથી રાજ્યસભાના અધ્યક્ષ પાસે પેન્ડિંગ છે અને તેને ફગાવી દેવામાં આવી નથી.CPI(M)ના સાંસદ જ્હોન બ્રિટાસે એક પોસ્ટમાં જણાવ્યું હતું કે સંસદે જ્ઞાનેશ કુમારને પદ પરથી હટાવવાની પ્રક્રિયા તાત્કાલિક શરૂ કરવી જોઈએ. તેમણે નોંધ્યું હતું કે વિરોધ પક્ષના સાંસદોએ આ અંગે નોટિસ આપી હતી, જેમાં જ્ઞાનેશ કુમાર સામે નવ આક્ષેપોની યાદી આપવામાં આવી હતી.

 

SIR અંગે મોટો વિવાદ 

 

SIR અંગે બે ચૂંટણી કમિશનરોના અસંમતિના અહેવાલો બાદ રાજકીય ગરમાવો આવ્યો છે. બુધવારે, વિરોધ પક્ષોએ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર સામે મોરચો ખોલ્યો અને તેમના રાજીનામાની માંગ કરી. તેમણે સુપ્રીમ કોર્ટને પણ આ બાબતની નોંધ લેવા અને SIR પ્રક્રિયાને તાત્કાલિક અટકાવવા વિનંતી કરી. લોકસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ ભાજપ, RSS અને ચૂંટણી પંચને નિશાન બનાવતા કહ્યું કે આ કાર્યવાહી માટે જવાબદાર લોકોએ દેશદ્રોહનું કૃત્ય કર્યું છે. SPના અધ્યક્ષ અખિલેશ યાદવે આને લોકશાહી માટે ગંભીર બાબત ગણાવી અને નોંધ્યું કે ચૂંટણી પંચ જેવી બંધારણીય સંસ્થાની અંદરના અધિકારીઓ દ્વારા જ વાંધાઓ ઉઠાવવામાં આવી રહ્યા છે. આ સંદર્ભમાં, એ સવાલ થવો સ્વાભાવિક છે કે કમિશન કોના હિતોનું રક્ષણ કરી રહ્યું છે. આપ (AAP) ના રાષ્ટ્રીય સંયોજક અરવિંદ કેજરીવાલે આક્ષેપ કર્યો હતો કે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર એકહથ્થુ રીતે ચૂંટણી પંચ ચલાવી રહ્યા છે. તેમણે SIR (સ્ટેન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર) તાત્કાલિક રદ કરવાની માંગ કરી હતી.

 

ચૂંટણી પંચે મૌન તોડ્યું 

 

બે ચૂંટણી કમિશનરો વચ્ચેના મતભેદોને લઈને ઊભેલા વિવાદ અંગે ચૂંટણી પંચે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે પંચમાં તમામ નિર્ણયો સર્વસંમતિથી લેવામાં આવે છે. પંચે જણાવ્યું હતું કે મતના તફાવતને સંઘર્ષ તરીકે ન જોવો જોઈએ. પંચે નોંધ્યું હતું કે માત્ર ત્રણ કમિશનરો જ નહીં, પરંતુ પંચના દરેક અધિકારીને વ્યવસ્થામાં સુધારો કરવા માટે સૂચનો આપવાનો અધિકાર છે. એક નિવેદનમાં પંચે ટિપ્પણી કરી હતી કે મોટી સંખ્યામાં મળેલી મંજૂરીઓ, નિર્ણયો, નિર્દેશો અને પહેલોને અવગણીને છેલ્લા દસ મહિનાની ચોક્કસ આંતરિક ટિપ્પણીઓ કે અવલોકનોને પ્રકાશિત કરવાથી માત્ર અધૂરી તસવીર જ રજૂ થાય છે.

 

પંચના જણાવ્યા અનુસાર, ECI-Net જેવા ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ કડક ડેટા સુરક્ષા પ્રોટોકોલ હેઠળ કાર્ય કરે છે. મતદાર યાદીમાં નામ ઉમેરવા કે દૂર કરવા જેવા કાર્યો નિર્ધારિત સત્તા ધરાવતા અધિકારીઓ—જેમ કે ચૂંટણી નોંધણી અધિકારીઓ અને જિલ્લા ચૂંટણી અધિકારીઓ—દ્વારા કરવામાં આવે છે.

 

CEC અને ECની નિમણૂકના મુદ્દા પર બંધારણીય બેંચ સુનાવણી કરશે  

 

બુધવારે, સુપ્રીમ કોર્ટે 'મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને અન્ય ચૂંટણી કમિશનર (નિમણૂક, સેવાની શરતો અને કાર્યકાળ) અધિનિયમ, 2023' ની કાયદેસરતાને પડકારતી અરજીઓને બંધારણીય બેંચને સોંપી હતી. બે ન્યાયાધીશોની બેંચ દ્વારા વિભાજિત ચુકાદો (split verdict) આપવામાં આવ્યા બાદ આ પગલું લેવામાં આવ્યું હતું.