મહારાષ્ટ્રમાં ખાનગી યુનિવર્સિટીઓની ફી પર સરકારનું નિયંત્રણ લાવવાની તૈયારી, FRA હેઠળ લાવવાના પ્રસ્તાવથી વિવાદ

મહારાષ્ટ્ર સરકારે સ્વનિર્ભર ખાનગી યુનિવર્સિટીઓ (Self-Financed Private Universities) અને સ્વાયત્ત કોલેજોને ફી રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી (FRA)ના દાયરામાં લાવવાની તૈયારી શરૂ કરી છે. સરકારના આ પ્રસ્તાવને લઈને રાજ્યના રાજકીય અને શૈક્ષણિક વર્તુળોમાં ચર્ચા શરૂ થઈ છે. કેટલાક નેતાઓએ આ નિર્ણયને આવકાર્યો છે, જ્યારે અન્ય નેતાઓએ ખાનગી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની સ્વતંત્રતા અને રાજ્ય સરકારની સત્તા અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા છે. મહારાષ્ટ્રના ઉચ્ચ અને ટેકનિકલ શિક્ષણ મંત્રી ચંદ્રકાંત પાટીલે એક પ્રાદેશિક ન્યૂઝ ચેનલ સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું હતું કે સરકાર ખાનગી યુનિવર્સિટીઓની ફી, નાણાકીય વ્યવહારો, જમીન ફાળવણી અને અન્ય કામગીરીની તપાસ કરી રહી છે. આ સંસ્થાઓએ તેમની કામગીરી અને નાણાકીય વિગતો અંગે સોગંદનામું (Affidavit) રજૂ કરવાનું રહેશે.

માર્ચમાં ફરીથી કાયદો લાવવાની તૈયારી

ચંદ્રકાંત પાટીલે જણાવ્યું કે સરકાર માર્ચ મહિનામાં આ અંગે ફરીથી કાયદાકીય પ્રસ્તાવ લાવવાની યોજના ધરાવે છે. જો આ પ્રસ્તાવ અમલમાં આવશે તો ખાનગી યુનિવર્સિટીઓ અને સંબંધિત સંસ્થાઓએ પોતાની ફી FRA પાસે મંજૂર કરાવવી પડશે. હાલમાં FRA ખાનગી બિનઅનુદાનિત વ્યાવસાયિક શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની ફીનું નિયમન કરે છે. તેમાં મેડિકલ, એન્જિનિયરિંગ, ફાર્મસી અને મેનેજમેન્ટ જેવી શાખાઓનો સમાવેશ થાય છે.

ખાનગી સંસ્થાઓએ સરકાર સમક્ષ રજૂ કરી હતી મુશ્કેલી

મંત્રીના જણાવ્યા અનુસાર, જ્યારે સરકાર ખાનગી સંસ્થાઓને FRAના દાયરામાં લાવવાનું વિચારી રહી હતી ત્યારે ખાનગી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓના પ્રતિનિધિઓ અને કોંગ્રેસના નેતા સતે જ પાટીલ મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસને મળ્યા હતા. તેમણે દલીલ કરી હતી કે ફી પર નિયંત્રણ લાદવામાં આવશે તો સંસ્થાઓ ચલાવવામાં મુશ્કેલી ઊભી થશે. ત્યારબાદ આર્થિક રીતે નબળા વર્ગના 10 ટકા વિદ્યાર્થીઓને સામાન્ય ફીના અડધા દરે શિક્ષણ આપવાની સંમતિ આપવામાં આવી હતી, પરંતુ આ વ્યવસ્થા અમલમાં આવી ન હોવાનું ચંદ્રકાંત પાટીલે જણાવ્યું હતું.

OBC નેતા બાબનરાવ તાયવડેએ પ્રસ્તાવને આવકાર્યો

OBC નેતા બાબનરાવ તાયવડેએ સરકારની પહેલને આવકારી હતી. તેમના મતે FRAને ફી નક્કી કરવાની જવાબદારી સોંપવી એ કોઈ નવી વ્યવસ્થા નથી. હાલ પણ રાજ્યની ફી નિયમન સમિતિઓમાં સામેલ સભ્યો ડીમ્ડ યુનિવર્સિટી, સ્વાયત્ત કોલેજો અને ખાનગી યુનિવર્સિટીઓ માટે રચાયેલી ઉચ્ચ સ્તરીય સમિતિઓમાં પ્રતિનિધિત્વ ધરાવે છે. તેથી આ નિર્ણયથી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ પર ખાસ અસર નહીં થાય.

પૂર્વ શિક્ષણ મંત્રીએ સરકારની સત્તા સામે ઉઠાવ્યા સવાલ

બીજી તરફ, રાજ્યના પૂર્વ શિક્ષણ મંત્રી અને NCP નેતા કમલ કિશોર કદમે સરકારના અધિકારક્ષેત્ર અંગે સવાલ ઉઠાવ્યો હતો. તેમણે પૂછ્યું હતું કે કેન્દ્ર સરકારના અધિકારક્ષેત્ર હેઠળ આવતી સંસ્થાઓ માટે રાજ્ય સરકાર કાયદો કેવી રીતે બનાવી શકે? તેમણે કહ્યું કે વસંતદાદા પાટીલ અને યશવંતરાવ ચવ્હાણ જેવા નેતાઓ દ્વારા સ્થાપિત શૈક્ષણિક સંસ્થાઓએ મહારાષ્ટ્રને શિક્ષણ ક્ષેત્રે અગ્રણી રાજ્ય બનાવવામાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું છે.

ખાનગી સંસ્થાઓ સાથે ચર્ચા કરવાની માગ

જળસંપદા મંત્રી રાધાકૃષ્ણ વિખે પાટીલે પણ આ મુદ્દે સાવચેતી રાખવાની સલાહ આપી હતી. તેમના મતે સરકાર કોઈ ઉતાવળિયો નિર્ણય લેવાને બદલે ખાનગી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ સાથે ચર્ચા કરે તે જરૂરી છે. તેમણે કહ્યું કે ફી નિયમનનો મુખ્ય હેતુ વિદ્યાર્થીઓનું શોષણ અટકાવવાનો અને તેમને અયોગ્ય આર્થિક બોજ વિના શિક્ષણ ઉપલબ્ધ કરાવવાનો હોવો જોઈએ. શિવસેના (UBT)ના ધારાસભ્ય રાહુલ પાટીલે પણ ખાનગી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ પ્રત્યે સકારાત્મક અભિગમ રાખવાની અપીલ કરી હતી. તેમના મતે આ સંસ્થાઓએ શિક્ષણના પ્રસાર અને રાષ્ટ્રનિર્માણમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું છે. FRAનો ઉપયોગ રાજકીય હથિયાર તરીકે ન થવો જોઈએ.

કોંગ્રેસે સરકારના ઇરાદા સામે સવાલ ઉઠાવ્યા

કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા વિજય વડેટ્ટીવારે ચંદ્રકાંત પાટીલના નિવેદન પર આકરા પ્રહાર કર્યા હતા. તેમણે સરકાર પર રાજકીય હિતોને પડકારતી સંસ્થાઓ સામે દબાણ ઊભું કરવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો. કોલ્હાપુરની ગોકુલ ડેરીની તાજેતરની ચૂંટણીમાં ભાજપ સમર્થિત પક્ષને મળેલા ફટકાનો ઉલ્લેખ કરીને તેમણે સવાલ કર્યો હતો કે શું ચૂંટણીમાં હાર બાદ જ સરકારને કડક નિયમોની જરૂરિયાત યાદ આવી છે? જોકે, આ તેમની રાજકીય પ્રતિક્રિયા અને આરોપ છે.

FRAની કામગીરીની તપાસ માટે સમિતિની રચના

આ સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત 11 માર્ચે વિધાનસભામાં શિવસેનાના ધારાસભ્ય મહેશ શિંદેએ ઉઠાવેલા મુદ્દાથી થઈ હતી. તેમણે આરોપ લગાવ્યો હતો કે FRA ખાનગી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ સાથે સાંઠગાંઠ કરીને વધુ ફીની દરખાસ્તોને મંજૂરી આપે છે. આવી ફીની ભરપાઈ રાજ્ય સરકાર દ્વારા કરવામાં આવતી હોવાથી સરકારી તિજોરી પર પણ આર્થિક બોજ પડે છે. ખાસ કરીને પછાત વર્ગો, આર્થિક રીતે નબળા વર્ગો અને વિદ્યાર્થિનીઓને આપવામાં આવતી ફી ભરપાઈના મુદ્દે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. આ ફરિયાદોની તપાસ માટે રાજ્ય સરકારે 7 જુલાઈએ બોમ્બે હાઈકોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ કાલિદાસ વહાણેના અધ્યક્ષસ્થાને સમિતિ બનાવી હતી. આ સમિતિનો કાર્યકાળ મૂળ 6 ઓક્ટોબર સુધીનો હતો, જેને સરકારે વધુ બે મહિના લંબાવ્યો છે.

1,272 કોલેજોની ફી વધારાથી વિવાદ વકર્યો

વિવાદ ત્યારે વધુ વકર્યો જ્યારે FRAએ શૈક્ષણિક વર્ષ 2026-27 માટે 1,272 ખાનગી બિનઅનુદાનિત વ્યાવસાયિક કોલેજોની ફી વધારાને મંજૂરી આપી હતી. આ નિર્ણય બાદ સુધારેલા ફી નિયમન કાયદાનું પાલન થયું છે કે નહીં અને વિદ્યાર્થીઓ તથા વાલીઓ પર કેટલો આર્થિક બોજ પડશે તે અંગે સવાલો ઊભા થયા છે. હવે મહારાષ્ટ્ર સરકારનો આગામી નિર્ણય ખાનગી યુનિવર્સિટીઓની ફી, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓની સ્વતંત્રતા અને વિદ્યાર્થીઓના આર્થિક હિતો માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.