VIDEO: દક્ષિણ એશિયામાં Gen Zની ક્રાંતિ: શ્રીલંકા, બાંગ્લાદેશ, નેપાળ અને હવે ભારતમાં વિદ્યાર્થીઓનો આક્રોશ
છેલ્લું અપડેટ : 22 Jul 2026
છેલ્લા કેટલાક સમયથી South Asia (દક્ષિણ એશિયા)ના દેશોમાં એક નવો રાજકીય અને સામાજિક પવન ફૂંકાયો છે. શ્રીલંકાથી શરૂ થયેલી આક્રોશની આ લહેર બાંગ્લાદેશ અને નેપાળ થઈને હવે ભારત સુધી પહોંચી છે. આ તમામ પ્રદર્શનોમાં સૌથી મોટી અને સામાન્ય બાબત એ છે કે તેની આગેવાની Gen Z (જીન ઝી - ૧૯૯૭ થી ૨૦૧૨ વચ્ચે જન્મેલી યુવા પેઢી) અને દેશના વિદ્યાર્થીઓ કરી રહ્યા છે. રોજગારી, પેપર લીક, ભ્રષ્ટાચાર અને મોંઘવારી જેવા મુદ્દાઓને લઈને યુવાનો રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા છે.
શ્રીલંકા: અર્થતંત્રના પતન સામે 'અરાગલયા' આંદોલન
વર્ષ ૨૦૨૨માં શ્રીલંકા ભારે Economic Crisis (આર્થિક સંકટ)માં સપડાયું હતું. મોંઘવારી, બળતણ અને દવાની અછત સામે દેશના યુવાનો અને વિદ્યાર્થીઓએ 'Aragalaya' (સંઘર્ષ) નામે આંદોલન શરૂ કર્યું. સોશિયલ મીડિયાના માધ્યમથી સંગઠિત થયેલા Gen Z પ્રદર્શનકારીઓએ રાષ્ટ્રપતિ ભવન પર કબજો કરી લીધો હતો, જેના કારણે તત્કાલીન પ્રમુખ ગોટાબાયા રાજપક્ષેને દેશ છોડીને ભાગવું પડ્યું હતું.
બાંગ્લાદેશ: અનામત પ્રથા સામે વિદ્યાર્થીઓનો આક્રોશ
બાંગ્લાદેશમાં તાજેતરમાં જ જોવા મળેલું વિદ્યાર્થી આંદોલન દક્ષિણ એશિયાનું સૌથી હિંસક પ્રદર્શન સાબિત થયું. સરકારી નોકરીઓમાં મેરિટના બદલે Quota System (અનામત પ્રથા) સામે યુવાનોએ મોરચો માંડ્યો હતો. વિદ્યાર્થીઓના સંગઠિત વિરોધ અને દેશવ્યાપી Protests (પ્રદર્શનો)ના કારણે દાયકાઓથી સત્તા પર રહેલા પ્રાઇમ મિનિસ્ટર શેખ હસીનાને રાજીનામું આપીને દેશ છોડવાની ફરજ પડી હતી.
નેપાળ: ભ્રષ્ટાચાર અને રાજકીય અસ્થિરતા સામે યુવાનો
નેપાળમાં પણ યુવાનો લાંબા સમયથી રાજકીય અસ્થિરતા, બેરોજગારી અને સરકારી ભ્રષ્ટાચાર સામે અવાજ ઉઠાવી રહ્યા છે. દેશના ગ્રેજ્યુએટ યુવાનો રોજગારીની શોધમાં વિદેશ જવા મજબૂર બની રહ્યા છે, જેની સામે પબ્લિક પ્રોટેસ્ટ્સ અને સોશિયલ મીડિયા Campaigns (ઝુંબેશો) દ્વારા તંત્ર સામે વિરોધ નોંધાવવામાં આવી રહ્યો છે.
ભારત: NEET, પેપર લીક અને રોજગારી મુદ્દે Gen Z નો મોરચો
હવે ભારતમાં પણ Youth Movement (યુવા આંદોલન)નો નવો તબક્કો જોવા મળી રહ્યો છે. NEET Exam Fraud (નીટ પરીક્ષામાં ધાંધલી), Paper Leak (પેપર લીક) અને NTA (નેશનલ ટેસ્ટિંગ એજન્સી)માં સુધારાની માંગ સાથે દેશભરના લાખો વિદ્યાર્થીઓ અને જનતા રસ્તા પર ઉતરી છે.
સંસદથી લઈને જંતર-મંતર સુધી વિદ્યાર્થી સંગઠનો અને વિપક્ષી દળો દ્વારા કરવામાં આવી રહેલા વિરોધ પ્રદર્શનોએ કેન્દ્ર સરકારની ચિંતા વધારી છે. પોલીસ કાર્યવાહી અને લાઠીચાર્જ છતાં, પોતાની કારકિર્દી અને ભવિષ્યની સુરક્ષા માટે અવાજ ઉઠાવી રહેલા આ Gen Z વિદ્યાર્થીઓ પાછળ હટવા તૈયાર નથી.
દક્ષિણ એશિયા માટે આનો અર્થ શું છે?
દક્ષિણ એશિયામાં થઈ રહેલા આ તીવ્ર બદલાવો એ વાતની સાબિતી છે કે નવી પેઢી હવે પરંપરાગત રાજકારણ કે ગેરરીતિઓને આંખ બંધ કરીને સ્વીકારવા તૈયાર નથી. Social Media (સોશિયલ મીડિયા) દ્વારા ક્ષણભરમાં એકજૂથ થઈ જતી આ પેઢી સરકારો બદલવાની અને શાસનને ઝુકાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
આ આંદોલનો પાછળ કોનો હાથ હોવાની શક્યતાઓ છે?
દક્ષિણ એશિયામાં મોટા પાયે થતા આવા જનઆંદોલનો પાછળ સામાન્ય રીતે ત્રણ મુખ્ય પરિબળો કે દળોની ભૂમિકા અથવા શક્યતાઓ ચર્ચામાં રહેતી હોય છે:
સ્થાનિક પરિબળો (Local & Organic Factors)
સ્વયંભૂ આક્રોશ (Genuine Youth Anger): મોટાભાગના નિષ્ણાતોના મતે આ આંદોલનોનું પ્રાથમિક કારણ યુવાનોનો પોતાનો જટિલ અસંતોષ હોય છે. સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓમાં ધાંધલી, પેપર લીક અને ભવિષ્યની અસુરક્ષાને કારણે વિદ્યાર્થીઓ સ્વયંભૂ રસ્તા પર ઉતરે છે. વિપક્ષી રાજકીય પક્ષો: કોઈ પણ દેશમાં જ્યારે જનઆંદોલન શરૂ થાય ત્યારે સ્થાનિક વિપક્ષી દળો તેને પોતાનું રાજકીય માઇલેજ મેળવવા માટે સમર્થન આપે છે અને ફંડિંગ કે લોજિસ્ટિક્સ પૂરું પાડીને ઉગ્ર બનાવે છે.
વિદેશી શક્તિઓ અને જીઓ-પોલિટિકલ એજન્સીઓ
મધ્ય પૂર્વ અને દક્ષિણ એશિયાના રાજકારણમાં મોટા સત્તાપલટા કે અસ્થિરતા પાછળ કેટલીક આંતરરાષ્ટ્રીય એજન્સીઓની ભૂમિકા અંગે પણ અટકળો અને ચર્ચાઓ થતી રહે છે:
પશ્ચિમી દેશો અને NGO નો પ્રભાવ: બાંગ્લાદેશ કે શ્રીલંકા જેવા દેશોમાં સત્તાપલટા વખતે એવી ચર્ચાઓ ચાલતી હોય છે કે પશ્ચિમી દેશો કે અમુક સંગઠનો/NGOs) 'ગ્રે ટ્રાન્ઝિશન' કે સત્તા પરિવર્તન લાવવા માટે વિદ્યાર્થી સંગઠનોને પીઠબળ પૂરું પાડે છે.
દક્ષિણ એશિયામાં પોતાના ભૌગોલિક વર્ચસ્વ માટે અને ભારત સરહદે આવેલા દેશોમાં ભારત-તરફી સરકારોને અસ્થિર કરવા માટે ચીન અથવા પાકિસ્તાનની ISI જેવી એજન્સીઓ પડદા પાછળથી ફંડિંગ કે ફેક ન્યૂઝ પ્રોપેગેન્ડા ચલાવતી હોવાના પણ આક્ષેપો થાય છે.
સોશિયલ મીડિયા એલ્ગોરિધમ્સ
આજકાલ વૈશ્વિક સ્તરે આંદોલનો ઉભા કરવા માટે ડિજિટલ ટૂલકિટ્સ, વિદેશી સર્વર્સ અને બોટ એકાઉન્ટ્સ (Bot Accounts)નો ઉપયોગ કરીને ટ્રેન્ડ્સ ચલાવવામાં આવે છે, જેથી સ્થાનિક વિરોધને વૈશ્વિક કક્ષાએ મોટો દર્શાવી શકાય.
જો કે કોઈ પણ આંદોલન પાછળ ૮૦% કારણ સ્થાનિક અસંતોષ અને સિસ્ટમની નિષ્ફળતા જવાબદાર હોય છે, જ્યારે બાકીના ૨૦% ભાગમાં વિદેશી શક્તિઓ કે વિપક્ષી દળો પોતાના સ્વાર્થ માટે બળતામાં ઘી હોમવાનું કામ કરતા હોય છે.