હવેથી પહેલા 'વંદે માતરમ્' અને પછી જ 'જન ગણ મન' ગવાશે: ગૃહ મંત્રાલયનો નવો આદેશ
છેલ્લું અપડેટ : 10 Jul 2026
ભારત સરકારના ગૃહ મંત્રાલયે (MHA) દેશના રાષ્ટ્રીય પ્રતીકોના સન્માન અને પ્રોટોકોલને લઈને એક મહત્ત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. મંત્રાલયે તમામ રાજ્ય સરકારો, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના વહીવટકર્તાઓ અને કેન્દ્ર સરકારના તમામ મંત્રાલયોને નવા અને કડક નિર્દેશો જારી કર્યા છે. આ નવા આદેશમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે દેશમાં રાષ્ટ્રગાન (જન ગણ મન) અને રાષ્ટ્રગીત (વંદે માતરમ્) ગાવા તથા વગાડવા સંબંધિત તમામ નિયમોનું કોઈપણ સંજોગોમાં ચુસ્તપણે પાલન સુનિશ્ચિત કરવામાં આવે.
ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા મોકલવામાં આવેલા સત્તાવાર પત્રમાં નિયમોની સંપૂર્ણ યાદી ફરીથી મોકલવામાં આવી છે. તેમાં કયા કયા પ્રસંગોએ રાષ્ટ્રગાન અને રાષ્ટ્રગીત અનિવાર્યપણે ગાવા કે વગાડવા જોઈએ અને ક્યાં તે વૈકલ્પિક હોઈ શકે છે તેની વિગતવાર માહિતી અપાઈ છે. આ ઉપરાંત, જે કાર્યક્રમોમાં બંને એકસાથે પ્રસ્તુત કરવાની પરંપરા છે, તેના માટેના નિયમો પણ સ્પષ્ટ કરાયા છે.
હંમેશા રાષ્ટ્રગીત પહેલા ગાવામાં કે વગાડવામાં આવશે: મંત્રાલય
મંત્રાલયે આ બાબત પર વિશેષ ભાર મૂક્યો છે કે, "જ્યારે પણ કોઈ કાર્યક્રમમાં રાષ્ટ્રગીત અને રાષ્ટ્રગાન બંને એકસાથે પ્રસ્તુત કરવામાં આવી રહ્યા હોય, ત્યારે હંમેશા રાષ્ટ્રગીત (વંદે માતરમ્) પહેલા ગાવામાં કે વગાડવામાં આવશે. તેના તુરંત બાદ રાષ્ટ્રગાન (જન ગણ મન)ની પ્રસ્તુતિ થશે."
આ ઉપરાંત, જે રાજ્યોનું પોતાનું સત્તાવાર રાજ્ય ગીત (State Song) છે, તેમની મૂંઝવણ પણ દૂર કરવામાં આવી છે. મંત્રાલયે જણાવ્યું છે કે જો કોઈ રાજ્યમાં રાજ્ય ગીત પણ ગાવામાં આવી રહ્યું હોય, તો પણ રાષ્ટ્રગીત અને રાષ્ટ્રગાનને એકસાથે જ રાખવામાં આવશે, જેમાં પહેલા રાષ્ટ્રગીત અને પછી રાષ્ટ્રગાનની નક્કી કરાયેલી વ્યવસ્થાનું પાલન કરવાનું રહેશે.
ઉચ્ચારણમાં કોઈપણ પ્રકારની બેદરકારી સ્વીકારવામાં નહીં આવે
આ નિર્દેશોમાં ઉચ્ચારણની શુદ્ધતા પર પણ ખાસ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. ગૃહ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે રાષ્ટ્રગાન અને રાષ્ટ્રગીત ગાતી વખતે તેના શબ્દોનો સાચો પાઠ, લય અને ઉચ્ચારણ બિલકુલ સચોટ હોવા જોઈએ. તેમાં કોઈપણ પ્રકારની બેદરકારી સ્વીકારવામાં આવશે નહીં.
લોકો અને સંસ્થાઓની મદદ માટે બંનેના એકદમ સાચા પાઠ અને શુદ્ધ ઉચ્ચારણ ગૃહ મંત્રાલયની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર પણ અપલોડ કરી દેવામાં આવ્યા છે. મંત્રાલયે તમામ રાજ્યો અને વિભાગોને આ નિયમો તેમની અંતર્ગત આવતી તમામ શાળાઓ, કોલેજો અને સંગઠનોને મોકલવા જણાવ્યું છે જેથી જમીની સ્તરે તેનું કડકાઈથી પાલન થઈ શકે.
