'સંરક્ષણથી લઈને સેમિકન્ડક્ટર સુધી ૧૪ ઐતિહાસિક નિર્ણયો પર લાગી મહોર!' PM MODI અને બેલ્જિયમના વડાપ્રધાન વચ્ચે સૌથી મોટી બેઠક
છેલ્લું અપડેટ : 03 Sept 2026
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના આમંત્રણ પર બેલ્જિયમના વડાપ્રધાન મહામહીમ બાર્ટ ડિ વર 2થી 4 સપ્ટેમ્બર ભારતની સત્તાવાર મુલાકાતે આવ્યા છે. ફેબ્રુઆરી 2025માં પદ સંભાળ્યા બાદ પ્રધાનમંત્રી ડિ વરની આ પ્રથમ ભારત મુલાકાત છે. નવી દિલ્હીમાં બંને દેશો વચ્ચે યોજાયેલી ઉચ્ચ સ્તરીય દ્વિપક્ષીય બેઠકમાં સંરક્ષણ, ઊર્જા, આર્થિક રોકાણ, સુરક્ષા અને ટૅક્નોલૉજી સહિતના વિવિધ ક્ષેત્રોમાં સહયોગ વધુ મજબૂત કરવા અનેક સમજૂતીઓ, ભાગીદારી અને સહયોગના નિર્ણયો લેવાયા છે.
1… સંરક્ષણ મંત્રાલયો વચ્ચે આશયપત્ર પર હસ્તાક્ષર
બંને દેશોના સંરક્ષણ મંત્રાલયો વચ્ચે સંરક્ષણ સહયોગને સંસ્થાકીય સ્વરૂપ આપવા માટે આશયપત્ર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા છે. આ માળખા હેઠળ નિયમિત લશ્કરી આદાન-પ્રદાન, લશ્કરી અધિકારીઓ વચ્ચે ચર્ચા, શિક્ષણ અને તાલીમ, સંશોધન સહયોગ તથા સંરક્ષણ ઉદ્યોગો વચ્ચે ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન મળશે. આ બેઠકમાં બેલ્જિયમના સંરક્ષણ અને વિદેશ વેપાર મંત્રી થિયો ફ્રેન્કન પણ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
2… સીબીઆઇ અને બેલ્જિયન સંઘીય પોલીસ વચ્ચે ગુના નિયંત્રણ માટે સમજૂતી
સીમાપારના સંગઠિત અપરાધ, સાયબર ગુના અને સંબંધિત ગુનાઓ સામે સહયોગ માટે ભારતની કેન્દ્રીય તપાસ બ્યુરો અને બેલ્જિયમની સંઘીય પોલીસ વચ્ચે સમજૂતીપત્ર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા છે. આ સમજૂતીથી માહિતીનું આદાન-પ્રદાન, ક્ષમતા નિર્માણ, શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓની વહેંચણી અને ફરાર ગુનેગારોને શોધવામાં સહયોગ વધશે.
3… નવીકરણીય ઊર્જા અંગે નવીકૃત સમજૂતી
સ્વચ્છ ઊર્જા અને ટકાઉ વિકાસ ક્ષેત્રે 2015ના સહયોગ માળખાને આગળ ધપાવતા નવીકરણીય ઊર્જા અંગેના નવીકૃત સમજૂતીપત્ર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા છે. આ સમજૂતી હેઠળ બંને દેશો સૌર ઊર્જા, દરિયાઈ પવન ઊર્જા, ઊર્જા સંગ્રહ, જૈવ ઊર્જા, નાના જળવિદ્યુત મથકો અને પમ્પ્ડ સ્ટોરેજ સહિતના ક્ષેત્રોમાં સહયોગ વધારશે.
4… ગ્રીન હાઇડ્રોજન ક્ષેત્રે સહયોગ
ગ્રીન હાઇડ્રોજન ક્ષેત્રે ભારતની જીએચ2 સંસ્થા, બેલ્જિયમની હાઇડ્રોજન પરિષદ અને ફ્લેન્ડર્સ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ઍન્ડ ટ્રેડ વચ્ચે ચાલી રહેલા સહયોગ અને જ્ઞાનના આદાન-પ્રદાનને આગળ વધારવામાં આવી રહ્યું છે. આને નવી ત્રિપક્ષીય ઔદ્યોગિક સમજૂતી તરીકે રજૂ કરવું યોગ્ય નથી. આ સહયોગથી ગ્રીન હાઇડ્રોજન ક્ષેત્રે ઔદ્યોગિક ભાગીદારી અને જ્ઞાનના આદાન-પ્રદાનને વેગ મળશે.
5… એનઆઇઆઇએફ અને બેલ્જિયન સોવરેન ફંડ વચ્ચે રોકાણ સહયોગ
બેલ્જિયમના સોવરેન ફંડ એસએફપીઆઇએમ અને ભારતના રાષ્ટ્રીય રોકાણ તથા માળખાકીય ભંડોળ વચ્ચે આર્થિક અને રોકાણ કોરિડોર સ્થાપવામાં મદદરૂપ થાય તે માટે સહયોગને ઔપચારિક સ્વરૂપ આપવાની દિશામાં બંને પક્ષો આગળ વધશે. આ ઉપરાંત બીઆઇઓ ઇન્વેસ્ટ અને એનઆઇઆઇએફ વચ્ચે પરસ્પર હિતના ક્ષેત્રોમાં સંભવિત સહયોગની પણ શોધ કરવામાં આવશે.
6… બંદર સંચાલન અને દરિયાઈ ક્ષમતા નિર્માણ
ભારતના જવાહરલાલ નેહરુ બંદર સત્તામંડળ અને બેલ્જિયમના એપેક બંદર તાલીમ કેન્દ્ર વચ્ચે તાલીમ અને ક્ષમતા નિર્માણ ક્ષેત્રે સહયોગની શક્યતાઓને આગળ વધારવામાં આવશે. તેને નવા કરાર તરીકે રજૂ કરવું યોગ્ય નથી. ઓક્ટોબર 2026માં નવી દિલ્હીમાં યોજાનારા ‘સાગર મંથન’ સંમેલનમાં ફ્લેમિશ મંત્રી એનિક ડિ રિડર ભાગ લેશે.
7… સ્ટાર્ટઅપ ક્ષેત્રે સહયોગ
નવીનતા અને નવી પેઢીના સાહસિકોને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે ભારતના ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી પ્રૌદ્યોગિકી મંત્રાલયના સ્ટાર્ટઅપ કેન્દ્ર અને હબ બ્રસેલ્સ વચ્ચે ચાલી રહેલા સહયોગને વધુ મજબૂત કરવા બંને પક્ષોએ સહમતિ દર્શાવી છે. તેને નવી ઇન્ક્યુબેશન સમજૂતી તરીકે રજૂ કરવું યોગ્ય નથી.
8… રાજદ્વારી તાલીમ માટે સંસ્થાકીય સહયોગ
કૂટનીતિક ક્ષમતા નિર્માણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ભારતની સુષ્મા સ્વરાજ વિદેશ સેવા સંસ્થા અને બેલ્જિયમના વિદેશી બાબતોના સંઘીય જાહેર સેવા વિભાગ વચ્ચે રાજદ્વારી તાલીમ અને સહયોગને આગળ વધારવા અંગે સહમતિ થઈ છે.
9… ભારત-યુરોપિયન સંઘ વચ્ચે અવરજવર સહયોગ
ભારત અને યુરોપિયન સંઘ વચ્ચે વ્યાવસાયિકો, કુશળ કાર્યબળ અને વિદ્યાર્થીઓની કાયદેસર અવરજવર સરળ બનાવવા માટેના સહયોગ તથા ભારતમાં પ્રાયોગિક ધોરણે ‘યુરોપિયન સંઘ કાનૂની માર્ગદર્શન કચેરી’ શરૂ કરવાના નિર્ણયને આવકારવામાં આવ્યો છે. આ ભારત-બેલ્જિયમ વચ્ચેની નવી દ્વિપક્ષીય સમજૂતી નથી. બંને પક્ષોએ ભારત-યુરોપિયન સંઘ મુક્ત વેપાર કરારના સમયસર અમલીકરણ પર પણ ભાર મૂક્યો છે.
10… સંરક્ષણ ઉત્પાદન અને સંશોધનમાં ઔદ્યોગિક ભાગીદારી
ભારતીય અને બેલ્જિયન સંરક્ષણ ઉદ્યોગો વચ્ચે અદ્યતન ટૅક્નોલૉજી, સંરક્ષણ સાધનોના સંયુક્ત ઉત્પાદન અને સહ-વિકાસ માટે અનેક ઔદ્યોગિક સમજૂતીઓ અને ભાગીદારી કરારો થયા છે. આ સહયોગથી બંને દેશો વચ્ચે સંરક્ષણ ક્ષેત્રે ઔદ્યોગિક સહકારને વધુ વેગ મળશે.
11… આઇમેક સાથે સેમિકન્ડક્ટર ક્ષેત્રે જોડાણ
સેમિકન્ડક્ટર ટૅક્નોલૉજીમાં અગ્રણી બેલ્જિયમની આઇમેક સંસ્થા સાથે ભારતના સેમિકન્ડક્ટર ક્ષેત્રને જોડવા અંગે બંને દેશોએ સહયોગ વધારવાનો નિર્ણય કર્યો છે. આઇમેકને ભારતના સેમિકન્ડક્ટર પર્યાવરણ સાથે જોડવા માટે બંને દેશો સાથે મળીને કામ કરશે. આ માટે નવી ઔપચારિક સમજૂતી થઈ હોવાનું કહેવું યોગ્ય નથી.
12… બીના નેટવર્ક દ્વારા ખગોળશાસ્ત્રમાં સહયોગ
વૈજ્ઞાનિક ક્ષેત્રે બેલ્ગો-ઇન્ડિયન નેટવર્ક ફોર એસ્ટ્રોનોમી એન્ડ એસ્ટ્રોફિઝિક્સ એટલે કે બીના નેટવર્ક મારફતે ચાલી રહેલા સંશોધન સહયોગને વધુ ગાઢ બનાવવામાં આવશે. દેવસ્થળ ઓપ્ટિકલ ટેલિસ્કોપ, લિક્વિડ મિરર ટેલિસ્કોપ, માઉન્ટ આબુ અને ઉદયપુર સોલર ટેલિસ્કોપ જેવી સુવિધાઓ સાથે જોડાયેલા વૈજ્ઞાનિક સહયોગને આગળ વધારવામાં આવશે.
13… વીટીઓ સાથે ગ્રીન ટૅક્નોલૉજી અને સંશોધન
બેલ્જિયમની સંશોધન સંસ્થા વીટીઓ અને ભારતીય સંશોધન સંસ્થાઓ વચ્ચે ગ્રીન ટૅક્નોલૉજી તથા ટકાઉ ઉદ્યોગ ક્ષેત્રે ચાલી રહેલા સહયોગને આગળ વધારવામાં આવશે. વીટીઓના યોગદાનને બંને દેશોએ આવકાર્યું છે. જોકે, અહીં નવી સમજૂતી થઈ હોવાનું સ્પષ્ટપણે જણાવાયું નથી.
14… ઐતિહાસિક વારસાની જાળવણી માટે મ્યુઝિયમ સહયોગ
પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન બેલ્જિયમમાં શહીદ થયેલા ભારતીય સૈનિકોની ઐતિહાસિક સ્મૃતિ જાળવવા માટે ઇપ્રેસ સ્થિત ફ્લેન્ડર્સ ફિલ્ડ્સ મ્યુઝિયમ અને નવી દિલ્હીના સશસ્ત્ર દળોના ઐતિહાસિક સંશોધન કેન્દ્ર વચ્ચે ચાલી રહેલા સહયોગને બંને દેશોએ આવકાર્યો છે. તેને નવા સંસ્થાકીય કરાર તરીકે રજૂ કરવું યોગ્ય નથી.
