વાયુસેનામાં તેજસ Mk1A ના વહેલા સમાવેશની આશાઓ વધી છે; GE એ વધુ ચાર F404-IN20 એન્જિન રવાના કર્યા
છેલ્લું અપડેટ : 07 Oct 2026
સોર્સ : gstv
ભારતીય વાયુસેનાના સ્વદેશી તેજસ Mk1A ફાઈટર જેટની સમયસર ડિલિવરી અંગેની આશાઓ વધી રહી હોય તેવું જણાય છે. GE એરોસ્પેસે સપ્ટેમ્બર 2026માં હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ (HAL) ને વધારાના ચાર F404-IN20 એન્જિન પૂરા પાડ્યા હતા. આ સાથે, તેજસ Mk1A પ્રોગ્રામ માટે અત્યાર સુધીમાં પૂરા પાડવામાં આવેલા એન્જિનની કુલ સંખ્યા 14 થઈ ગઈ છે. એવું માનવામાં આવે છે કે જો દર મહિને આશરે ચાર એન્જિનનો પુરવઠો મળવાનું ચાલુ રહેશે, તો તેનાથી HAL ના ઉત્પાદન કાર્યક્રમને વેગ મળી શકે છે.
દર મહિને ચાર એન્જિન પ્રાપ્ત થશે
સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે, હવે દર મહિને અંદાજે ચાર F404-IN20 એન્જિનની ડિલિવરી થવાની અપેક્ષા છે. જો પુરવઠાનો આ દર જળવાઈ રહે, તો HAL (હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ) ના તેજસ Mk1A ઉત્પાદન કાર્યક્રમને નોંધપાત્ર વેગ મળી શકે છે. વાસ્તવમાં, F404-IN20 એન્જિનનો પુરવઠો લાંબા સમયથી તેજસ Mk1A કાર્યક્રમ માટે એક મોટો પડકાર રહ્યો છે; એન્જિનની ઉપલબ્ધતામાં વિલંબને કારણે વિમાનના ઉત્પાદન અને ડિલિવરીના સમયપત્રક પર અસર પડી છે. પરિણામે, HAL માટે એન્જિનનો નિયમિત પુરવઠો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
એન્જિન પુરવઠામાં વિલંબની ઉત્પાદન પર અસર
એન્જિન પુરવઠામાં વિલંબને કારણે HAL ના ઉત્પાદન સમયપત્રક પર અસર પડી હતી. GE (જનરલ ઇલેક્ટ્રિક) એ હવે તેની પુરવઠા ક્ષમતા વધારવા માટે પગલાં લીધાં છે અને સપ્ટેમ્બરમાં વધારાના ચાર એન્જિન પૂરા પાડ્યા છે. HAL માટે આ બાબત મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે વિમાનના ઉત્પાદન માટે એન્જિનની ઉપલબ્ધતા એક નિર્ણાયક જરૂરિયાત છે. એન્જિનનો સતત પુરવઠો તૈયાર એરફ્રેમ્સ (વિમાનના માળખા) ને પૂર્ણ કરવાની પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવામાં મદદ કરશે.
ભારતીય વાયુસેના હાલમાં બે તેજસ સ્ક્વોડ્રનનું સંચાલન કરે છે: નંબર 45 સ્ક્વોડ્રન ('ફ્લાઈંગ ડેગર્સ') અને નંબર 18 સ્ક્વોડ્રન ('ફ્લાઈંગ બુલેટ્સ'). તેજસ માટેનો પ્રારંભિક મુખ્ય ઉત્પાદન કાર્યક્રમ - જેમાં IOC (પ્રારંભિક ઓપરેશનલ ક્લિયરન્સ) અને FOC (અંતિમ ઓપરેશનલ ક્લિયરન્સ) રૂપરેખાંકનોમાં 40 વિમાનોનો સમાવેશ થતો હતો - તે પહેલેથી જ પૂર્ણ થઈ ગયો છે.
83 તેજસ Mk1A વિમાનો માટે પ્રથમ મોટો ઓર્ડર
વર્ષ 2021માં, ભારતીય વાયુસેનાએ અંદાજે ₹48,000 કરોડના કરાર હેઠળ 83 તેજસ Mk1A વિમાનોનો ઓર્ડર આપ્યો હતો. આ ઓર્ડરમાં 73 સિંગલ-સીટ ફાઈટર એરક્રાફ્ટ (એક સીટવાળા લડાયક વિમાન) અને 10 ટ્વિન-સીટ ટ્રેનર એરક્રાફ્ટ (બે સીટવાળા તાલીમી વિમાન) નો સમાવેશ થાય છે. ડિલિવરી માર્ચ 2024માં શરૂ થવાની હતી, પરંતુ એન્જિન પુરવઠા અને પ્રમાણપત્ર પ્રક્રિયાઓમાં વિલંબને કારણે કાર્યક્રમમાં અવરોધો આવ્યા હતા. આ 83-વિમાનના કાર્યક્રમ માટે કુલ 99 F404-IN20 એન્જિનનો કરાર કરવામાં આવ્યો હતો. એન્જિન પુરવઠામાં વિલંબ HAL ના ઉત્પાદન સમયપત્રક પર દબાણ લાવી રહ્યો છે.
વધુ 97 Mk1A વિમાનોનો ઓર્ડર
ત્યારબાદ, સપ્ટેમ્બર 2025માં, ભારતીય વાયુસેનાએ વધારાના 97 તેજસ Mk1A વિમાનો માટે બીજો એક મોટો કરાર કર્યો. અંદાજે ₹62,370 કરોડના મૂલ્યના આ સોદામાં 68 સિંગલ-સીટ (એક બેઠકવાળા) ફાઈટર જેટ અને 29 ટ્વિન-સીટ (બે બેઠકવાળા) ટ્રેનર વિમાનોનો સમાવેશ થાય છે. આ વિમાનોની ડિલિવરી 2027-28માં શરૂ કરવાનું અને છ વર્ષના સમયગાળામાં પૂર્ણ કરવાનું આયોજન છે. આ બંને કરારોને મળીને ભારતીય વાયુસેના માટે કુલ 180 તેજસ Mk1A વિમાનોનું ઉત્પાદન કરવાનો લક્ષ્યાંક છે. પરિણામે, આ સમગ્ર કાર્યક્રમની ગતિ જાળવી રાખવા માટે એન્જિનની સતત ઉપલબ્ધતા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
બે કાર્યરત તેજસ સ્ક્વોડ્રન
ભારતીય વાયુસેના હાલમાં બે તેજસ સ્ક્વોડ્રનનું સંચાલન કરે છે: નંબર 45 સ્ક્વોડ્રન ('ફ્લાઈંગ ડેગર્સ') અને નંબર 18 સ્ક્વોડ્રન ('ફ્લાઈંગ બુલેટ્સ'). તેજસ Mk1 વિમાનોના પ્રારંભિક ઉત્પાદનનો તબક્કો—જેમાં IOC (પ્રારંભિક ઓપરેશનલ ક્લિયરન્સ) રૂપરેખાંકન ધરાવતા 20 જેટ અને FOC (અંતિમ ઓપરેશનલ ક્લિયરન્સ) રૂપરેખાંકન ધરાવતા 20 જેટનો સમાવેશ થાય છે—તે પહેલેથી જ પૂર્ણ થઈ ગયો છે.
હવે ધ્યાન 180 વિમાનો ધરાવતા મોટા Mk1A કાર્યક્રમ પર કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે. જો GE એરોસ્પેસ તરફથી F404-IN20 એન્જિનનો પુરવઠો દર મહિને અંદાજે ચાર યુનિટના દરે મળતો રહેશે, તો તેનાથી HALનું ઉત્પાદન આયોજન સ્થિર થશે અને Mk1Aની ડિલિવરી પ્રક્રિયામાં વેગ આવવાની અપેક્ષા છે.
તેજસ Mk2 પર પણ ધ્યાન
Mk1A ઉપરાંત, HAL અને DRDO તેજસ Mk2 પર વિશેષ ભાર મૂકી રહ્યા છે. મધ્યમ વજન ધરાવતું આ ફાઈટર વિમાનનું પ્રોગ્રામ Mk1A કરતા મોટું અને વધુ ક્ષમતાવાળું છે, પરંતુ હાલમાં તે વિકાસના તબક્કામાં છે. જોકે, Mk2 હજુ વિકાસ હેઠળ હોવાથી, તેની સમયરેખામાં કોઈપણ વધુ વિલંબ વાયુસેનાની ફાઈટર કાફલાની જરૂરિયાતો માટેના વૈકલ્પિક વિકલ્પો અંગેની ચર્ચાઓને જીવંત રાખી શકે છે.
