કર્ણાટકમાં ‘વંદે માતરમ્’ને લઈને વિવાદ સર્જાયો છે. રાજ્ય સરકારના એક આદેશને કર્ણાટક હાઈકોર્ટમાં પડકારવામાં આવ્યો છે. રાજ્ય સરકારે નિર્દેશ આપ્યો હતો કે સરકારી કાર્યક્રમોમાં ‘વંદે માતરમ્’ના માત્ર બે જ પદ ગાવામાં આવે. આ આદેશ વિરુદ્ધ હાઈકોર્ટમાં એક જનહિત અરજી (PIL) દાખલ કરવામાં આવી છે, જેમાં જણાવાયું છે કે તે કેન્દ્ર સરકારના નિર્દેશનું ઉલ્લંઘન કરે છે; કેન્દ્ર સરકારના નિર્દેશ મુજબ તમામ છ પદ ગાવા ફરજિયાત છે. આ મામલે આજે હાઈકોર્ટમાં સુનાવણી થવાની શક્યતા છે.
'વંદે માતરમ્' અંગે લાંબા સમયથી ચર્ચા ચાલી રહી છે. શરૂઆતમાં માત્ર બે જ પંક્તિઓ ગાવામાં આવતી હતી, પરંતુ હવે કેન્દ્ર સરકારે તમામ છ પંક્તિઓ ગાવાનું ફરજિયાત બનાવ્યું છે. આ નિર્દેશનો અમલ ખાસ કરીને ભાજપ-શાસિત રાજ્યોમાં થઈ રહ્યો છે. જોકે, કોંગ્રેસ પક્ષ ૧૯૩૭ના પોતાના વલણ પર મક્કમ છે; પરિણામે, કર્ણાટક સરકારે માત્ર બે જ પંક્તિઓ ગાવાનો આદેશ બહાર પાડ્યો છે. આ આદેશને હાઈકોર્ટમાં જનહિત અરજી (PIL) દ્વારા પડકારવામાં આવ્યો છે.
કર્ણાટક સરકારનો આદેશ શું છે?
કેબિનેટે આ મહિનાની ૩જી તારીખે આ નિર્ણય લીધો હતો અને કર્ણાટકના 'કર્મચારી અને વહીવટી સુધારણા વિભાગ' (Department of Personnel and Administrative Reforms) દ્વારા ૮ સપ્ટેમ્બરના રોજ આ અંગેનો આદેશ જારી કરવામાં આવ્યો હતો. આ આદેશમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે રાજ્ય સરકારના કાર્યક્રમોમાં 'વંદે માતરમ્'ના માત્ર પ્રથમ બે પદો જ ગાવાના રહેશે. સંપૂર્ણ ગીત માત્ર ઉચ્ચ કક્ષાના મહાનુભાવો (જેમ કે રાષ્ટ્રપતિ, ઉપરાષ્ટ્રપતિ, વડાપ્રધાન અને રાજ્યપાલ)ની હાજરીવાળા કાર્યક્રમોમાં જ ગાવાનું રહેશે.
કર્ણાટક સરકારનું કહેવું છે કે આ પગલાનો ઉદ્દેશ્ય એકરૂપતા, ગરિમા અને પ્રોટોકોલનું પાલન સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. જોકે, કેન્દ્ર સરકારે 'વંદે માતરમ્'ના સંપૂર્ણ છ પદોવાળા સંસ્કરણને નિર્ધારિત કર્યું છે. જુલાઈ ૨૦૨૬માં કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા જારી કરાયેલા એક પત્રમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે જ્યારે પણ રાષ્ટ્રગીત (National Song) ગાવામાં આવે, ત્યારે તેનું સંપૂર્ણ સંસ્કરણ - જેમાં તમામ છ પદોનો સમાવેશ થાય છે - તે જ ગાવામાં આવવું જોઈએ.
જનહિત અરજી (PIL)માં શું કહેવામાં આવ્યું છે?
હાઈકોર્ટમાં દાખલ કરવામાં આવેલી જનહિત અરજી (PIL)માં દલીલ કરવામાં આવી છે કે રાષ્ટ્રગીત એ રાજ્યનો વિષય નથી; તે સંસદના અધિકારક્ષેત્ર હેઠળ આવે છે. રાજ્ય સરકાર વહીવટી આદેશ દ્વારા રાષ્ટ્રગીતના સ્વરૂપમાં ફેરફાર કરી શકતી નથી. રાજ્ય સરકારનો આદેશ કેન્દ્રના નિર્દેશોનું ઉલ્લંઘન કરે છે અને બંધારણની કેટલીક જોગવાઈઓ તેમજ રાષ્ટ્રીય સન્માનને લગતા કાયદાઓનું પણ ઉલ્લંઘન કરે છે.
છેલ્લું અપડેટ : 15 Sept 2026
