વસ્તી ગણતરી 2027 અંગે મોટું અપડેટ: 16 નવેમ્બરથી ઓનલાઈન Self Enumeration શરૂ
છેલ્લું અપડેટ : 10 Sept 2026
ભારતમાં આગામી વસ્તી ગણતરી 2027 (Census 2027)ને લઈને તૈયારીઓ ઝડપથી આગળ વધી રહી છે. આ વખતે વસ્તી ગણતરીની પ્રક્રિયામાં મહત્વનો ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. નાગરિકોને પ્રથમ વખત પોતાના પરિવાર અને ઘરની વિગતો Self Enumeration (સ્વ-ગણના) દ્વારા જાતે ઓનલાઈન નોંધાવવાની સુવિધા મળશે. આ પ્રક્રિયા 16 નવેમ્બરથી શરૂ થશે અને 30 નવેમ્બર 2026 સુધી ચાલુ રહેશે.
સરકાર દ્વારા નક્કી કરાયેલા સમયગાળા દરમિયાન લોકો પોતાની વસ્તી ગણતરીની વિગતો ઓનલાઈન દાખલ કરી શકશે. ત્યારબાદ 1 ડિસેમ્બર 2026થી 4 જાન્યુઆરી 2027 સુધી ગણતરી કરનાર અધિકારીઓ એટલે કે Enumerator (પ્રગણક) ઘરે-ઘરે પહોંચીને જરૂરી માહિતી નોંધશે.
16થી 30 નવેમ્બર સુધી Self Enumeration
વસ્તી ગણતરી 2027માં Self Enumerationની સુવિધા લોકોને પોતાની વિગતો જાતે ભરવાની તક આપશે. પરિવારના સભ્યો, રહેઠાણ અને અન્ય જરૂરી માહિતી નાગરિકો ઓનલાઈન સિસ્ટમમાં દાખલ કરી શકશે.
જે પરિવાર Self Enumerationની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરશે, તેને એક Self Enumeration ID (ઓળખ નંબર) આપવામાં આવશે. આ નંબર ખૂબ જ મહત્વનો રહેશે. જ્યારે Enumerator તમારા ઘરે જનગણના માટે આવશે ત્યારે આ ઓળખ નંબર તેમને જણાવવાનો રહેશે.
આ નવી વ્યવસ્થાથી વસ્તી ગણતરી ની પ્રક્રિયા વધુ Digital અને Transparent બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
જાતિ અને રાષ્ટ્રીયતાની માહિતી માટે પ્રમાણપત્ર નહીં માંગાય
વસ્તી ગણતરી દરમિયાન વ્યક્તિ પાસેથી જાતિ (Caste) અને રાષ્ટ્રીયતા (Nationality) અંગેની માહિતી લેવામાં આવશે. મહત્વની વાત એ છે કે આ માહિતી આપવા માટે નાગરિકો પાસેથી કોઈ પ્રમાણપત્ર કે અન્ય દસ્તાવેજ માંગવામાં આવશે નહીં.
વ્યક્તિ પોતે જે માહિતી આપશે તેના આધારે જનગણનામાં વિગતો નોંધવામાં આવશે. જનગણનાના બીજા તબક્કામાં દરેક પરિવારને કુલ 40 જેટલા પ્રશ્નો (Questions)ના જવાબ આપવાના રહેશે.
1 ડિસેમ્બરથી Enumerator ઘરે-ઘરે પહોંચશે
Self Enumeration પૂર્ણ થયા બાદ પણ જનગણનાની પ્રક્રિયા અહીં અટકશે નહીં. 1 ડિસેમ્બર 2026થી 4 જાન્યુઆરી 2027 દરમિયાન Enumerator દેશભરમાં ઘરે-ઘરે જઈને માહિતીની ચકાસણી અને નોંધણી કરશે.
આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ 5થી 9 જાન્યુઆરી 2027 દરમિયાન Reverification (પુનરીક્ષણ) કરવામાં આવશે. જનગણના માટે 5 જાન્યુઆરી 2027ની મધરાતને Reference Date તરીકે નક્કી કરવામાં આવી છે.
Enumerator અને Supervisor માટે ખાસ તાલીમ
જનગણનાની કામગીરી યોગ્ય રીતે થાય તે માટે કર્મચારીઓને ખાસ તાલીમ આપવામાં આવશે. વિવિધ વિસ્તારોમાં Field Trainers અને Master Trainers તૈયાર કરવામાં આવશે.
પહેલા Master Trainers દ્વારા Field Trainersને તાલીમ આપવામાં આવશે. ત્યારબાદ Field Trainers Enumerator અને Supervisorsને જનગણનાની સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા સમજાવશે. આ તાલીમ સમયસર પૂર્ણ થાય તે માટે જિલ્લા સ્તરે પણ તૈયારીઓ શરૂ કરવામાં આવી છે.
શાળા-કોલેજોમાં પણ Awareness Campaign
જનગણના અંગે લોકોમાં જાગૃતિ વધારવા માટે શાળા અને કોલેજોમાં Awareness Campaign ચલાવવામાં આવશે. તેમાં પેઇન્ટિંગ, રંગોળી, ભાષણ, નિબંધ, ક્વિઝ અને પ્રભાતફેરી જેવી પ્રવૃત્તિઓ યોજવામાં આવશે.
શહેરી તેમજ ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં Wall Painting, Banner, Poster, Hoarding અને જાહેર જાહેરાતો દ્વારા પણ લોકોને જનગણના અંગે માહિતી આપવામાં આવશે. સોશિયલ મીડિયા માટે નાના Awareness Videos અને Digital Content તૈયાર કરવાની પણ યોજના છે.
જનગણનાના આંકડા કેમ મહત્વના છે?
જનગણના માત્ર વસ્તીની ગણતરી પૂરતી મર્યાદિત નથી. તે દેશના ભવિષ્યના Development Plans, Resource Distribution અને Policy Making માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ આધાર બને છે.
જનગણનામાંથી મળતા આંકડાઓના આધારે સરકાર વિવિધ વિસ્તારોમાં શાળા, હોસ્પિટલ, રસ્તા, આવાસ, રોજગાર અને અન્ય સુવિધાઓ અંગે આયોજન કરી શકે છે. આ ઉપરાંત સરકારી યોજનાઓના આયોજન અને સંસાધનોના યોગ્ય વિતરણ માટે પણ જનગણનાના આંકડા મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
આથી Census 2027માં નાગરિકોની યોગ્ય અને સાચી માહિતી નોંધાય તે ખૂબ જ મહત્વનું રહેશે. નવી Self Enumeration સુવિધાથી પ્રક્રિયા વધુ સરળ બનવાની સાથે નાગરિકોની સીધી ભાગીદારી પણ વધવાની અપેક્ષા છે.