Aadhaar કાર્ડ અને કપાળે તિલક ફરજિયાત! ગરબા-દાંડિયા માટે VHPના કડક નિયમો, રાજકારણ ગરમાયું
છેલ્લું અપડેટ : 06 Sept 2026
મહારાષ્ટ્રમાં આગામી નવરાત્રિ (Navratri) દરમિયાન યોજાનારા ગરબા અને દાંડિયા (Garba-Dandiya) કાર્યક્રમોને લઈને વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ (VHP)એ કેટલીક ગાઈડલાઈન જાહેર કરી છે. VHPએ આયોજકોને કાર્યક્રમોમાં ભાગ લેનારા લોકોની ઓળખ ચકાસવાની અપીલ કરી છે. સંગઠનના જણાવ્યા પ્રમાણે, ગરબા અને દાંડિયા ધાર્મિક આસ્થા સાથે જોડાયેલા કાર્યક્રમો હોવાથી તેમની ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક ઓળખ જાળવી રાખવી જરૂરી છે.
VHPના પ્રવક્તા અને સંયુક્ત સચિવ શ્રીરાજ નાયરે જણાવ્યું છે કે સંગઠને મુસ્લિમ સમુદાયના લોકોને ગરબા-દાંડિયા કાર્યક્રમોમાં ભાગ લેવાની મંજૂરી ન આપવાનો નિર્ણય કર્યો છે. આ ઉપરાંત કાર્યક્રમમાં પ્રવેશતા લોકોના આધાર કાર્ડ (Aadhaar Card)ની તપાસ અને કપાળ પર તિલક (Tilak) લગાવવાની ભલામણ પણ કરવામાં આવી છે.
VHPએ કેમ જાહેર કરી ગાઈડલાઈન?
VHPના જણાવ્યા પ્રમાણે નવરાત્રિ માત્ર ગીત-સંગીત અને નૃત્યનો તહેવાર નથી, પરંતુ દેવીની ઉપાસના સાથે જોડાયેલો ધાર્મિક તહેવાર છે. સંગઠનનું કહેવું છે કે ગરબા અને દાંડિયા કાર્યક્રમો દરમિયાન હિન્દુ ધાર્મિક પરંપરાઓ અને સાંસ્કૃતિક વારસો (Cultural Heritage) જળવાઈ રહે તે જરૂરી છે.
VHP પ્રવક્તા શ્રીરાજ નાયરે કહ્યું કે સંગઠને નવરાત્રિ દરમિયાન ગરબા-દાંડિયામાં મુસ્લિમોની ભાગીદારી રોકવાનો નિર્ણય લીધો છે. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે, આ નિર્ણય કોઈ એક વ્યક્તિ કે સમુદાયને નિશાન બનાવવા માટે નહીં પરંતુ ધાર્મિક કાર્યક્રમોની ઓળખ જાળવી રાખવા માટે લેવામાં આવ્યો છે.
VHPએ આયોજકોને કાર્યક્રમમાં પ્રવેશ આપતા પહેલાં લોકોની ઓળખ ચકાસવા પર ભાર મૂક્યો છે. આ માટે આધાર કાર્ડની તપાસ કરવાની વાત કરવામાં આવી છે. સાથે જ ભાગ લેનારાઓના કપાળ પર તિલક લગાવવાની પણ ભલામણ કરવામાં આવી છે.
નવરાત્રિ 11 ઓક્ટોબરથી શરૂ થશે
આ વર્ષે નવરાત્રિનો પ્રારંભ 11 ઓક્ટોબરથી થવાનો છે. મહારાષ્ટ્ર સહિત દેશના અનેક શહેરોમાં નવરાત્રિ દરમિયાન મોટા પાયે ગરબા અને દાંડિયા કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવે છે. ખાસ કરીને મુંબઈ અને અન્ય મોટા શહેરોમાં હજારો લોકો આવા કાર્યક્રમોમાં ભાગ લે છે.
આ કાર્યક્રમો હવે માત્ર ધાર્મિક જ નહીં પરંતુ સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક મેળાવડા (Cultural Events) તરીકે પણ લોકપ્રિય બન્યા છે. અલગ-અલગ સમુદાયના લોકો પણ ઘણી વખત આવા કાર્યક્રમોમાં આમંત્રણના આધારે ભાગ લેતા હોય છે. તેથી VHPની નવી ગાઈડલાઈન બાદ મહારાષ્ટ્રમાં રાજકીય અને સામાજિક ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
વિપક્ષે VHPના નિર્ણય સામે સવાલ ઉઠાવ્યા
VHPની ગાઈડલાઈન સામે વિપક્ષી નેતાઓએ આકરી પ્રતિક્રિયા આપી છે. શિવસેના (UBT)ના સાંસદ સંજય રાઉતે સંગઠનના નિર્ણય પર સવાલ ઉઠાવ્યો છે. તેમણે RSSના સરસંઘચાલક મોહન ભાગવતના તાજેતરના નિવેદનનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો.
મોહન ભાગવતે ન્યૂયોર્કમાં એક કાર્યક્રમ દરમિયાન હિન્દુ-મુસ્લિમ સંબંધો અને માનવ સમાનતા અંગે વાત કરી હતી. તેમણે દરેક માનવીની ગરિમા (Dignity) અને તમામ લોકો વચ્ચે સમાનતાની વાત કરી હતી.
જ્યારે VHPના નિવેદન અંગે તેમને સવાલ કરવામાં આવ્યો ત્યારે શ્રીરાજ નાયરે RSSના વડાના નિવેદન પર ટિપ્પણી કરવાનો ઇનકાર કર્યો. જોકે, તેમણે ફરીથી ભાર મૂક્યો કે VHP પોતાની ધાર્મિક માન્યતાઓ અને નવરાત્રિની પરંપરાઓમાં છૂટછાટ આપવા માગતું નથી.
કોંગ્રેસ ધારાસભ્યએ ગણાવ્યું બંધારણવિરોધી
કોંગ્રેસના ધારાસભ્ય અમીન પટેલે VHPની ગાઈડલાઈનને બંધારણવિરોધી (Unconstitutional) ગણાવી છે. તેમનું કહેવું છે કે તહેવારો લોકો વચ્ચે સામાજિક અને કોમી સુમેળ (Communal Harmony) વધારવાનું કામ કરે છે.
અમીન પટેલે જણાવ્યું કે ઘણી વખત દાંડિયા અને નવરાત્રિના કાર્યક્રમોમાં અન્ય સમુદાયના લોકોને પણ સદભાવના સાથે આમંત્રણ આપવામાં આવે છે. તેવી જ રીતે અન્ય ધાર્મિક તહેવારોમાં પણ વિવિધ સમુદાયના લોકોને આમંત્રણ આપવામાં આવે છે.
તેમના મતે તહેવારોનો હેતુ સમાજને જોડવાનો હોવો જોઈએ, લોકો વચ્ચે અંતર વધારવાનો નહીં.
NCPએ સરકારની ભૂમિકા પર સવાલ ઉઠાવ્યો
NCP (SP)ના પ્રવક્તા ક્લાઇડ ક્રાસ્ટોએ પણ VHPની ગાઈડલાઈનની ટીકા કરી છે. તેમણે મહારાષ્ટ્રની ભાજપ (BJP) સરકારની ભૂમિકા અંગે સવાલ ઉઠાવતા પૂછ્યું કે શું સરકાર VHPને કાયદો અને વ્યવસ્થા (Law and Order) સંબંધિત બાબતોમાં દખલ કરવાની મંજૂરી આપશે?
ક્રાસ્ટોએ કહ્યું કે રાજ્યમાં કાયદો દરેક માટે સમાન હોવો જોઈએ અને કોઈપણ સંગઠન કાયદાથી ઉપર ન હોઈ શકે. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે, સરકારનું વલણ આ મુદ્દે સ્પષ્ટ થવું જોઈએ.
લઘુમતી આયોગે પણ વાંધો વ્યક્ત કર્યો
મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય લઘુમતી આયોગ (Maharashtra State Minority Commission)ના અધ્યક્ષ પ્યાર ખાનએ પણ મુસ્લિમોને સામૂહિક રીતે ગરબા-દાંડિયા કાર્યક્રમોમાંથી બહાર રાખવાના નિર્ણય સામે વાંધો વ્યક્ત કર્યો છે.
તેમણે કહ્યું કે દરેક વ્યક્તિને પોતાના ધર્મના તહેવારો ઉજવવાનો અધિકાર છે. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે, જો કોઈ સંસ્થા અન્ય સમુદાયના લોકોને પોતાના કાર્યક્રમમાં આમંત્રણ આપે છે, તો તહેવારો સમાજને જોડવાનું માધ્યમ બની શકે છે.
પ્યાર ખાને એમ પણ કહ્યું કે કોઈને આમંત્રણ ન આપવું એ આયોજકનો નિર્ણય હોઈ શકે છે, પરંતુ કોઈ ચોક્કસ સમુદાયને સામૂહિક રીતે અલગ રાખવાની નીતિ યોગ્ય નથી. તેમના મતે લોકો સામાન્ય રીતે આમંત્રણ અને સદભાવનાના આધારે આવા કાર્યક્રમોમાં જાય છે.
ગરબા-દાંડિયા પર નવી ચર્ચા
VHPની ગાઈડલાઈન બાદ મહારાષ્ટ્રમાં ગરબા અને દાંડિયા કાર્યક્રમોમાં કોણ ભાગ લઈ શકે, આયોજકોને લોકોની ઓળખ તપાસવાનો અધિકાર કેટલો છે અને ધાર્મિક-સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમોમાં આવા નિયમોની કાયદાકીય સ્થિતિ શું છે તે અંગે ચર્ચા તેજ થઈ છે.
એક તરફ VHPનું કહેવું છે કે તે હિન્દુ તહેવારોની ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક ઓળખ જાળવવા માટે સાવચેતીના પગલાં (Precautionary Measures) સૂચવી રહ્યું છે. બીજી તરફ વિપક્ષ અને લઘુમતી પ્રતિનિધિઓનું કહેવું છે કે તહેવારો સમાજમાં એકતા અને ભાઈચારો વધારવાનું માધ્યમ હોવા જોઈએ.
આ મુદ્દે હવે મહારાષ્ટ્ર સરકાર અને સંબંધિત સત્તાવાળાઓનું વલણ પણ મહત્વનું બની શકે છે. નવરાત્રિ નજીક આવતાં ગરબા અને દાંડિયા કાર્યક્રમોના આયોજનમાં VHPની આ ગાઈડલાઈનનો કેટલો અમલ થાય છે અને તેના પર કોઈ સત્તાવાર વહીવટી અથવા કાયદાકીય સ્પષ્ટતા આવે છે કે નહીં, તેના પર સૌની નજર રહેશે.