સંસાધનોની અછત વચ્ચે ઘરના રૂમને જ બનાવી દીધી હાઈટેક AI લેબ, ગ્રામીણ યુવકે તૈયાર કર્યો ‘હ્યુમનોઇડ રોબોટ’
છેલ્લું અપડેટ : 06 Jul 2026
ડિન્ડોરી (મધ્ય પ્રદેશ): કહેવાય છે કે પ્રતિભા ક્યારેય સંસાધનો કે મોટા શહેરોની મોહતાજ નથી હોતી, તેને સાબિત કરી બતાવ્યું છે મધ્ય પ્રદેશના ડિન્ડોરી જિલ્લાના એક યુવાને. આદિવાસી પ્રભુત્વ ધરાવતા આ જિલ્લાના શહપુરા વિકાસખંડ હેઠળ આવતા કરૌંદી ગામના યુવા ઇનોવેટર (Innovator) શિવમ સાહુએ પોતાના અદભુત પ્રયોગથી સૌને આશ્ચર્યચકિત કરી દીધા છે. શિવમે પોતાના ઘરના જ એક સામાન્ય ઓરડાને હાઈટેક એઆઈ લેબ (AI Lab) નું સ્વરૂપ આપી દીધું અને ત્યાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (Artificial Intelligence) પર આધારિત એક શાનદાર હ્યુમનોઇડ રોબોટ (Humanoid Robot) નું નિર્માણ કર્યું છે.
આ રોબોટ માત્ર જોવા ખાતર રોબોટ નથી, પરંતુ તે હિન્દી અને અંગ્રેજી સહિત ઘણી ભાષાઓમાં મનુષ્યોની જેમ વાતચીત કરવા માટે સક્ષમ છે.
વૉઇસ કમાન્ડ પર કરે છે કામ; પ્રશ્નોનું જાતે કરે છે વિશ્લેષણ
શિવમ સાહુ દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલા આ એઆઈ રોબોટ (AI Robot) ની તકનીકી ક્ષમતા ખૂબ જ મજબૂત છે. વૉઇસ રેકગ્નિશન (Voice Recognition): આ રોબોટ તેની સામે ઉભેલી વ્યક્તિનો અવાજ ઓળખી શકે છે. રીઅલ-ટાઇમ એનાલિસિસ (Real-time Analysis): તે માત્ર કોઈ કમાન્ડ પર પહેલાથી રેકોર્ડ કરેલા જવાબો નથી આપતો, પરંતુ પૂછવામાં આવેલા પ્રશ્નોનું પોતાની આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સની મદદથી વિશ્લેષણ (Analysis) કરે છે અને તે જ સમયે નવો સચોટ જવાબ તૈયાર કરે છે.
મલ્ટિલિંગ્વલ સપોર્ટ (Multilingual Support): તે હિન્દી, ઇંગ્લિશ અને અન્ય પ્રાદેશિક ભાષાઓના વૉઇસ કમાન્ડ (Voice Commands) સમજીને તે જ ભાષામાં સંવાદ સાધી શકે છે.
આ અદભુત રોબોટની કાર્યપ્રણાલી જોવા અને તેની સાથે વાત કરવા માટે અત્યારે આસપાસના અનેક ગામોમાંથી લોકો કરૌંદી ગામમાં શિવમના ઘરે પહોંચી રહ્યા છે.
આશરે 1 લાખ રૂપિયાના ખર્ચે તૈયાર થયો પ્રોજેક્ટ
આ ઇનોવેશનના બજેટ અને તેને બનાવવાની સફર વિશે વાત કરતા શિવમે જણાવ્યું કે આ આખા પ્રોજેક્ટ (Project) પાછળ અત્યાર સુધીમાં આશરે ૧ લાખ રૂપિયા જેટલો ખર્ચ થયો છે. ગ્રામીણ વિસ્તાર હોવાને કારણે અહીં સંસાધનોની ભારે અછત હતી. આ મુશ્કેલીનો સામનો કરવા માટે શિવમે:
૧. રોબોટિક્સ માટેના જરૂરી હાઈ-ટેક ઇક્વિપમેન્ટ્સ (Equipments) ઓનલાઇન ઓર્ડર કરીને મંગાવ્યા.
૨. ઘણાં એવા સ્પેર પાર્ટ્સ હતા જે બજારમાં સરળતાથી ઉપલબ્ધ નહોતા, તેને શિવમે પોતે જ ડિઝાઇન (Design) કરીને તૈયાર કર્યા.
૩. દિવસ-રાત સતત ટેસ્ટિંગ (Testing), કોડિંગમાં સુધારા અને અવનવા પ્રયોગો કરીને આ રોબોટને આખરે આ સફળ સ્ટેજ સુધી પહોંચાડ્યો છે.
એન્જિનિયરિંગ દરમિયાન જ જાગ્યો હતો રોબોટિક્સનો ક્રેઝ
શિવમ સાહુના બેકગ્રાઉન્ડની વાત કરીએ તો, તેણે જબલપુરની જ્ઞાનગંગા એન્જિનિયરિંગ કોલેજમાંથી બી.ટેક (B.Tech) નો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યો છે. કોલેજના દિવસો દરમિયાન જ તેની રુચિ રોબોટિક્સ (Robotics) અને એઆઈ ટેકનોલોજી (AI Technology) તરફ વધી હતી. અભ્યાસ પૂરો થયા પછી સામાન્ય યુવાનોની જેમ કોઈ આઈટી કંપનીમાં નોકરી (Job) કરવાને બદલે, શિવમે પોતાના ગામડે આવીને રિસર્ચ (Research) અને ઇનોવેશન કરવાનો પડકારજનક રસ્તો પસંદ કર્યો. આ રોબોટ પહેલાં પણ શિવમ સક્સેસફુલી કમાન્ડ-બેઝ્ડ રોબોટ્સ અને ડ્રોન (Drones) બનાવી ચૂક્યો છે.
સ્વદેશી એઆઈ રોબોટ બનાવવાનું મોટું સપનું
શિવમનું વિઝન ખૂબ જ મોટું અને દેશહિત માટેનું છે. તે ભારતમાં જ સંપૂર્ણ રીતે બિલ્ટ થયેલા એવા સ્વદેશી એઆઈ રોબોટ્સ (Indigenous AI Robots) બનાવવા માંગે છે જેનો ઉપયોગ નીચેના મહત્વના ક્ષેત્રોમાં થઈ શકે:
ડિફેન્સ અને સિક્યુરિટી (Defense & Security): સરહદો પર અથવા જોખમી વિસ્તારોમાં સુરક્ષા માટે.
ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ (Disaster Management): આપત્તિના સમયે માનવજીવન બચાવવા માટે સર્ચ ઓપરેશનમાં.
હેલ્થકેર અને એજ્યુકેશન (Healthcare & Education): હોસ્પિટલોમાં દર્દીઓની સહાયતા માટે અને શાળાઓમાં સ્માર્ટ લર્નિંગ માટે.
ઇન્ડસ્ટ્રિયલ સેક્ટર (Industrial Sector): ફેક્ટરીઓમાં જટિલ કાર્યોને સરળ બનાવવા.
યુવાનો માટે શિવમનો સંદેશ: શિવમનું માનવું છે કે જો ભારતના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં રહેતા ટેલેન્ટેડ યુવાનોને યોગ્ય ગાઈડન્સ (Technical Guidance), આર્થિક સહાય અને સાધનો પૂરા પાડવામાં આવે, તો તેઓ ગ્લોબલ લેવલ (Global Level) ની ટેકનોલોજી ભારતના ગામડાઓમાં બેસીને પણ વિકસાવી શકે છે.
ટેકનિકલ એક્સપર્ટ્સના મતે, ડિન્ડોરી જેવા પછાત અને ગ્રામીણ વિસ્તારમાંથી આ સ્તરનો હ્યુમનોઇડ રોબોટ તૈયાર થવો એ દેશના ડિજિટલ ઇન્ડિયા (Digital India) મિશન માટે ખૂબ જ ગર્વની બાબત છે. શિવમની આ સિદ્ધિ સાબિત કરે છે કે જો દ્રઢ સંકલ્પ અને મહેનત હોય, તો ઘરના એક નાના રૂમમાંથી પણ વૈજ્ઞાનિક ક્રાંતિ લાવી શકાય છે.