VIDEO: બેટ દ્વારકાના દરિયામાંથી મળી આવ્યા ચોંકાવનારા પુરાવા, સમુદ્રના પેટાળમાં સુનિયોજિત પ્રાચીન નગરના અવશેષો
છેલ્લું અપડેટ : 03 May 2026
દેવભૂમિ દ્વારકાના બેટ દ્વારકાના સમુદ્રમાં ભારત સરકારના આર્કિયોલોજી વિભાગની મરીન ટીમ દ્વારા હાથ ધરાયેલા અંડરવોટર સર્ચ ઓપરેશનમાં અત્યંત ચોંકાવનારા પુરાતત્વીય અવશેષો મળી આવ્યા છે. સમુદ્રના પેટાળમાં ડાઈવિંગ દરમિયાન નિષ્ણાતોને વિશાળ કોરિડોર અને સુનિયોજિત માળખાં જેવી રચનાઓ જોવા મળી છે, જે પ્રાચીન સમયમાં અહીં એક વિકસિત બંદર અથવા નગર હોવાની સાક્ષી પૂરે છે. આ સંશોધનમાં સૌથી મહત્વની કડી રોમન સિક્કા અને વિશિષ્ટ વાસણો છે, જે સાબિત કરે છે કે હજારો વર્ષ પહેલાં બેટ દ્વારકાનો રોમન સામ્રાજ્ય સાથે સીધો આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારી સંબંધ હતો. આ માળખાંનો ઉપયોગ રહેણાંક તેમજ માલસામાનના સંગ્રહમાટે થતો હોવાનું મનાય છે. આ શોધે ઓખામંડળના પ્રાચીન વૈભવ અને ધાતુઓના નિકાસના ભવ્ય ઈતિહાસને વિશ્વ સમક્ષ ફરી જીવંત કર્યો છે.
દેવભૂમિ દ્વારકા જિલ્લાના બેટ દ્વારકાના સમુદ્રમાં ભારત સરકારના આર્કિયોલોજી વિભાગની મરીન ટીમ દ્વારા હાથ ધરાયેલા અંડરવોટર સર્ચ ઓપરેશનમાં અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ અને ચોંકાવનારા પુરાતત્વીય અવશેષો મળી આવ્યા છે. આ શોધે ઓખામંડળ વિસ્તારના પ્રાચીન વૈભવશાળી ઈતિહાસ પર નવી રોશની પાડી છે.
સમુદ્રના તળિયે મળ્યું સુનિયોજિત પ્રાચીન નગર
મરીન આર્કિયોલોજીની ટીમને સમુદ્રના પેટાળમાં ડાઈવિંગ દરમિયાન વિશાળ બાંધકામના અવશેષો મળી આવ્યા છે. જેમાં ખાસ કરીને:
કોરિડોર જેવી રચના: દરિયા નીચે સુવ્યવસ્થિત માળખાં અને ગલીઓ જેવી રચના જોવા મળી છે.
સુનિયોજિત આયોજન: આ અવશેષો પરથી પ્રતીત થાય છે કે પ્રાચીન સમયમાં અહીં વિકસિત બંદર અથવા નગર અસ્તિત્વમાં હતું.
બહુહેતુક ઉપયોગ: નિષ્ણાતોના મતે આ માળખાંનો ઉપયોગ માત્ર રહેણાંક માટે નહીં, પરંતુ વેપાર અને માલસામાનના સંગ્રહ (Warehouse) માટે કરવામાં આવતો હોઈ શકે છે.
રોમન સામ્રાજ્ય સાથેના વેપારી સંબંધોના પુરાવા
સૌથી ચોંકાવનારી બાબત એ છે કે સર્ચ ઓપરેશન દરમિયાન સ્થળ પરથી રોમન સિક્કા, વિશિષ્ટ જાર (વાસણો) અને સ્થાનિક માટીના અવશેષો મળી આવ્યા છે.
નિષ્ણાતોનું અનુમાન: આ શોધો સાબિત કરે છે કે હજારો વર્ષ પહેલાં બેટ દ્વારકાનો સીધો વેપારી સંબંધ રોમન સંસ્કૃતિ સાથે હતો. અહીંથી ધાતુઓનું ઉત્પાદન અને તેની આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે આયાત-નિકાસ થતી હોવાના પણ પુરાવા મળ્યા છે.
આધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ
આ સમગ્ર ઓપરેશન અત્યંત જટિલ અને આધુનિક હતું. નિષ્ણાતોની ટીમે કેટલીક ખાસ પ્રકારની પદ્ધતિઓ અપનાવી હતી જેમ કે…
અંડરવોટર મેપિંગ: દરિયાના પેટાળનો નકશો તૈયાર કરવામાં આવ્યો.
વૈજ્ઞાનિક ડાઈવિંગ: પ્રોફેશનલ ડાઈવર્સ દ્વારા અવશેષોની તપાસ કરવામાં આવી.
દસ્તાવેજીકરણ: મળેલા તમામ અવશેષોનું વિડિયોગ્રાફી અને ફોટોગ્રાફી દ્વારા વિશ્લેષણ કરવામાં આવી રહ્યું છે.
ભારતીય સમુદ્રી ઈતિહાસનો નવો અધ્યાય
આર્કિયોલોજી વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, હજુ પણ વિશાળ પાયે સર્ચ ઓપરેશન ચાલુ રાખવામાં આવશે. આ શોધ ભારતના પ્રાચીન સમુદ્રી ઈતિહાસ અને ઈજનેરી કૌશલ્યનો જીવંત પુરાવો છે. આગામી સમયમાં આ સ્થળ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સંશોધનનું કેન્દ્ર બની શકે છે.
આ શોધથી સમગ્ર દેશમાં અને ખાસ કરીને ઈતિહાસકારોમાં ભારે ઉત્સાહ જોવા મળી રહ્યો છે, કારણ કે તે ભારતની પ્રાચીન સમૃદ્ધિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારી પહોંચને ફરી એકવાર સાબિત કરે છે.
