Video/ Chhota Udaipur ના ચીસાડીયામાં અનોખો મેળો: જીવના જોખમે 'બળવા' બનવાની અગ્નિપરીક્ષા, પીઠમાં હૂક ભેરવીને ખવાય છે ફેરા
છેલ્લું અપડેટ : 08 Mar 2026
ગુજરાતના આદિવાસી સંસ્કૃતિમાં હોળીના પર્વનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. હોળી એટલે માત્ર રંગોનો ઉત્સવ નહીં, પણ આદિવાસી સમાજ માટે પોતાની પરંપરા અને આસ્થાને જીવંત રાખવાનો અવસર. છોટાઉદેપુર જિલ્લાના ચીસાડીયા ગામે ભરાતો મેળો આ પરંપરાનું એક એવું ઉદાહરણ છે, જ્યાં શ્રદ્ધા અને સાહસનો અદભૂત સંગમ જોવા મળે છે. અહીં 'બળવા' (ધાર્મિક વિધિ કરનાર મુખ્ય વ્યક્તિ) બનવા માટે વ્યક્તિએ અત્યંત કઠિન અને લોહી થીજવી દે તેવી પરીક્ષામાંથી પસાર થવું પડે છે.
માદરે વતન પરત ફરતા આદિવાસીઓ
હોળીના તહેવાર નિમિત્તે રોજગારી માટે દેશ-દુનિયાના ખૂણે ખૂણે ગયેલા આદિવાસીઓ પોતાના વતન પરત ફરે છે. આ દિવસોમાં યોજાતા મેળાઓમાં આદિવાસી સંસ્કૃતિના દર્શન થાય છે. ચીસાડીયાનો મેળો તેની વર્ષો જૂની અને જોખમી પરંપરાઓ માટે જાણીતો છે.
બળવા બનવા માટે 5 થી 9 વર્ષની કઠિન સાધના
આદિવાસી સમાજમાં 'બળવા'નું સ્થાન ખૂબ ઊંચું હોય છે. પરંતુ બળવા બનવું એ રમત વાત નથી. ચીસાડીયાના મેળામાં જે વ્યક્તિ બળવા બનવા માંગતી હોય, તેણે સતત 5 થી 9 વર્ષ સુધી કઠિન પરીક્ષા આપવી પડે છે. આ પરંપરાના કેટલાક મુખ્ય તબક્કાઓ નીચે મુજબ છે:
જ્ઞાન અને અનુભવ: સૌ પ્રથમ વ્યક્તિએ બળવાની કામગીરી અને સામાજિક નિયમોનું ઊંડું જ્ઞાન મેળવવું પડે છે.
ધગધગતા અંગારા પર ચાલવું: પરીક્ષાના ભાગરૂપે વ્યક્તિએ ધગધગતા ચૂલા (અંગારા) પર ખુલ્લા પગે ચાલીને પોતાની આસ્થા સાબિત કરવી પડે છે.
શરીરને છેદીને હૂક ભેરવવા: આ સૌથી ભયાનક તબક્કો છે. વ્યક્તિની પીઠના ભાગે બંને તરફ લોખંડ તીક્ષ્ણ સળિયાથી હૂક બનાવીને શરીરની ચામડી છેદીને ભેરવવામાં આવે છે.
માન્યતા એવી છે કે જો વ્યક્તિ સાચી શ્રદ્ધાથી આ વિધિ કરતો હોય, તો તેના શરીરમાંથી લોહીનું એક ટીપું પણ નીકળતું નથી. જો લોહી નીકળે, તો તે વ્યક્તિ બળવા બનવા માટે અયોગ્ય ગણાય છે.
માંચડા પર ઉંધા લટકીને બલિ: હૂક ભેરવેલી હાલતમાં જ વ્યક્તિને ઊંચા માંચડા પર લઈ જઈ ઊંધો લટકાવવામાં આવે છે. ત્યાં તેના હાથે જીવતી મરઘીની બલિ અપાય છે અને તેને માંચડા પર બંને તરફ પાંચ-પાંચ ચક્કર ફેરવવામાં આવે છે.
સ્થાનિકોની અખૂટ શ્રદ્ધા
સ્થાનિક આગેવાન છોટુભાઈ રાઠવા અને રહેવાસી કરશન રાઠવાના જણાવ્યા અનુસાર, આ પરંપરા પેઢીઓથી ચાલી આવે છે. આ કોઈ અંધશ્રદ્ધા નહીં પણ કુદરત અને શક્તિ પ્રત્યેની અતૂટ આસ્થા છે. વર્ષોથી ભરાતા આ મેળામાં હજારોની સંખ્યામાં જનમેદની ઉમટી પડે છે અને આ ખતરનાક ગણાતી વિધિને નિહાળે છે.
આમ, છોટાઉદેપુરના આદિવાસી પંથકમાં હોળીનો મેળો માત્ર મનોરંજનનું સાધન નહીં, પણ પોતાની સંસ્કૃતિ અને પરંપરાગત મૂલ્યોને જાળવી રાખવાનું એક સબળ માધ્યમ બની રહ્યો છે.